جنگ بر سر غزه، بدون یک قطره خون

هشت دهه پیش، وقتی جنگ جهانی دوم هنوز شروع نشده بود، جنگی بین انگلستان از یک طرف و آلمان و ایتالیا از طرف دیگر درگرفت که از آن با نام «جنگ رادیو» یاد می‌کنند. شبکه‌های رادیویی این کشورها سعی داشتند با پخش برنامه به زبان‌های مختلف، افکار عمومی جهان را به دیدگاه‌های خود نزدیک‌تر کنند. در دوران جنگ سرد، این نبرد تبلیغاتی به تلویزیون و سینما کشیده شد و با آغاز شلیک گلوله‌ها در اولین جنگ خلیج فارس، شبکه سی‌ان‌ان برای نخستین بار در تاریخ جنگ‌ها، تصاویر زنده از یک نبرد را پخش کرد. این روزها در کنار جنگی که در نوار غزه در جریان است، از جنگ دیگری هم صحبت می‌شود: جنگ هشتگ‌ها، جنگی بدون یک قطره خون.

جنگ هشتگ‌ها حتی پیش از شلیک اولین گلوله‌ها در جنگ اخیر غزه شروع شده بود. فلسطینی‌ها و اسرائیلی‌ها مدت‌هاست که در شبکه‌های اجتماعی به نبرد با هم مشغول هستند. اما با شروع حمله اسرائیل به مناطق تحت کنترل حماس، این نبرد مجازی شکل جدی‌تری به خود گرفت و مردم سراسر دنیا در آن درگیر شدند.

در فوریه سال ٢٠٠٩ پس از پایان حمله سراسری اسرائیل به نوار غزه دولت اسرائیل تصمیم گرفت سیاست‌های تبلیغاتی خود را تغییر دهد. در آن زمان سخنگوی ارتش اسرائیل گفت : «در زمینه رساندن پیاممان به دیگران، آینده به رسانه‌های نوین تعلق دارد... ارتش اسرائیل با حضور آنلاین خود روح و قلب مخاطبان را تسخیر خواهد کرد». پس از آن بود که حساب کاربری این نیرو در یوتیوب به عنوان اولین حساب کاربری برای ارتش رسمی یک کشور به ثبت رسید.

در نوامبر سال ٢٠١٢ ارتش اسرائیل به جای اینکه خبر شروع عملیات «ستون دفاعی» را به وسیله منابع رسمی خود اعلام کند این خبر را روی حساب توییتر خود منتشر کرد. عملیات «ستون دفاعی» که با نام جنگ هشت روزه هم شناخته می‌شود، در مدت ٢٤ ساعت برای حساب توییتر ارتش اسرائیل نزدیک به ٥٠ هزار علاقه‌مند جدید به وجود آورد.

جنگ روزهای گذشته در غزه هم با نزاع رسانه‌ای اسرائیل و حماس در فضای مجازی همراه بوده است. IDF یا ارتش اسرائیل از حساب توییتر خود برای تشریح جزئیات نبرد، شمار کشته‌های دو طرف، مهمات و اسلحه‌های کشف شده در تونل‌های زیرزمینی غزه و حتی هشدار دادن به فلسطینی‌ها برای تخلیه مناطقی استفاده کرده است که در طول نبرد بمباران خواهند شد.

بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر اسرائیل و رهبر حزب لیکود، در حساب توییتر و فیس‌بوک خود بیشتر به اطلاع‌رسانی درباره دیدارهای رسمی با رهبران کشورهای دیگر درباره جنگ اخیر غزه و اظهار نظر درباره تصمیم‌های بین‌المللی در این باره پرداخته است.

از سوی دیگر گردان‌های عزالدین قسام، شاخه نظامی حماس، و دیگر نهادهای وابسته به این گروه فلسطینی نیز از توییتر و فیس‌بوک برای تبلیغات علیه اسرائیل، پاسخ دادن به ادعاهای آنها و همچنین برای انتشار عکس و ویدیو از تلفات غیرنظامیان در نوار غزه استفاده کرده‌اند.

بررسی نظرات کاربران توییتر و فیس‌بوک در حساب نتانیاهو و ارتش اسرائیل نشان می‌دهد که طرف اسرائیلی در تسخیر «روح و قلب مخاطبان» چندان موفق نبوده است. بسیاری از مخالفان حمله نظامی اسرائیل به غزه توانستند حضور پررنگی در آن صفحه‌ها داشته باشند و دست کم از نظر تعداد، مغلوب طرف مقابل نشوند.

برای نمونه وقتی ارتش اسرائیل روز ٢٥ جولای <link type="page"><caption> خبر</caption><url href="https://twitter.com/IDFSpokesperson/status/492863024747655170" platform="highweb"/></link>کشته شدن دو نفر از نیروهای خود را در توییتر منتشر کرد، بسیاری از کاربران به جای اظهار تاسف از این موضوع به نوشتن نظرهایی در حمایت از فلسطینیان پرداختند یا تصاویری از کودکان کشته شده در غزه را در صفحه کاربری ارتش اسرائیل منتشر کردند.

یکی از این کاربران در پاسخ به آن خبر نوشت :«کاری که شما با انسانیت می‌کنید تراژدی است، تراژدی. باعث مرگ انسان‌ها از هر دو طرف شده‌اید». حتی برخی به بیان نظراتی تندتر پرداختند و برای نمونه یکی از کاربران نوشت :«خبر خوبی بود. ممنون! به زودی خاک فلسطین آزاد خواهد شد!»

