අමතක කෙරුණු ජන සංහාරය:'ඔවුන් අපිව මරාදැම්මේ ඇයි?'

"ඔවුන්ට අපිව මරන්න ඕනේ වුණේ ඇයි? ඔවුන් අපිව මැරුවේ ඇයි?" ජන සංහාරයෙන් දිවි ගලවාගත්, රොමනි වාර්ගික, 83-හැවිරිදි හින්ත ග්යෝර්ගේ අසයි.

දෙවැනි ලෝක යුධ සමයේ දී, දෙහැවිරිදිව සිටි ඔහු ට්‍රාන්ස්නිස්ට්‍රියාවේ කඳවුරකට යවනු ලැබිණි. ට්‍රාන්ස්නිස්ට්‍රියාව, 1941 හා 1944 අතර කාලයන්හි රොමේනියා රාජධානිය විසින් නයිස්ටර් සහ බග් ගංගා අතර පවත්වාගෙන ගිය පරිපාලන ප්‍රදේශයකි.

"ඒ [සිදුවීම] මගේ ජීවිතය, මගේ පැවැත්ම පුරාවට කැළැල් ඉතිරිකරලා තිබ්බට, මට ඒ ගමන ගැන වැඩි මතකයක් නැහැ," ග්යෝර්ගේ සිය මිණිබිරියක් වන ඉසබෙලා ටිබෙරියාද් හරහා බීබීසීයට පැවසුවේ ය. 

නාසි ජනසංහාර ප්‍රතිපත්තිය නිසා දළ වශයෙන් මිලියන 11ක පුද්ගලයින් මරාදමනු ලැබුණි. ඝාතනය කෙරුණු ජනයාගෙන් මිලියන පහක්ම යුදෙව්වන් නොවීය.

ඉතිහාසඥයින් ඇස්තමේන්තු කරන්නේ 250 000 - 500 000 අතර රෝමා සහ සින්ටි ජන පිරිසක් නාසි ජන සංහාරය සමයේ මරා දැමෙන්නට ඇතිබව යි. නමුත් මේ වින්දිතයින් බොහෝවිට අමතකකර දමා තිබේ. 

ජර්මානුවන් ආර්යයන්බවත්, එනිසා ජර්මානු ජනයා "උසස්ම වර්ගය" වගත් නාසීහු විශ්වාස කළහ. මෙනිසා, යමෙකු කවුරුන් ද, ඔවුන්ගේ ජානමය හා සංස්කෘතික මූලය කුමක් ද, හෝ සෞඛ්‍යමය තත්ත්වයන් මොනවා ද යන්න මත ඇතැම් ජනකොටස් නාසි ප්‍රමිතීන්ට අනුව අනිෂ්ට විය. මේ ජනකොටස් අතරට යුදෙව්වන්, අහිකුණ්ටකයන්, පෝලන්ත ජාතිකයින් ඇතුළු ස්ලාවික ජනකොටස්, සහ ශාරීරික හෝ මානසික දුබලතා ඇත්තවුන් අයත්විණි.

නාසීන්ගේ අනෙකුත් වින්දිතයින් අතර යෝහොවාගේ සාක්‍ෂිකරුවන්, සමලිංගිකයින්, [නාසින්ට] විරුද්ධවූ පූජක පක්‍ෂය, කොමියුනිස්ට්වාදීන්, සමාජවාදීන්, 'සමාජ විරෝධීන්' (ඔවුන්ගේ සමාජ සම්මතයන්ට අනුකූල නොවූ පුද්ගලයින් වර්ග කිරීමට නාසීන් භාවිතා කළ යෙදුමකි), සහ අනෙකුත් දේශපාලනික සතුරන් ද සිටියේ ය.

මරණයේ කඳවුරු

"හරක් පටවන කෝච්චිවල දාගෙන [මිනිස්සුන්ව] ගෙනියද්දි මගේ අම්මට දරුවන්ව අහිමිවෙලා තිබ්බා. මම හිතන්නේ, සෑහෙන කාලයක් ගතවුණාට පස්සෙත්, ඒ ඔක්කොම මතකයක්ම විතරක් වුණාට පස්සෙත්, මගේ අම්ම ඇගේ කොටසක් සදහටම එහේ අතෑරලා ඇවිත් තිබුණා," ග්යෝර්ගේ සඳහන් කරයි.

