Urlop ojcowski: Ile dni wolnych dostają nowi ojcowie w Europie?

Zostanie nowym tatą może być w znacznym stopniu naznaczone przez ilość dostępnego urlopu ojcowskiego, a niedawno opublikowany raport sugeruje, że polscy ojcowie wypadają słabo w porównaniu z ofertą dla nowych ojców w innych krajach Europy.

BBC News rozmawiało z ojcami w różnych krajach o tym, ile czasu mogą spędzić z dziećmi po ich narodzinach – i jak zmieniło to ich podejście do ojcostwa.

Jamie z Wielkiej Brytanii mówi, że kiedy trzy lata temu urodziła się jego córka Kiara, „było to niesamowicie trudne”.

"Musiałem patrzeć, jak moja partnerka zmaga się z opieką nad naszym dzieckiem," mówi Jamie. „Najbardziej pamiętam płacz. Moja córka ewidentnie potrzebowała wsparcia, a moja żona wyraźnie miała trudności i była wyczerpana.”

Kilka tygodni po narodzinach Kiary teściowa Jamiego przyleciała z Zimbabwe, aby wesprzeć rodzinę, ponieważ Jamiemu przysługiwał jedynie ustawowy urlop ojcowski.

Przepisy w Wielkiej Brytanii pozwalają nowym ojcom - i drugiemu rodzicowi zatrudnionemu na pełen etat - wziąć do dwóch tygodni wolnego po urodzeniu dziecka. Dotyczy to wszystkich partnerów niezależnie od płci, także w przypadku macierzyństwa zastępczego lub adopcji, ale nie przysługuje tym, którzy są samozatrudnieni lub ojcom zarabiających mniej niż 123 funty (608 zł) tygodniowo.

Osoby, które się kwalifikują otrzymują 187,18 (926 zł) funtów tygodniowo lub 90% średniego wynagrodzenia, w zależności od tego, która kwota jest niższa. To mniej niż połowa ustawowej płacy minimalnej.

Jamie z Ashford w hrabstwie Kent mówi, że ustawowe wynagrodzenie "było po prostu groszowe".

Jamie i jego partnerka spodziewają się w sierpniu drugiego dziecka i zaczęli oszczędzać na ten moment jeszcze zanim Zanele, zaszła w ciążę.

Jamie mówi, że jego „frustracja” z powodu niskiej płacy ojcowskiej skłoniła go do udziału w pierwszym na świecie „strajku ojców”, podczas którego ojcowie z całego kraju protestowali przed brytyjskim ministerstwem biznesu i handlu.

„Widzimy, że w innych krajach coś się ostatnio zmienia... czemu my nie nadążamy?” pyta Jamie.

Dla Octavio, spędzenie czterech miesięcy w domu z córką Alicią zrobiło "ogromną różnicę".

Octavio podzielił swój urlop ojcowski na dwie części - sześć tygodni, które były obowiązkowe, zaraz po narodzinach Alicii, a pozostałe dziesięć tygodni, gdy jego żona wróciła do pracy.

„Ten dłuższy czas spędzony z Alicją pozwolił nam zbudować silną więź, która w innej sytuacji nie byłaby tak głęboka,” mówi Octavio, inżynier komputerowy z Sewilli.

W ostatnich latach Hiszpania zwiększyła długość urlopu ojcowskiego. W 2019 r. ojcom przysługiwało pięć tygodni wolnego. Od 2021 r. okres ten został wydłużony do 16 tygodni pełnopłatnego urlopu, również dla osób samozatrudnionych.

Nie ma limitu dla wypłacanego wynagrodzenia, co oznacza, że urlopy rodzicielskie dla matek i ojców w Hiszpanii są teraz równe.

"Te zmiany naprawdę zrobiły znaczącą różnicę," mówi Octavio.

W ostatnich latach również Francja poczyniła postępy w zakresie urlopów ojcowskich.

Antoine jest architektem mieszkającym na obrzeżach Paryża i skorzystał z tych zmian. Kiedy pięć lat temu urodził się jego syn Thibault, Antoine, który pracuje w pełnym wymiarze godzin, miał prawo do dwóch tygodni urlopu ojcowskiego.

Jednak we wrześniu 2020 r. urlop ojcowski we Francji podwoił się, co oznaczało, że Antoine otrzymał cztery tygodnie wolnego od pracy, gdy jego drugie dziecko urodziło się w 2023 r.

"Pozwoliło mi to wesprzeć moją żonę i dzieci," mówi. "Ojcowie powinni być bardziej obecni w tych okresach życia rodzinnego, które wzbogacają wszystkie relacje i pozwalają im w pełni zaistnieć jako rodzice na pełen etat."

