تونل‌های غزه و جنگی که در راه است

جایی وسط درختان زیتون، نزدیک چند خانه در جنوب نوار غزه، زمین آرام دهن باز می‌کند. این همان تصویری است که اسرائیل از آن می‌ترسد: یک حفره عمیق، یک خمپاره‌انداز ۱۲۰ میلی‌متری، و سه مرد مسلح از گروه فلسطینی جهاد اسلامی.

مردان لباس کامل رزم به‌تن دارند. روی سر همه‌شان چراغ قوه‌ای نصب است. سریع حرکت می‌کنند، معلوم است تمرین دارند. از پشت سنگر خمپاره می‌آورند و خمپاره‌انداز را پر و خالی می‌کنند.

هدف‌شان نمایش قدرت است، نمایش آمادگی است، برای جنگ بعدی با اسرائیل. جنگی که هم این مردان مسلح، هم نظامیان اسرائیلی در آن سوی مرز، می‌دانند در راه است.

خمپاره‌انداز درست کنار مرز اسرائیل جاسازی شده. در واقع به من این‌طور می‌گویند. با قطعیت نمی‌توانم بگویم چون قبل از این‌که راه بیفتیم چشم‌هایم را بستند، تلفن‌های همراهم را گرفتند و بدنم را گشتند که وسیله ردیابی نداشته باشم.

غربی‌ها جهاد اسلامی را گروه تروریستی می‌دانند. گروهی که هدفش نابودی اسرائیل است.

پشت جایی که خمپاره‌انداز قرار دارد پرده کوچکی است. پشت پرده تونلی کوچک که می‌پیچد و به یک تونل بزرگ‌تر می‌رسد. تونلی عمیق، شاید ۲۰ متر زیر زمین.

دیوارهای تونل بتنی است. سقفش قوس دارد. آن‌قدر بلند است که نیروهای جهاد اسلامی بتوانند بایستند و بدوند. این مسیر فرارشان است. صدها متر ادامه دارد، و معلوم نیست آخرش از کجا – یا کجاها – سردرمی‌آورد.

روی دیوارهای تونل رطوبت نشسته و زیر نور چراغ می‌درخشد. تمام طول تونل چراغ‌ دارد که همه با باتری ماشین روشن می‌شوند. هوای تونل – چندین متر زیرزمین – خنک است.

کنار من مردی ایستاده با صورت پوشیده. ابوحمزه صدایش می‌زنند. می‌گوید: "جنگ قبلی دیدیم هرچیز که روی زمین حرکت می‌کند می‌زنند، آمبولانس باشد یا رزمنده یا غیرنظامی که در خیابان راه می‌رود. به همین خاطر توی تونل حرکت می‌کنیم، دور از چشم دشمن صهیونیست.. از این تونل‌ها استفاده می‌کردیم که خمپاره و آر.پی.جی بزنیم".

آن‌طور که ابوحمزه می‌گوید، از این تونل در جنگ قبلی استفاده می‌کرده‌اند، و در جنگ بعدی هم استفاده خواهند کرد.

تنش بین دولت خودگردان و حماس، که غزه را در دست دارد، همچنان ادامه دارد. جهاد اسلامی هم می‌خواهد خودی نشان بدهد و از قافله عقب نماند.

طبق آمار سازمان ملل، در حمله قبلی اسرائیل به غزه دست‌کم ۲۱۸۹ فلسطینی کشته شدند، که دست‌کم ۱۴۸۶ نفرشان غیرنظامی بودند. حدود ۱۱۰۰۰ نفر هم زخمی شدند. در طرف اسرائیلی، ۶۷ سرباز کشته شدند و ۶ غیرنظامی. چند ده نفر هم زخمی شدند.

بخش‌های وسیعی از بسیاری محله‌های غزه ویران شده. هزاران خانواده در این بحران انسانی بی‌خانمان شده‌اند. با آن‌که شش ماه از جنگ گذشته، هنوز بیشتر خرابه‌ها همان‌طور مانده، و از بازسازی چندان خبری نیست.

نگرانی اسرائیلی‌ها

در اسرائیل، مردمی که نزدیک مرز زندگی می‌کنند خوب می‌دانند هنگام پرتاب موشک و خمپاره چه باید بکنند. چیزی که بیشتر آنها را می ترساند تونل‌هایی است که حماس و جهاد اسلامی از زیر مرز کشیده‌اند.