"කෑම්ප් එකේ දී සිද්ධවෙන්න යන්නේ මොකද්ද කියන එක අපි කෑම්ප් එකට යන්න කලින්ම දැනගෙන උන්නා. හුඟදෙනෙක් මඟදීම මැරිලා ගියා. හරක් ප්‍රවාහනේ කරන්න හදපු කෝච්චිවල යි ඕනෑවටත් වඩා මිනිස්සුන්ව පටවලා යැව්වෙ."

1936 වසරේ ජූනි මාසයේ දී නාසීන් විසින් 'අහිකුණ්ටක පීඩාවට එරෙහි සටන' සඳහා වන මධ්‍යම කාර්යාලයය පිහිටුවීය. මියුනිච්හි පිහිටි මෙම කාර්යාලයයේ කාර්යයභාරය වූයේ සින්ටි සහ රෝමා ජන වර්ගයන් පිළිබඳ "වාර්ගික-ජෛව විද්‍යාත්මක පර්යේෂණයන්හි සොයාගැනීම් ඇගයීම" යි.

1938 වන විට සින්ටි හා රෝමා ජනයා රැඳවුම් කඳවුරුවලට පිටුවහල් කෙරෙමින් පැවතුණි.

යුදෙව්වන් මෙන්ම ඔවුන්ගේ ද සිවිල් අයිතිවාසිකම් පැහැරගනු ලැබුණි. රෝමා සහ සින්ටි දරුවන්ට පොදු පාසැල් තහනම්වූ අතර, වැඩිහිටියන්ගේ රැකියා නියුක්තිය හා රැකියා සොයාගැනීමේ හැකියාව දිනෙන් දින පහළ වැටුණේ ය.

වයඹදිග ඉන්දියාවෙන් පැමිණි බව විශ්වාස කෙරෙන සංචාරක ජන කොට්ඨාසයක් වන රෝමා ජනයා, ගෝත්‍රයන් හෝ ජාතීන් කිහිපයකින් සමන්විතවිය.

ජර්මනියේ පදිංචිවූ රෝමාවරුන්ගෙන් වැඩි පිරිසක් සින්ටි ජාතියට අයත්විය. ඔවුන් සියවස් ගණනක් තිස්සේ පීඩාවට පත්කෙරිණ. නාසි රෙජීමය මේ පීඩාවන් දිගටම පවත්වාගෙන ගිය අතර, රෝමාවරුන් 'සමාජ විරෝධීන්' හා ජර්මානුවන්ට වඩා වාර්ගික වශයෙන් පහත් මිනිසුන් ලෙස දුටුවේ ය.

"කවුරුවත් අපි ගැන සැලකිල්ලක් පෙන්නුවෙ නැහැ. නමුත් ඒ වගේම, ඔවුන් අපට පුදුම තරම් වෛර කළා," ග්යෝර්ගේ සිහිපත් කරයි.

අවුෂ්විට්ස්හි අහිකුණ්ටක කඳවුර

1943 වසර වන විට, අවුෂ්විට්ස්-බර්කනෝ කඳවුරු සංකීර්ණයේ විශාල බිම්කඩක් පිටුවහල් කරන ලද සින්ටි හා රෝමා ප්‍රජාව රඳවා තැබීමට වෙන්කර තිබුණි. 

එහි රඳවාතැබූවන්ගේ සංඛ්‍යාව 23 000ක් පමණබව ඇස්තමේන්තුකර තිබේ. බහුතරය වෛද්‍ය පරීක්ෂණවල ගොදුරුබවට පත්විය; අනෙක් පිරිස එක්කෝ වෙහෙස නිසාවෙන් මියැදුණු අතර, නැතිනම් ගෑස් කාමරවල දී මරාදමනු ලැබුණි.

1944 අගෝස්තුවේ දී මෙම කඳවුර විසුරුවා හැරිණි. එහි සිටි සිරකරුවන්ගෙන් බහුතරය මරාදැමීමට හෝ වෙනත් කඳවුරුවලට මාරුකර යැවීමට ලක්විය. අවසානයේ. පිරිමින්, ගැහැණුන් හා දරුවන් 21 000ක් මරාදමනු ලැබ තිබුණි.