Francuskie przepisy dotyczące urlopu ojcowskiego oznaczają, że ojcowie - w tym osoby samozatrudnione - muszą wziąć tydzień wolnego od pracy natychmiast po urodzeniu dziecka. Wynagrodzenie za pierwsze trzy dni pokrywa pracodawca, ale później jest ono finansowane przez państwo.

Pozostałe 21 dni można podzielić na dwie części i wykorzystać w ciągu następnych sześciu miesięcy. Wynagrodzenie jest ograniczone do 3,428 euro (14,569 zł) miesięcznie.

André, który urodził się w Portugalii i spędził dziewięć lat w Anglii, mówi, że prominentna rola ojców w Danii była jedną z pierwszych rzeczy, które zauważył kiedy się tam przeprowadził.

„Widzisz ojców spacerujących z dziećmi i niemowlętami,” mówi André. „Pomyślałem: 'Wow, nie jestem do tego przyzwyczajony.'"

Ojcowie w Danii, także samozatrudnieni, mogą wziąć do 24 tygodni urlopu płatnego w całości przez państwo.

Po jedenastu tygodniach pozostałe 13 może zostać przeniesione na partnerkę, aby mogła wykorzystać je jako dodatkowy urlop macierzyński. Jedno z rodziców może odroczyć do 13 tygodni urlopu rodzicielskiego do ukończenia przez dziecko dziewiątego roku życia.

André zdecydował się podzielić swój urlop rodzicielski - biorąc dwa tygodnie zaraz po narodzinach jego dziecka Miro i oszczędzając pozostałe 11 tygodni - aby opiekować się swoim dziewięciomiesięcznym synem, gdy jego partnerka wróci do pracy.

„Społeczeństwo duńskie oczekuje, że partner będzie bardziej zaangażowany,” mówi André. „Nie tylko budujesz więź z dzieckiem, ale też rodzinę.”

Ojcowie w Polsce, którzy są zatrudnieni na pełen etat, mają prawo do dwóch tygodni urlopu ojcowskiego, a wynagrodzenie wynosi 100%, co Kamil uznał za „świetne”.

Niedługo po pierwszych urodzinach córki Marianny, Kamil wziął dodatkowe dziewięć tygodni urlopu rodzicielskiego, którego nie można przenieść na drugiego rodzica.

Ten dodatkowy urlop można wykorzystać przed ukończeniem przez dziecko szóstego roku życia. Przysługuje obu rodzicom jeśli są zatrudnieni i jest płatny w wysokości 70% pełnej pensji.

"Dla wielu rodzin 70% przez dziewięć tygodni to bardzo mało," mówi Kamil, "ale... kiedy wziąłem urlop, moja żona wróciła do pracy. Zarabiałem o 30% mniej, ale ona zaczęła zarabiać więcej, więc było to korzystne dla naszej rodziny."

Kamil mówi, że te dodatkowe dziewięć tygodni złagodziło wiele "stresu", gdy jego żona wróciła do pracy po rocznym urlopie macierzyńskim.

„Czułem się pewnie,” mówi Kamil. "Czułem, że wykonuję dobrą robotę - a moja córka czuła się ze mną dobrze."

Mattias ze Sztokholmu mówi, że przytulanie jego trzymiesięcznego syna to „najlepsze uczucie, jakiego kiedykolwiek doświadczyłem”.

Mattias korzysta z jednego z najbardziej hojnych systemów urlopu ojcowskiego na świecie. Rodzice w Szwecji, w tym osoby samozatrudnione, mogą dzielić się do 480 dni urlopu rodzicielskiego, z czego 90 dni jest zarezerwowanych specjalnie dla każdego z rodziców.

Czas dla ojców został po raz pierwszy wprowadzony w Szwecji w 1995 r., wraz z wprowadzeniem "miesiąca taty" - 30 dni tylko dla ojców. Model „wykorzystaj albo przepadnie” rozszerzono do 60 dni w 2002 r. i do 90 dni w 2016 r.

Pierwsze 390 dni dla każdego z rodziców jest opłacane w 80% przez rząd, do miesięcznego limitu wynagrodzenia w wysokości 47,750 koron szwedzkich (18,135 zł). Po tym okresie przysługuje dzienna ustawowa rekompensata w wysokości 180 koron szwedzkich (68 zł).

Mattias wziął sześć tygodni urlopu, gdy urodził się Otto, a od listopada wykorzysta kolejne dziewięć miesięcy urlopu rodzicielskiego.

"Na początku, gdy wszystko było nowe, mogliśmy dzielić się obowiązkami," mówi Mattias. "Te sześć tygodni pozwoliło nam być rodzicami razem - to zrobiło ogromną różnicę."

Ten tekst został napisany i sprawdzony przez naszych dziennikarzy, używając przy tłumaczeniu narzędzi AI, jako część projektu pilotażowego.

Edycja: Maria Zielińska i Magdalena Mis