Weeraradii ugu dambeyay ee Xuutiyiinta iyo sida ay ku soo gaareen heerka ay hadda joogaan?

Dhowaan ayay ahayd markii Xuutiyiinta ay weerar ku qaadeen Markab xamuul ah oo ku degay Badda Cas, waxaana weerarkaas lagasoo badbaadiyay 10 ka mid ah shaqaalihii la socday, iyadoo ay ku dhinteen ugu yaraan saddex qof.

Tan iyo bishii November 2023, Xuutiyiintu waxa ay weerareen ku dhawaad 70 markab ganacsi oo loo adeegsaday gantaalo, diyaarado aan duuliye lahayn iyo doomo yar yar, waxa ay dejiyeen afar markab, waxa ayna qabsadeen mid shanaad, waxa ay dileen ugu yaraan todobo shaqaale ah.

Kooxda ayaa weerarta maraakiibta ay aaminsan yihiin in ay xiriir la leeyihiin Israa'iil.

Maxaan ka ognahay weerarrada ay Xuutiyiintu qaadeen ilaa hadda?

Bishii Nofembar 2023, Xuutiyiintu waxay bilaabeen weerarro diyaardaaha aan duuliyaha lahayn iyo gantaallo ka dhan ah Israa'iil iyagoo uga aargoosanaya hawlgallada milatari ee Israa'iil ee Gaza.

Kuwaasi oo ay ku jiraan weerarro gantaallo ah oo dhacay Sebtembar 2024, iyada oo garoommada diyaaradaha Israa'iil ay ahaayeen bartilmaameedka koowaad.

Israa'iil waxay awooday in ay ka hortagto inta badan weerarrada iyada oo adeegsanaysa nidaamkeeda difaaca hawada. Si kastaba ha ahaatee, bishii July 2024, Xuutiyiintu waxay dileen hal qof, 10 kalena way ku dhaawaceen duqayn diyaaradeed oo ka dhacday Tel Aviv.

Maleeshiyaadka Xuutiyiinta ayaa sidoo kale weerarro ku qaadayay maraakiibta ku sugan xeebaha Yemen tan iyo bishii November.

19-kii November, Xuutiyiintu waxay markab ganacsi ka afduubteen Badda Cas.

Sidoo kale, ilaa 100-markab oo ku suganaa Badda Cas iyo Gacanka Cadmeed ayaa lagu qaaday weerarro loo adeegsaday dooman aan cidina wadin oo gantaallo ama bambooyin siday.

Labo ka mid ah maraakiibta ayaa quusay markii danbe sidoo kalena waxa uu burbur soo gaaray tobaneeyo kale.

Bishii March 2024, saddex ka mid ah shaqaalle markabka ayaa lagu dilay gantaal ay Xuutiyiintu ku weerareen markaba kuwa xamuulka ah oo uu ka babanaayay calanka Barbados True Confidence.

Kooxdan ayaa sheegtay inay bartilmaameedsanayaan maraakiibta laga leeyahay Israel,kuwa sita calanka Israel ama maraakiibta ay aaminsan yihiin inay u socdaan dekedaha Israel. Si kastaba ha ahaatee dhowr ka mid ah maraakiibta ay weerareen ayaan wax xiriir ah la lahayn Israa'iil.

Bishii Sebtembar 2024, Xuutiyiintu waxay bilaabeen wax ay ciidamada badda Maraykanku ku tilmaameen "weerar adag" oo lagu qaaday maraakiibtooda gobolka. Dhammaan gantaalada ayaa ku guuldareystay inay ku dhacaan bartilmaameedkooda.

Iyagoo ka jawaabaya weerarrada, ciidamada Maraykanka ayaa duqaymo xaga cirka ah ku qaaday fariisimaha Xuutiyiinta Yemen. Waxa ay sheegeen in goobahaasi ay ku jireen kayd hub ah oo ay kooxdaasi ku weerari jirtay maraakiibta.

Bishii May, Xuutiyiinta ayaa xabad joojin la gaaray Mareykanka ka dib toddobo toddobaad oo uu Mareykanka ku jiray duullaan xooggan ee dalka Yemen ah.

Si kastaba ha ahaatee, heshiiskan ayaan ka hor istaagin weerarro lagu qaado Israa'iil oo marar badan iyaduna ka aargudatay Xuutiyiinta.

Bishii July 2025, laba markab oo kale ayaa la weeraray, labana waxay degeen toddobaad gudihii.

Labada markab, Magic Season iyo Eternity Sea, waxay ahaayeen maraakiib xamuul oo ay ka babanayeen calamada dalaka Liberia iyo Giriiga, kuwaas oo ay kooxdu ku sheegtay in ay u socdeen Israa'iil.