වෙහෙසකර තෙවසරකට පසු හින්ත ගියෝර්ගේ හා ඔවුගේ පවුලේ දිවිගලවාගත් සාමාජිකයින් මරණයේ කඳවුරින් ගැලවී පැමිණි විට, රොමේනියාවේ පිහිටි ඔවුන්ගේ නිවෙස් එක්කෝ වෙනකුන් විසින් අත්පත්කර ගෙන ඇතිබව හෝ විනාශකර දමා ඇතිබව ඔවුන්ට දක්නට හැකිවිය.

" ඔවුන් අපට සැලකුවේ අමනුස්සයින්ට වගේ. නරකම දේ තමයි ඔවුන් තවමත් අපේ ඉතිහාසය අපෙන් උදුරගන්න එක. මේ දවස්වල ගොඩක් දරුවො දන්නෙවත් නෑ මොකද්ද සිද්ධවුණේ කියලා. එයාලට ඇහෙන්නේ ඒ දේවල් මතක එයාලාගේ වයසක ආත්තම්මලා අඬන ගමන් කියන සිංදු විතරයි."

"අපේ සිංදුවල තියෙනවා කඳවුරේ විඳවීම, දරන්න බැරි තරම් නරක පරිසරය. අපිරිසිදුකම, සාගතය, සීතල, වාසයට නුසුදුසු නවාතැන්... ඇතුළෙ තිබුණු තදබදය නිසා හිමින්, වේදනාකාරීව මරාදමන ලෙඩරෝග ගැන."

මුල්බැසගත් අගතීන්

ලන්ඩනයේ පිහිටි, වීනර් ජන සංහාර පුස්තකාලයේ ජ්‍යෙෂ්ඨ භාරකාරිය වන බාබරා වෝනොක් පවසන පරිදි, ජර්මානු සමාජය තුළ පැවැති සමාජ බහිෂ්කරණය සහ නීත්‍යානුකූල කොන්කිරීම නිසා නාසීන්ට රෝමා ප්‍රජාව ඉලක්ක කිරීම වඩාත් පහසු වූ බව යි.

"ඒක මුලින් පටන්ගත්තේ එතකොටත් පැවතුණු අගතිගාමී ක්‍රියාමාර්ග සහ ආකල්පවල අඛණ්ඩ පැවැත්මක් විදියට. නාසීන් ක්‍රියාකරමින් හිටියේ පවතින නීති මත යි. රෝමා ප්‍රජාව ජර්මනිය තුළ තරමක් ආන්තිකකරණයට ලක්වුණු කණ්ඩායමක් වෙලා හිටියේ," ඇය පවසයි.

දෙවන ලෝක සංග්‍රාම සමයේ දී රෝමා ජනයා පිළිබඳ නිල වාර්තා ඉතා අඩුබව ද ආචාර්ය වෝනොක් පෙන්වා දෙයි.

"දත්ත පිළිබඳ ලොකු අවිනිශ්චිතතාවක් තියෙනවා. සමහරුන්ව මරණ කඳවුරුවල දී මරා දැම්මා, ගොඩදෙනා - විශේෂයෙන්ම සෝවියට් ප්‍රදේශවල දී - සමූහ වෙඩි තැබීම්වලින් මියගියා. ජර්මානු හමුදාව පස්සේ අයින්සට්ස්ගෘපන් (නාසි ජර්මනියේ පැරාමිලිටරි ඝාතක කණ්ඩායම්) එක යි, ප්‍රදේශයේ උදව්කාරයොයි ඇවිත් සමූහ වෙඩි තැබීම් සිද්ධ කළා."

යුද්ධය අවසන්වූ විගස උසස් තනතුරු දැරූ නාසීන් බොහෝදෙනා අත්අඩංගුවට ගැනුණු අතර, හමුදා උසාවිවල දී ද, නියුරම්බර්ග් විනිශ්චය සභාවේ දී ද ඔවුන්ගේ නඩු විභාග කෙරිණි. මේවායෙහි දී, රෝමාවරුන් ඝාතනය කිරීම සම්බන්ධයෙන් කිසිවෙකුටත් චෝදනා එල්ල නොවීය. නාසීන් නිතර ප්‍රකාශ කළේ "ඔවුන් අත්අඩංගුවටගත් රෝමා ජනයා අපරාධකරුවන්" බව යි.

