Menopauza jest powiązana ze zmianami w mózgu podobnymi do choroby Alzheimera

Według nowego, obszernego badania przeprowadzonego w Wielkiej Brytanii menopauza jest powiązana ze zmianami w mózgu podobnymi do tych obserwowanych w chorobie Alzheimera.

Wyniki badań skłoniły naukowców do zastanowienia się, czy utrata istoty szarej w obszarach mózgu związanych z pamięcią i emocjami może częściowo wyjaśniać, dlaczego kobiety są ogólnie bardziej narażone na demencję niż mężczyźni.

Wyniki oparto na danych blisko 125 000 kobiet, z czego u około 11 000 wykonano badania mózgu metodą rezonansu magnetycznego (MRI).

W badaniu, opublikowanym w czasopiśmie Psychological Medicine, stosowanie hormonalnej terapii zastępczej (HTZ) nie wydawało się zapobiegać utracie istoty szarej.

Prof. Barbara Sahakian, główna autorka badania z Uniwersytetu w Cambridge, powiedziała: „Obszary mózgu, w których zaobserwowaliśmy te różnice, to te, które zwykle są dotknięte chorobą Alzheimera.

„Menopauza może sprawić, że kobiety te staną się bardziej podatne na problemy w późniejszym okresie życia. Choć nie jest to pełne wyjaśnienie, może pomóc zrozumieć, dlaczego obserwujemy niemal dwukrotnie więcej przypadków demencji u kobiet niż u mężczyzn."

Zmiany w mózgu dotyczyły:

Zarówno istota biała, jak i szara są istotnymi częściami mózgu i rdzenia kręgowego.

Istota szara składa się z ciał komórek nerwowych oraz ich dendrytów — krótkich wypustek komunikujących się z pobliskimi neuronami.

Istota biała składa się z długich aksonów neuronów, które przekazują impulsy do bardziej odległych obszarów mózgu i rdzenia kręgowego.

Jakie formy pomocy są dostępne dla kobiet w menopauzie?

Zgodnie z wytycznymi NHS w Wielkiej Brytanii, hormonalna terapia zastępcza może być rozważana w leczeniu objawów menopauzy, takich jak problemy ze snem i uderzenia gorąca.

Podobnie jest w Polsce, gdzie hormonalna terapia zastępcza (HTZ) jest standardową i skuteczną metodą leczenia stosowaną w łagodzeniu objawów menopauzy.

Stosowanie HTZ w Polsce jest poparte wytycznymi Polskiego Towarzystwa Menopauzy i Andropauzy (PTMA), które są zgodne z międzynarodowymi standardami.

PTMA zaleca menopauzalną terapię hormonalną (MHT) jako skuteczną i bezpieczną opcję dla zdrowych kobiet z objawami menopauzy, szczególnie tych poniżej 60 roku życia lub znajdujących się w ciągu 10 lat od jej wystąpienia.

Na polskim rynku dostępna jest także szeroka gama preparatów hormonalnych, w tym tabletki, żele przezskórne oraz plastry.

Jak podkreślają badacze, wiedza na temat wpływu menopauzy i stosowania HTZ na mózg, pamięć i nastrój jest wciąż ograniczona.

Badanie wykazało, że kobiety stosujące HTZ częściej doświadczały problemów ze zdrowiem psychicznym. Jednak wiele z nich miało gorsze samopoczucie psychiczne już przed przepisaniem leczenia.

Współautorka badania, dr Christelle Langley, powiedziała, że ważne jest dostrzeganie różnorodnych trudności związanych z menopauzą.

„Wszyscy powinniśmy być bardziej wrażliwi nie tylko na fizyczne, ale także na psychiczne zdrowie kobiet w okresie menopauzy.

„Nie powinno być powodu do wstydu, by mówić innym o tym, przez co się przechodzi, i prosić o pomoc''.

Profesorka Channa Jayasena, ekspertka w dziedzinie hormonów z Imperial College w Londynie, powiedziała: „Wpływ HTZ na zdrowie mózgu w okresie menopauzy nadal pozostaje przedmiotem debaty, a starsze badania kliniczne, takie jak Women's Health Initiative, nie dały jednoznacznej odpowiedzi na to pytanie. Tak czy inaczej, jest to poważny problem, którego doświadcza w Wielkiej Brytanii wiele milionów kobiet, dlatego zasługuje to na szczególną uwagę w przyszłości."

Michelle Dyson z Alzheimer's Society podkreśliła, że kobiety stanowią około dwóch trzecich osób żyjących z chorobą Alzheimera w Wielkiej Brytanii.

Tymczasem w Polsce dane Narodowego Funduszu Zdrowia (NFZ) pokazują, że w latach 2023–2024 kobiety stanowiły zdecydowaną większość osób żyjących z chorobą Alzheimera i innymi formami demencji.

W 2023 roku zarejestrowano około 366 000–382 600 osób z chorobą Alzheimera i chorobami pokrewnymi (wśród osób korzystających ze świadczeń finansowanych przez NFZ). W 2023 roku 67% tych przypadków stanowiły kobiety.

„Choć wciąż nie do końca rozumiemy, dlaczego kobiety są bardziej podatne niż mężczyźni, uważa się, że hormony mogą odgrywać tu rolę", powiedziała Dyson.

„To duże badanie wzmacnia dowody pokazujące, jak menopauza wpływa na mózg, w tym zmiany fizyczne, takie jak utrata objętości mózgu.

„Jednak bez długoterminowego śledzenia uczestniczek, aby sprawdzić, czy później rozwinie się u nich demencja, nie możemy być pewni, że te zmiany w mózgu związane z menopauzą również zwiększają ryzyko demencji".

Lekarka dodała, że regularna aktywność fizyczna, niepalenie oraz ograniczenie spożycia alkoholu mogą pomóc zmniejszyć ryzyko demencji.

Ten tekst został napisany i sprawdzony przez dziennikarzy BBC. Przy tłumaczeniu zostały użyte narzędzia AI, jako część projektu pilotażowego.

Edycja: Julita Waleskiewicz