درباره دولت اسلامی عراق و شام چه می‌دانیم؟

دولت اسلامی عراق و شام (داعش) یک گروه جهادی است که در عراق و سوریه فعالیت می‌کند.

داعش در آوریل ۲۰۱۳ (فروردین ۱۳۹۲) از دل شاخه القاعده در عراق متولد شد. در این مدت القاعده این سازمان را از خود رانده، ولی داعش به یکی از گروه‌های جهادی اصلی درگیر با نیروهای دولتی در سوریه تبدیل شده، و در عراق هم دستاوردهای نظامی قابل توجهی داشته است.

حرف "شین" در نام این گروه مخفف واژه "شام" است که می‌تواند به کل منطقه شام، سوریه و یا دمشق اطلاق شود، اما در چارچوب بحث در مورد مسأله جهاد جهانی بیشتر برای شام بکار می‌رود.

تعداد دقیق نفرات داعش معلوم نیست، اما تصور می‌شود شمارشان به هزاران نفر برسد و عده زیادی جهادی خارجی هم در میانشان باشند. بعضی خبرنگاران اعزامی می‌گویند که بنظر می‌رسد این سازمان از القاعده هم بزرگتر باشد و جای این گروه را در مقام خطرناک‌ترین گروه جهادی جهان گرفته باشد.

رهبری این سازمان را ابوبکر البغدادی برعهده دارد. در مورد او اطلاعات کمی در دست است، اما گفته می‌شود که در سال ۱۹۷۱ در سامرا در شمال بغداد متولد شده، و کمی بعد از حمله نیروهای تحت رهبری آمریکا به عراق در سال ۲۰۰۳ به شورشیان پیوسته است.

او در سال ۲۰۱۰ به‌رهبری القاعده عراق رسید که یکی از گروه‌هایی بود که بعدا داعش را تأسیس کردند. بغدادی به‌عنوان یک فرمانده میدانی و مسلط به فنون جنگی شناخته می‌شود، و به گفته تحلیل‌گران، این مسأله باعث می‌شود که داعش برای جوانان جهادی بیشتر از القاعده جذابیت داشته باشد.

رهبری القاعده را یک روحانی بنام ایمن الظواهری برعهده دارد. پروفسور پیتر نومان، استاد کالج کینگز لندن، تخمین می‌زند که حدود ۸۰ درصد پیکارجویانی که از کشورهای غربی به سوریه رفته اند، به داعش پیوسته باشند.

داعش ادعا می‌کند که در میان نیروهایش افرادی اهل بریتانیا، فرانسه، آلمان و دیگر کشورهای اروپایی، و همچنین آمریکا، جهان عرب و قفقاز حضور دارند. برخلاف دیگر گروه‌های شورشی در سوریه، داعش به‌دنبال تأسیس یک امارت اسلامی است که هم سوریه و هم عراق را در بر گیرد.

این گروه موفقیت‌های نظامی قابل توجهی بدست آورده است. در مارس ۲۰۱۳ شهر رقه را تحت کنترل خود گرفت. این شهر اولین مرکز استانی بود که بدست شورشیان می‌افتاد. در ژانویه ۲۰۱۴ (دی ۱۳۹۲) با بهره بردن از تنش‌های فزاینده میان اقلیت سنی عراق و دولت تحت رهبری شیعیان این کشور کنترل شهر عمدتا سنی‌نشین فلوجه در استان غربی انبار را در اختیار گرفت.

این گروه به‌علاوه بخش‌های بزرگی از رمادی، پایتخت این استان را تصرف کرد، و در شماری از شهرهای نزدیک مرزهای ترکیه و سوریه حضور دارد.

داعش به پیاده کردن قوانین سخت‌گیرانه و ظالمانه در مناطق تحت کنترلش معروف شده است. اما فتح موصل در ماه ژوئن (خرداد ۱۳۹۳) بود که تکانه‌های شدیدی به سراسر جهان فرستاد. آمریکا می‌گوید که تصرف دومین شهر بزرگ عراق توسط داعش تهدیدی برای سراسر منطقه است.

تنش میان شورشیان

این گروه در سوریه مستقل از دیگر گروه‌های جهادی نظیر جبهه نصرت (شاخه رسمی القاعده در این کشور) عمل می‌کند، و روابط پرتنشی با دیگر گروه‌های شورشی داشته است.

ابوبکر البغدادی به دنبال ادغام گروهش با جبهه نصرت بود، اما این سازمان با این ایده مخالفت کرد، و از آن پس این دو گروه به‌صورت مجزا به فعالیت ادامه دادند.

ایمن الظواهری از داعش خواسته که بر عراق تمرکز کند و سوریه را به جبهه نصرت بسپارد، اما بغدادی و نیروهایش علنا از خواسته رهبر القاعده سرپیچی کردند. خصومت با داعش در سوریه بطور مداوم رو به افزایش بوده، چرا که این سازمان مرتبا به شورشیان دیگر هم حمله می‌کند و حامیان غیرنظامی اپوزیسیون سوری را مورد تعرض قرار می‌دهد.

در ژانویه ۲۰۱۴، شورشیانی از گروه‌های تحت حمایت غرب و همچنین گروه‌های اسلام‌گرا به داعش حمله کردند، و سعی کردند پیکارجویان عمدتا خارجی این گروه را از سوریه بیرون برانند. طبق گزارش‌ها، هزاران نفر در این درگیری‌ها کشته شده اند.