یک روز پس از آن، ارتش اسرائیل لینک <link type="page"><caption> ویدیویی </caption><url href="https://twitter.com/IDFSpokesperson/status/493058561161715714" platform="highweb"/></link>را در حساب توییتر خود منتشر کرد که به توضیحات یک سرباز اسرائیلی درباره کشف یک انبار مهمات در خانه‌ای در غزه و در مجاورت یکی از پناهگاه‌های سازمان ملل اختصاص داشت. اولین پاسخ‌هایی که به این پیام نوشته شد بیانگر ناباوری کاربران درباره این خبر بود. یکی از کاربران توییتر در جواب این خبر نوشت :«دروغ، سلطان دروغگوها» و کاربر بعدی هم با همان رویکرد ادامه داد :«دروغ به نظر می‌رسه».

این فقط مخالفان حمله نظامی اسرائیل به غزه نبودند که در این صفحه‌ها به اظهار نظر پرداختند و بسیاری از طرفداران اسرائیل هم تلاش کردند تا صدای خود را به گوش همه برسانند. بعضی‌ها حتی با قدردانی از عملکرد ارتش اسرائیل از آنها خواستند تا به عملیات خود ادامه بدهند. برای مثال وقتی که همان ویدیو درباره کشف انبار مهمات در نزدیکی پناهگاه سازمان ملل در غزه در صفحه <link type="page"><caption> یوتیوب</caption><url href="http://www.youtube.com/watch?v=0fze6qHvzgQ&feature=youtu.be" platform="highweb"/></link> ارتش اسرائیل منتشر شد، فقط دیدگاه‌های طرفداران اسرائیل در بخش نظرات اجازه انتشار پیدا کرده بود.

در صفحه فیس‌بوک بنیامین نتانیاهو از هر دو گروه مخالفان و موافقان حمله اسرائیل به غزه حضور دارند و نظرهای خود را منتشر می‌کنند. اما به نظر می‌رسد مسئولان این صفحه، در مقایسه با توییتر، نظارت بیشتری بر اظهار نظرهای منتشر شده در آنجا دارند. روز ٢٣ جولای وقتی <link type="page"><caption> سازمان ملل</caption><url href="http://www.bbc.co.uk/persian/world/2014/07/140723_l45_un_probe_israel_gaza.shtml" platform="highweb"/></link> تصویب کرد که تحقیقات بین‌المللی درباره موارد احتمالی نقض قوانین در حملات اسرائیل به نوار غزه باید انجام شود، نتانیاهو در اعتراض به این تصمیم متنی در فیس‌بوک و توییتر خود منتشر کرد.

نخست وزیر اسرائیل در متن خود بر این موضوع تاکید کرده بود که تصمیم سازمان ملل «مسخره است و باید از سوی انسان‌های فهمیده در سراسر دنیا محکوم شود». بیشتر نظرهایی که در<link type="page"><caption> فیس‌بوک</caption><url href="https://www.facebook.com/IsraeliPM/posts/900733109941435" platform="highweb"/></link> نتانیاهو و زیر آن مطلب به چشم می‌خورد در حمایت مطلق از گفته این مقام اسرائیلی است. اما همین مطلب وقتی در حساب <link type="page"><caption> توییتر</caption><url href="https://twitter.com/netanyahu/status/492040855784398848" platform="highweb"/></link>نتانیاهو منتشر شد با موجی از خشم و اعتراض مخالفان جنگ مواجه شد.

یکی دیگر از نمونه‌های نبرد سایبری بین حامیان اسرائیل و فلسطین به راه‌اندازی صفحه‌های جعلی مربوط می‌شود. در یکی از این <link type="page"><caption> صفحه‌ها</caption><url href="https://twitter.com/PMofIsrael" platform="highweb"/></link> که برای نخست وزیر اسرائیل ساخته شده، عکس پس‌زمینه صفحه جنازه کودکان کشته شده در جنگ را نشان می‌دهد. کسانی که این صفحه جعلی را راه‌اندازی کردند در بخش مربوط به توضیح درباره صاحب حساب کاربری نوشته‌اند که این حساب کاربری جعلی است؛«مثل تعهد شما به پیمان صلح».

همان طور که نتیجه جنگ اخیر غزه را در دنیای حقیقی نمی‌توان به طور مطلق به نفع یکی از طرف‌های درگیر دانست، در دنیای مجازی نیز چنین وضعیتی وجود دارد. گروهی از کارشناسان رسانه عقیده دارند با وجود هزینه‌های گسترده‌ای که اسرائیل برای جذب افکار عمومی در شبکه‌های اجتماعی به کار گرفت، موفق نشده است در جنگ در دنیای مجازی به پیروزی برسد.

چنین قضاوتی از آن رو انجام می‌شود که دولت اسرائیل حتی دانشجویان و جوانان خود را به شکل سازمان یافته درمراکزی<link type="page"><caption> استخدام</caption><url href="http://www.haaretz.com/news/national/.premium-1.541142" platform="highweb"/></link> کرده است تا به تبلیغ برای کشور خود در شبکه‌های اجتماعی بپردازند. اما طرف فلسطینی بدون صرف چنین هزینه‌های موفق شده است تا امروز به مقابله موثر با این اقدام‌ها بپردازد.