නැවත පැමිණි භීතිය

ග්යෝර්ගේට නම්, ඔහු හා ඔහුගේ ප්‍රජාව එරට තුළ 'විදේශිකයින්' වශයෙන් මුහුණදුන් වෙනස්කොට සැලකීම නාසි රෙජීමයට සීමා නොවීය.

සෝවියට් සමූහාණ්ඩුව බිඳවැටීමෙන් පසු, ග්යෝර්ගේ රොමේනියාව අතහැර ජර්මනියට සංක්‍රමණය විය. 

නමුත් ඔහු එහි පැමිණීමෙන් මාස කීපයකට පසු, 1992 දී ඔහු ක්‍රෑර විදේශික-විරෝධී ප්‍රහාරයකට මැදිවිය. මෙය, 1992 වසරේ අගෝස්තුවේ ඇතිවූ රොස්ටොක්-ලිචන්හේගන් කැරලි ලෙස ප්‍රකට විය.

ඒ, දෙවන ලෝක යුද්ධයෙන් පසු ජර්මනිය තුළ ඇතිවූ දරුණුතම දක්ෂිණාංශික ප්‍රචණ්ඩත්වය යි. කැරැල්ල අතරතුරේ දී අන්තවාදීහු සංක්‍රමණිකයන් ඉලක්ක කරමින්, සරණාගතභාවය පතා ආ තැනැත්තන් විසූ මහල් නිවාස සංකීර්ණයකට ගල්මුල් හා පෙට්‍රල් බෝම්බ ප්‍රහාර එල්ල කළහ.

"මෙතරම් දුක්වේදනා ගෙනාපු මිනිස්සුන්ගේ අලුත් පරම්පරාවත් ඒ උරුමයම ඉදිරියට ගෙනිච්ච එක මහා කණගාටුවක්. අපේ දරුවන්ට වෛරයට, කේන්තියට වඩා හොඳ දේවල් ලැබෙන්න වටිනවා," හින්ත ග්යෝර්ගේ කියයි.

අලුත් පරපුර

දෙවන ලෝක යුද්ධයේ ජන සංහාරයන්වල අමතක කෙරුණු වින්දිතයින්ගෙන් පැවැත එන්නෝ, තම මුතුන්මිත්තන් විඳි දුක්වේදනා උනන්දුවක් ඇතිකර ගෙන සිටිති.

හින්ත ග්යෝර්ගේගේ මිණිබිරී ඉසබෙලා ටිබෙරියාද්, නව-නාසි මතවාදයෙන් අනුප්‍රාණය ලැබූ නව ප්‍රහාරයන්ට ඇගේ පවුල මුහුණදෙන විට ඉපදී සිටියේවත් නැත. 

පාසලේ දී ඇය දෙවන ලෝක යුද්ධය සහ සමූලඝාතන ගැන උගත් නමුත්, රෝමා ජනතාව මුහුණදුන් වේදනා එහි ඇතුළත් නොවීයැ යි ඇය කියා සිටියි. ඇය ඒ ගැන වැඩිදුර ගවේෂණය කළේ රොමේනියාවේ පිහිටි ඇගේ නිවසේ දී ය. යුක්තිය ලබාගැනීමේ අදිටනින් යුත්වූ ඇය, මානව හිමිකම් සහ ජාත්‍යන්තර නීතිය ඉගෙනීමට ඉටාගත්තා ය.

"ඒ අය, අපේ අලුත් පරම්පරාවට හිතාගන්නවත් බැරි විදියේ කතා කියන්න හුරුවෙලා හිටියා," ටිබෙරියාද් බීබීසීයට පැවසුවා ය.