Wasaaradda Arrimaha Dibadda Mareykanka ayaa cambaareysay weerarrada lagu qaaday Magic Sea iyo Eternity Sea, iyadoo sheegtay inay muujineyso khatarta joogtada ah ee maleeshiyaadka Xuutiyiinta ee ay taageerto Iran ee ku wajahan xorriyadda socdaalka, dhaqaalaha gobolka iyo amniga badda.

Weerarada Xuutiyiinta ayaa ku qasbay shirkado dhowr ah in ay isaga tagaan maraakiibtooda ku sugan badda cas.

Qiyaastii 15% badeecadaha loo soo raro caalamka ayaa isticmaalaan badda cas, taas oo saameyn ku yeelatay ganacsiga caalamiga ah.

Maxay tahay tallaabooyinka Mareykanka iyo dalalka kale ay ka qaadanayaan mintidiinta Xuutiyiinta

Ciidamada badda ee Maraykanka, UK iyo 12 wadan oo kale ayaa bilaabay hawlgalka ilaalinta hantida si ay u ilaaliyaan marinnada maraakiibta ee Yemen.

Mareykanka iyo UK ayaa tan iyo bishii January duqeymo isdaba joog ah ka geystay saldhigyada Xuutiyiinta Yemen

Israa'iil ayaa sameeysya weerraro aargoosi ah iyadoo si isdaba joog ah u weerartay fariisimaha Xuutiyiinta.

Duqeymaha ay fuliyeen diyaaradaha Mareykanka ayaa waxaa ka mid ahaa bambaanooyinka riddada dheer ee fallaaraha kuwaas oo lala beegsaday xarumaha keydka hubka ee dhulka hoostiisa ah.

Waa kuwee maleeshiyaadka Xuuthiyiinta, muxuuse hadafkoodu yahay?

Maleeshiyaadka Xuutiyiinta ayaa qeyb ka ah Shiicada laga tirada badan yahay ee Muslimiinta Yemen oo lagu magacaabo Zaydin.

Kooxdan ayaa la aas aasay sagaashamaadkii si ay ula dagaallamaan musuq-maasuqa baahsan ee uu hoggaaminayay madaxweynihii hore ee Cali Cabdalla Saalax.

Magaca Kooxdan oo laga soo qaatay asaasahooda Hussein al-Xuuti ayaa isku magacaabay 'Ansar Allah' ama Gargaraaha Alle.

Ka dib markii uu bilowday duulaankii uu Maraykanku hogaaminayay ee Ciraaq sanadkii 2003, Kooxda Xuutiyiinta waxay ku dhawaaqayeen hal kudhigyo ay ka mid ahaayeen: "Ilaah baa weyn! Maraykanku ha dhinto! Israa'iil ha dhimato! Halku-dheggyadaas oo ay kor u qaadeen.

Horraantii 2000, maleeshiyaadka Xuutiyiinta ayaa qaaday weerarro isdaba joog ah oo ka dhan ah madaxweynihii muddada dheer xukumayey Yemen, Cali Cabdalla Saalax. Waxay dalbadeen madax-banaani dhulkooda waqooyiga ee Yemen.

Intii lagu jiray kacdoonkii Carabta ee 2011, madaxweyne Cali Cabdallah Saalax waxaa lagu qasbay inuu xilka ku wareejiyo ku xigeenkiisa, Abdrabah Mansour Hadi.

Intii uu xukunka hayay Madaxweyne Hadi, maleeshiyaadka Xuutiyiinta ayaa isbaheysi la sameystay Cali Cabdalla Saalax oo xilka laga tuuray iyo ciidamada ammaanka oo weli isaga daacad u ahaa. Ka dib waxay la wareegeen gacan ku haynta gobolka Sacda ee waqooyiga Yemen iyo caasimadda Yemen ee Sanca.

Sannadkii 2015-kii, waxay qabsadeen qaybo badan oo ka mid ah galbeedka Yemen, taas oo ku khasabtay madaxweynaha inuu u baxsado dibadda.

Sucuudiga oo deris la ah ayaa ka baqay in Xuutiyiintu ay la wareegaan guud ahaan dalka Yemen oo ay basaasiin u noqdaan dalka Iiraan oo ay is hayaan.

Waxay isbahaysi la samaysatay qaar ka mid ah dalalka Carabta si ay weeraro uga qaadaan, inkasta oo ay sannado badan weerarro cirka iyo lugta ah ku qaadeen, haddana Sacuudigu waa uu ku guul-darraystay inay Xuutiyiinta ka saaraan meelo badan oo ay haysteen.

