تونس؛ جایی که زنان برای کشیدن علف به زندان می‌افتند

تعجبی ندارد زندان‌های تونس چنین پر ازدحام باشد، چون احتمال آنکه سر و کار شما به زندان بیافتد زیاد است. در یک زندان به دو زن برخوردم که به خاطر کشیدن سیگاری (علف پیچیده شده با توتون) به زندان افتاده بودند.

سالن ملاقات زندان منوبه در فاصله دروازه‌های زندان تا آزادی قرار گرفته است.

از گوشه‌ای صدای فریاد زنی در سالن طنین می‌اندازد که خانواده‌اش او را در آغوش گرفته‌اند.

از گوشه‌ای دیگر، صداق هق هق گریه، شنیدن ضربات باران را برای لحظاتی به تاخیر می‌اندازد.

زن گریان راه می‌رود، می‌نشیند، و سرش را در دست می‌گیرد. درهم شکسته و درمانده به نظر می‌آید.

به من می‌گوید نامش عروسیه مزوزی است و دلتنگ سه کودکش که اکنون در یک یتیمخانه هستند.

سه هفته است به اتهام کشیدن ماریجوانا که نام محلی آن 'زطله' است، در بازداشت است. شوهرش هم به اتهام مصرف مواد مخدر در زندان است.

در تونس بر اساس قانون مبارزه با مواد مخدر از قدیم و به طور خودکار محکومان جرایم مرتبط با مواد مخدر دست‌کم باید یک سال در زندان بمانند.

عروسیه می‌گوید "در بیشتر کشورها چنین حکم‌هایی علیه جرایم مواد مخدر صادر نمی‌شود. فقط ما اینطوریم."

می‌گوید "آدم‌های زیادی را نابود کرده است. یک خانواده برای چنین چیزی نابود شده؟ بچه‌‌ها به یتیمخانه فرستاده شدند، مدرسه رفتن متوقف شده و آینده‌شان مبهم است."

کودک زندانی

کمی آن طرف‌تر جایی است که ممکن است با مهدکودک اشتباه بگیرید.

از آن به عنوان یکی از مواردی مثال می‌زنند که نشان دهنده بهبود شرایط اینجاست.

در سالن نشیمن، یک تلویزیون است، مقداری اسباب‌بازی در اتاق پخش است و بعضی از کودکان تازه راه افتاده قدم می‌زنند.

کوچک‌ترین آنها یک نوزاد یک‌ماهه است که در پتو پیچیده شده و درون تخت با چشم‌های باز دراز کشیده است.

این مکان محیط امن‌تری برای مادران زندانی که کودکانشان اینجاست، فراهم می‌کند و همین طور برای زنانی مثل امل که در انتظار به دنیا آمدن فرزندشان هستند.

او به اتهام جعل امضا به پنج ماه زندان محکوم شده است. خودش می‌گوید بی‌گناه است.

"مواردی مانند جعل را می‌توان به سرعت با کمک متخصص بررسی کرد."

امل می‌گوید "رسیدگی قضایی کم‌سرعت بر ما اثر می گذارد. چرا کودک من باید اینجا به دنیا بیاید؟ می‌گویند اینجا چاره کار است، اما در واقع اینجا هم زندان است."

زندانی مخفی

امیره، نام واقعی او نیست. او از همسایگانش بیش از حکومتی که او را به خاطر "کشیدن یک جوینت (سیگاری) نصفه" دستگیر کرده، می‌ترسد. نمی‌خواهد همسایگانش پی ببرند که در زندان و حامله است.

می‌گوید خانواده‌اش به همه گفته‌اند او به شهر دیگری رفته است.

امیره می‌گوید اینقدر از زندانی شدن خود بهت زده شده بود که دارو مصرف می‌کرد.

"من معتاد نیستم اما امیدوارم دولت به جای یک سال زندان، معتادان را به مراکز ترک اعتیاد بفرستد."

می گوید "شما وقت ترک کردن زندان فکر نمی‌کنید که درس گرفته‌اید و باید بر خودتان و جامعه سخت‌تر بگیرید."

بسیاری از زنانی که من دیده‌ام اگر در کشور دیگری بودند آزادانه برای خود راه می‌رفتند.

اینجا خشمی عمومی از دستگاه قضایی وجود دارد.

بند راحت‌تر

منوبه زندانی است که به بزرگ بودن و بهتر بودن و راحت‌تر بودن مشهور است.

جمیله سمیده، رییس زندان می‌گوید "دیگر مثل قبل نیست که بتوانید زندانی را در سلول بیاندازید و در را روی او ببندید."

در حالی که با هم در زندان راه می‌رفتیم او بر آخرین روز یک برنامه سه روزه تئاتر و هنرنمایی‌های دیگر نظارت می‌کرد.

او می گوید تغییرات اجرا شده در این زندان موفقیت‌آمیز بوده است چون این زندان به اندازه زندان‌های دیگر تونس شلوغ نیست.

او به سرعت این نکته را که زندان بیش از ظرفیت ۴۲۰ نفری آن زندانی دارد، رد می‌‎کند.

این زندان محل نگهداری زندانیانی است که برای اولین بار در ارتباط با جرایم مواد مخدر به زندان افتاده‌اند، کسانی که منتظر دادگاه هستند و شماری که به دلیل جرایم دیگر مانند قتل و دزدی و تروریسم به زندان محکوم شده‌اند.

به ما اجازه دادند فقط از یکی از سلول‌های بند 'ب' زندان اصلی بازدید کنیم.

زندانیان تونس

لباس‌های شسته شده زندانیان در حیاط خیس و کوچکی آویزان بود که باد سردی از میان آن به سوی چهار سالن اطراف می‌وزید.

در یک اتاق زندانیانی که "زنان کارگر" نامیده می‌شدند، مشغول کار بودند: آشپزها، نانواها و خیاطان. ۳۵ زندانی آنجا بودند.

سمیره می‌گوید "ما بیش از بقیه بیرون می‌رویم اما زنان اتاق‌های دیگر اینطور نیستند. کاملا وضع آنها فرق دارد."

او رییس اتاق است. یک زندانی ممتاز که مراقب هم‌بندان خود است.

اتاقی پراثاثیه و نسبتا نم‌دار با دو ردیف تخت دو طبقه که با ملحفه‌های رنگارنگ پوشانده شده است.

وسایل شخصی زندانیان، فضای راهروی باریک میان تخت‌ها را اشغال کرده است. بعضی مشغول غیبت هستند و بعضی نهار می‌خورند یا سیگار می کشند.

سمیره می‌گوید "در این اتاق ما محکوم تروریستی نداریم. آنها با ما کنار نمی‌آیند. یک طور دیگر فکر می‌کنند و ما یک مدل دیگر می‌اندیشیم. اما در زندان باید با آنها کنار بیایید. چاره دیگری نداریم."

منتقدان می‌گویند این موضوع می‌تواند باعث شود که زندانیان متهم به کشیدن ماریجوانا به جرایم سخت‌تر روی آورند.

رییس زندان می‌گوید اصلاح سیستم اداره زندان در اختیار او نیست.

به گفته خانم سمیده نظام قضایی و تعیین مجازات باید اصلاح شود.

دولت تونس تحت فشار است که از محکومیت‌ها بکاهد و فرصت ترک اعتیاد را بیشتر کند.

بحثی جدی و البته ادامه‌دار و کند در میان نمایندگان مجلس برقرار است که بعضی قوانین قضایی اصلاح شود.

تا آن زمان، تغییرات اندکی که در زندان منوبه آغاز شده، اثرات چندان چشمگیری نخواهد داشت.