در جنگ قبلی ۳۲ تونل پیدا شد که تا آن‌ طرف مرز ادامه داشت. خیلی‌ها معتقدند صدها تونل مشابه این‌ها در غره هست.

بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، وعده داده تونل‌هایی را که از زیر مرز رد شده‌اند نابود کند. اما به‌نظر می‌رسد تهدید – هرچند کم شده – همچنان باقی است.

جنگ قبلی بیشتر در آسمان بود – بین جنگنده‌ها و آتش‌بارهای اسرائیل، و موشک‌های و خمپاره‌های فلسطینی‌های غزه. اما جنگ زیر زمین هم جریان داشت. استفاده بی‌سابقه فلسطینی‌ها از تونل، اسرائیلی‌ها را غافل‌گیر کرده بود.

سرهنگ دادو، یکی از فرماندهان اسرائیلی در جنوب غزه، می‌گوید: "این تونل‌ها برای صلح ساخته نشده‌اند. هدف‌شان حمله به غیرنظامیان و گرفتن و ربودن سربازهاست. هر دوی این‌ها مایه نگرانی است، و ما در تلاشیم راه‌حلی برایش پیدا کنیم".

البته او جزئیاتی از این‌که چطور می‌خواهند این کار را بکنند نگفت. ظاهرا از تجهیزات اسکن تقویت‌شده استفاده می‌کنند که جای تونل‌ها را پیدا کنند و بعد خراب‌شان کنند.

'عقب ننشستیم'

در مرز جنوبی غزه، جنگی دیگر در جریان است. تقریبا هر روز صدای انفجار می‌آید. نیروهای مصری می‌خواهند نواری خالی به عرض یک کیلومتر بین مصر و غزه ایجاد کنند.

سربازهای مصری سوار خودروهای زرهی این‌ور و آن‌ور می‌روند. کنترل در مرز سخت‌تر شده. خانه‌ها و تونل‌های قاچاق را که مدت‌هاست تنها راه غزه به دنیای بیرون است، با مواد منفجره خراب می‌کنند.

عبدالفتاح سیسی، رئیس‌جمهور مصر، حماس و دیگران را مقصر حمله‌ها در صحرای سینا می‌داند.

در این میان غزه است که بیش از پیش محصور و منزوی می‌شود. چندی پیش مردم در شهر غزه برای اعتراض به سیاست‌های دولت مصر به خیابان آمدند.

جهاد اسلامی حاضر نیست مصر را نیروی متخاصم بخواند – دست‌کم علنی حاضر نیست. یکی از اعضای جهاد اسلامی به نام ابوعبدالله می‌گوید: "از نظر ما مصر در این درگیری... حامی آرمان فلسطینی‌هاست". اما وقتی از یکی دیگر از اعضا می‌پرسم به‌نظرش کی دوباره جنگ می‌شود، به‌شوخی می‌گوید: "با اسرائیل یا با مصر؟"

اعضای جهاد اسلامی معتقدند جنگ با اسرائیل اجتناب‌ناپذیر است. آن‌طور که خودشان می‌گویند، ۱۴۵ نفر از نیروهاشان در جنگ قبلی کشته شدند، به‌علاوه صدها غیرنظامی. می‌پرسم در عوض چه به دست آوردید؟

ابوابراهیم، فرمانده گردان سرایا القدس جهاد اسلامی، می‌گوید: "بزرگ‌ترین دستاوردمان این بود که عقب ننشستیم. با اشغالگر سرشاخ شدیم. برعکس بقیه دنیا، ما هنوز می‌توانیم 'نه' بگوییم، 'نه' به اشغال. همچنان مقاومت می‌کنیم".

با همه این اوصاف مرز اسرائیل نسبتا آرام است. آتش‌بس شش ماهه همچنان برقرار است. اما سرهنگ دادو هم مثل فلسطینی‌های جهاد اسلامی در طرف دیگر مرز بدبین است.

می‌گوید: "همه می‌دانیم که دارند تونل می‌سازند و آماده درگیری بعدی می‌شوند. ما هم همین‌کار را می‌کنیم. امیدوارم به این زودی‌ها جنگ نشود، اما مطمئن نیستم".

می‌پرسم "یعنی فکر می‌کنید چیزی نمانده؟". می‌گوید: "متأسفانه (بله)".