"මගේ ආච්චිලා සීයලා, මාමලා වගේම තව ගොඩදෙනෙක්ට සමාන අත්දැකීම් තිබ්බ වග මට දැනගන්න ලැබුණා. ඒ අයව මරණ කඳවුරුවලට පිටුවහල් කරලා තිබ්බේ ඒගොල්ලෝ රෝමා කට්ටිය නිසා."

"අලුත් පරම්පරාවට මේ තොරතුරු දැනගන්න ක්‍රමයක් නැහැ. නියෝජනයේ අඩුවක් තියෙනවා වගේම, තරුණ කට්ටිය තමන්ගේ අතීතේ, තමන්ගේ මූලයන් එක්ක සම්බන්ධවෙන්නේ කලාතුරකින්. සමහරු හිතනවා රෝමා වෙන එකත් වැරැද්දක් කියලා," ඇය පවසයි.

ඉසබෙලා ටිබෙරියාද්, 'ඩික් හි නා බ්සිටර්' (Look and don't forget) නම් රෝමා තරුණ සංවිධානයට සේවය කරයි. එම සංවිධානයේ ඉලක්කය වන්නේ ජන සංහාරයේ දී රෝමා ප්‍රජාවට සිදුවූ දෙය අනුස්මරණය කිරීම හා ඒ ගැන දැනුවත්භාවය පැතිරවීම යි.

රෝමා තරුණ ප්‍රජාව මෙන්ම අනෙකුන් ද ජන සංහාරය පිළිබඳ වැඩිදුර තොරතුරු ඉගෙනගනු දැකීම ටිබෙරියාද්ගේ අභිප්‍රාය යි. මන්ද, "ඇගේ ප්‍රජාව දෙස වඩාත් සහකම්පනයෙන් යුතුව බැලීමට එය අනෙකුන් පොළඹවනු ඇතැ"යි ඇය අපේක්ෂා කරයි.

මේ සම්බන්ධ ජාත්‍යන්තර ප්‍රයත්නයන් ද වේ. 

2015 දී, එක්සත් ජාතීන් නිකුත්කළ වාර්තාවකින්, රෝමා ජනතාවගේ අයිතිවාසිකම් දිගින් දිගටම උල්ලංඝණය කරන පක්ෂග්‍රාහීත්වයට හා වෙනස්කොට සැලකීමට එරෙහිව සටන් වැදීම සඳහා ශක්තිමත් සහ නියත දේශපාලන කැපවීමක් ඉල්ලා සිටියේ ය.

2015 දී යුරෝපා පාර්ලිමේන්තුව ද 'යුරෝපීය රෝමා ජන සංහාරය අනුස්මරණ දිනය' සැමරීම අනුමත කළේ ය. එය අගෝස්තු දෙවන දාට යෙදෙයි. ජන සංහාර අනුස්මරණ දිනය තුළ අනෙකුත් වින්දිතයන් සමග රෝමා ජනතාව ද සිහිපත් කෙරෙයි.

"අපට එක රැයින් මහ ගොඩක් දේවල් වෙනස් කරන්න බැහැ. ඒකට කාලයක්, අධිෂ්ඨානයක්, සහ බොහෝ උත්සාහයන් ඕනේ කරනවා. අපට ඕනේ පිළිගැනීම යි ඉවසීම යි," ටිබෙරියාද් පැවසුවා ය.

"අපි අපේ සංස්කෘතිය, ඉතිහාසය සහ භාෂාව එක්ව සමරන්න ඕනෙ. අපි එක එක්කෙනා ගැන කතා කරනවා වෙනුවට, එක එක්කෙනා එක්ක කතා කරන්න හුරුවෙන්න ඕනෙ.

ජන සංහාරයෙන් දිවි ගලවාගත් හින්ත ග්යෝර්ගේ - ටිබෙරියාද්ගේ මුත්තණුවන් - මේ වන විට වෙසෙන්නේ රොමේනියාවේ ක්‍රයියෝවාහි ය. ඔහුගේ ප්‍රජාව සඳහා ඔහුට ප්‍රාර්ථනාවක් තිබේ:

"මට ඕනේ රෝමා තරුණ පරම්පරාවේ ඔක්කොම ඉගෙනගන්නවා දකින්න. අපට කවදාවත් ලබාගන්න බැරිවුණු දේවල් ලබාගන්නවා දකින්න."