چرا پرچم رنگین‌کمان نماد دگرباشی شد؟

پرچم‌های رنگین‌کمان در همبستگی‌ با ۴۹ جان‌باخته حادثه تیراندازی کلوب شبانه همجنسگراها در ارلاندو بر فراز ساختمان‌ها و در تظاهرات‌های خیابانی به ا‌هتزاز در آمدند. اما این پرچم‌ها چگونه به عنوان نماد دگرباشی در بیشتر دنیا به رسمیت شناخته شدند؟

پرچم رنگین‌کمان با ۶ رنگ که معمولا در جریان تظاهرات در اکثر شهرهای جهان در دست مردم دیده می‌شود. این پرچم یکی‌ از معروف‌ترین نمادهای سیاسی در دنیا است.

از شخصیت‌های معروف مانند پل مک‌کارتنی، که پرچم‌ را در یکی‌ از کنسرت‌هایش روی دوشش انداخته بود، تا روسای یک شورای محلی در شمال شرق اسکاتلند که آن را بر فراز ساختمان‌های این شورا به ا‌هتزاز در آوردند، همه از این پرچم به عنوان نماد همبستگی‌ با دوستان و خانواده‌های قربانیان حادثه کلوب پالس در اورلاندو استفاده کردند.

همچنین در مراسم دعایی که اخیرا در کلیسای شهر اکستر به یاد قربانیان حادثه ارلاندو برگزار کرد، این پرچم بر فراز کلیسا افراشته شد. مراسم یادبود قربانیان در‌ بازی‌های بیس‌بال آمریکا با استفاده از نماد مشابه برگزار شد و برج ایفل با رنگ‌های همین پرچم نورپردازی شد.

پیتر تچل از فعالان حقوق بشر می‌گوید: "هیچ نماد دیگری را به یاد ندارم که به اندازه این پرچم در مقیاس جهانی‌ شناخته و پذیرفته شده باشد. این نماد از اوائل دهه نود همه جا دیده می‌شد."

"این پرچم نه تنها نماد طیف گسترده‌ جامعه دگرباش‌ها (همجنسگراهای زن و مرد، دوجنسگراها و تراجنسی‌ها) است، بلکه می‌‌تواند نمادی از اتحاد بین طیف گسترده‌تری از مردم دنیا باشد."

تاریخ مقبولیت این پرچم به عنوان نماد جامعه دگرباش‌ها برمی‌گردد به سال ۱۹۷۸. هنگامی که گیلبرت بیکر، هنرمند ساکن سان‌فرانسیسکو، طرح اولیه این پرچم را با هشت رنگ منتشر کرد. اولین پرچم‌های دستباف با طرح مذکور در روز آزادی همجنسگراها که در ۲۵ ژوئن همان سال برگزار شد به اهتزاز درآمد.

آقای بیکر این طرح را انتخاب کرد تا بتواند مفهوم تنوع و گوناگونی را برساند: "نقشی‌ از طبیعت که نشان دهد گرایش جنسی‌ حق همه انسان‌ها است."

کاربرد پرچم از سان‌ فرانسیسکو به لوس آنجلس و نیو یورک گسترش یافت. تا جایی که در دهه ۹۰ به عنوان نماد جهانی‌ دگرباش‌ها به رسمیت شناخته شد.

به گفته تچل "این نماد جایگزین نماد قبلی‌ دگرباش‌ها یعنی‌ مثلث صورتی شد. نمادی که یادآور سرکوب آلمان دوران نازی‌ها بوده و بعدها به عنوان نماد آزادی دگرباش‌ها مورد استفاده قرار می‌گرفت. نماد رنگین‌کمان در کل مفهوم مثبت‌تر و متعالی‌تری را القا می‌کند."

هشت رنگی که آقای بیکر در طرح اصلی خود به کار گرفته بود، هرکدام نماد جنبه‌ای متفاوت از زندگی‌ بودند:

بعدها، تعداد رنگ‌های پرچم به شش نوار کاهش یافت. صورتی‌ و نیلی از نماد حذف شدند و آبی‌ جایگزین فیروزه‌ای شد.

گراهام بارترم، پرچم‌شناس ارشد در "موسسه پرچم" در لندن می‌‌گوید: "در آن‌ دوران، مواد لازم برای بافت بخش صورتی پرچم خیلی‌ سخت گیر می‌‌آمد. بنابرین رنگ صورتی‌ از پرچم حذف شد. آن‌ زمان برای تهیه پارچه باید پارچه‌های موجود را به هم می‌دوختند و مثل حالا نبود که بتوانیم طرح پرچم را بر روی آن‌ چاپ کنیم."

"چیزی که باعث مقبولیت زیاد این نماد شده سادگی آن است که به آن اجازه می‌دهد گروه‌های متفاوت را گرد خود جمع کند. کمی‌ شبیه پرچم المپیک است که ملیت‌های گوناگون حاضر در مسابقات را با حلقه‌های رنگین نمایندگی می‌‌کند."

آقای بارترم می‌گوید اگر گیلبرت بیکر طرح‌هایی را که مشخصا نماد همجنسگرایی میان مردان است – مثل طرح "دو مریخ"، دو دایره به هم پیوسته با پیکانی در انتهای هر کدام – به آن اضافه کرده بود، پرچمش هیچ‌گاه موفقیت فعلی‌ را به دست نمی‌آورد.

اما این طرح در همه جای دنیا به عنوان نمادی برای رهایی پذیرفته نشده. دادستان کل جاماییکا، کشوری که روابط جنسی میان دو همجنس را جرم می‌داند، به برافراشته شدن این پرچم بر فراز ساختمان سفارت ایالت متحده در این کشور اعتراض کرده و گفته این کار "بی‌احترامی" است.

تاریخچه پرچم رنگین‌کمان بلند و متنوع است. توماس پین، فعال انقلابی‌، در قرن هجدهم پیشنهاد کرده بود که در زمان جنگ پرچم مشابهی بر فراز کشتی‌های بی‌طرف برافراشته شود.

در آمریکای اوایل قرن بیستم، جیمز ویلیام وان کرک، فعال صلح، پرچمی‌ مشابه را طراحی‌ کرد: رنگین کمانی که با خطوطی به کره زمین متصل شده بود. او می‌خواست نشان دهد که مردم با هر رنگ و قومیتی می‌توانند در صلح و دوستی با یکدیگر زندگی‌ کنند.

پرچم "اتحادیه بین‌المللی تعاون" نیز مثالی دیگر از کاربرد رنگین‌کمان به عنوان نماد است.

بارترم می‌‌گوید: "ما همه در بچگی در نقاشی‌هایمان رنگین‌کمان کشیده‌ایم. برای همین همه آن‌ را می‌‌شناسیم و هر طور که دوست داشته باشیم آن را تفسیر می‌‌کنیم. و این دلیل موفقیت این نماد است."