Dhanka kale, Sacuudiga ayaa isku dayaya inuu heshiis nabadeed la gaaro Xuutiyiinta. Dib-u-heshiisiinta Qaramada Midoobay waxa ay jirtay tan iyo bishii Abriil

Daraasaad ayaa muujisay in dagaalka ay ku dhinteen in ka badan 160,000 oo qof ayna ku barakaceen in ka badan 4 milyan.

Yaa taageera Xuutiyiinta, sideese ku helaan hubka?

Mareykanka ayaa sheegay in Iran ay k ataageertay Xuutiyiinta in ay beegsadaan maraakiibta, balse Iiraan ayaa sheegtay in aysan ku lug lahayn.

Sacuudiga iyo Mareykanka ayaa ku andacoonaya in Iiraan ay si qarsoodi ah ay Xuutiyiinta u siisay hub nooca diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ah, kuwa gantaalaha cruise-ka iyo gantaalaha ballistic-ga intii lagu guda jiray dagaalka sokeeye ee Yemen taas oo xadgudub ku ah cunaqabateynta hubka ee Qaramada Midoobay.

Waxa ay sheegeen in gantaalada noocaan ah iyo diyaaradaha aan duuliyaha lahayn loo adeegsaday weerarada ka dhanka ah Sacuudiga, iyo xulafadiisa, Imaaraadka Carabta.

Iiraan ayaa sheegtay in aysan hub siin Xuutiyiinta oo ay kaliya siyaasad ahaa u tageerto.

"Xuutiyiintu ma aanay gaareen heerkan, tababar iyo sirdoon la'anta Iiraan," ayay tiri Dr Elizabeth Kendall, oo ah khabiir Bariga Dhexe ka tirsan ee Jaamacadda Cambridge.

Si kastaba ha ahaatee, "ma cadda in Iiraan ay si toos ah u amarto oo ay u maamusho Xuutiyiinta," ayay raacisay.

Sida laga soo xigtay Machadka Daraasaadka Siyaasadda Caalamiga ah ee Talyaaniga, Iiraan waxay ka caawisay Xuutiyiinta inay warshado ka dhistaan Yemen si ay u sameeyaan diyaaradaha aan duuliyaha lahayn.

Xuutiyiinta ayaa sidoo kale talo iyo taageero milateri ka hela kooxda Islaamiga ah ee Xisbullah, sida ay sheegtay xarunta la dagaalanka argagixisada ee fadhigeedu yahay Mareykanka ee Akademiyada Militariga ee West Point.

Bishii Juun 2025, Israa'iil waxay weerar lama filaan ah ku qaaday xarumaha Nukliyeerka iyo militariga Iiraan, taas oo keentay in Iiraan ay ka jawaabto.

Dagaalka 12-ka maalmood socday ayaa laga yaabaa inuu si weyn u wiiqay awoodda Nukliyeerka ee Iiraan.

Ma cadda heerka uu gaarsiisan yahay weerarada Israa'iil ee ka dhanka ah Iiraan iyo Xisbullah in ay saameyn ku yeelan karaan gargaarka ay siiyaan Xuutiyiinta.

Bishii July 2025, ciidamada Israa'iil ayaa duqeymo cirka ah ka billaabay deegaannada ay Xuutiyiintu ka taliyaan ee e Yemen taas oo ay ugu jawabayeen Xuutiyiinta.

Wasiirka Gaashaandhiiga Israa'iil Katz ayaa ka digay in Xuutiyiinta ay Iiraan taageerto ay " qiimo weyn ugu fadhiyi doontoo falalkooda.

"Masiirka Yemen wuxuu la mid yahay masiirka Tehraan, qofkii isku daya inuu dhibaateeyo Israa'iilna isgana dhibaato ayaa loo geeysan doonaa, qofkii gacantiisa kusoo taago Israa'iil, gacantiisa waa la jarayaa," ayuu ku yiri maqaal lagu daabacay barta X.

Intee in le'eg ayay Yemen ka taliyaan Xuutiyiintu?

Xuutiyiinta ayaa maamula waqooyi-galbeed ee dalka Yemen, oo ay ku jiraan Sanca iyo xeebta Badda Cas.

Inta badan dadka Yemen ayaa ku nool deegaanadaas, waxana Xuutiyiinta ay ka qaadaan canshuuraha, lacagna u daabacaan sida dowladda.

Dawladda Yemen ee caalamku aqoonsan yahay ayaa fadhigeedu yahay dekedda koonfureed ee Cadan.

Xukuumada ayaa waxaa hogaaminaya gole madaxtooyo oo ka kooban sideed xubnood oo xilka kala wareegay madaxweyne Hadi