چشم‌انداز مبهم در حمایت از اوکراین با نگاهی به 'انقلاب نارنجی'‏

در حالی که بحران در اوکراین ادامه دارد، آمریکا گفته که فعلا در حال سبک‌سنگین‌کردن گزینه‌های مختلف برای حمایت از دولت کیف است.

مقامات آمریکایی با تجربه قبلی‌شان در اوکراین پس از انقلاب نارنجی، با احتیاط بیشتری درباره این کشور گام بر می‌دارند.

واشنگتن می‌گوید به محض این که دولتی در کیف تشکیل شود، قدم‌های فوری را برای کمک به اوکراین بر می‌دارد؛ البته در هماهنگی با هم‌پیمانان. کمک‌هایی که به گفته سخنگوی وزارت خارجه آمریکا، بسته حمایتی صندوق بین‌المللی پول را تکمیل می‌کند.

این همان موضعی است که کاخ سفید پس از سقوط دولت اوکراین گرفته بود.

آرسنی یاتسنیوک، کسی که معترضان برای تشکیل دولت معرفی کرده‌اند، می‌گوید اوکراین در یک مخمصه اقتصادی بزرگ است و دولت این کشور باید قدم‌هایی بردارد که شدیدا نامحبوب و ناخوش‌آیند هستند.

روز چهارشنبه ۲۶ فوریه از قول جان کری، وزیر امور خارجه آمریکا نقل شد که واشنگتن تا یک میلیارد دلار وام برای اوکراین ضمانت می‌کند.

ساعتی بعد، سخنگوی گفت که همچنان در حال بررسی طیفی از اقدامات حمایتی برای اوکراین بحران‌زده است؛ از تضمین وام گرفته تا حمایت اقتصادی از این کشور.

وزارت خارجه آمریکا تاکید کرده که درباره شیوه کمک به اوکراین هنوز تصمیمی نگرفته است و فعلا باید برای تشکیل یک دولت فراحزبی و عمل‌گرا تلاش کرد.

بعد از سه ماه اعتراض‌های خیابانی که به برکناری رئیس‌جمهور اوکراین منجر شد، آمریکا و دیگر کشورها از رهبران دوره گذار در کیف می‌خواهند با صندوق بین‌المللی پول مذاکره کنند تا مشخص شود چه اصلاحاتی را باید در پیش بگیرند تا کمک بین‌المللی را دریافت کنند.

اما صندوق پول در این باره ماموریت دشواری در پیش دارد. این نهاد بین‌المللی در سال‌های اخیر تجربه خوبی از کار در اوکراین نداشته است.

سرخوردگی قبلی از فساد گسترده

استفان سستانوویچ، تحلیلگر ارشد در شورای روابط خارجی آمریکا می‌گوید: "صندوق بین‌المللی پول در ۲۰ سال گذشته بارها افراد برجسته‌ای را به کیف فرستاده ولی نهایتا آنها این مراودات را تقریبا متوقف کردند چون از آن‌چه در اوکراین دیدند و شنیدند، سرخورده شدند."

اشاره آقای سستانوویچ به فساد مالی در اوکراین و فقدان اراده سیاسی برای اصلاحات اقتصادی است.

اما همه این‌قدر بدبین نیستند. آندرس اسلاند، تحلیلگر قدیمی مسائل اوکراین، می‌گوید این بار فرق می‌کند چون وضع، وخیم است.

این تحلیلگر موسسه اقتصاد بین‌المللی پیترسون می‌گوید اوکراین به تزریق سریع ۱۵ میلیارد دلار کمک نیاز دارد تا از خاک بلند شود: "صندوق بین‌المللی پول می‌تواند بین ۱۰ تا ۱۲ میلیارد دلار بدهد، اتحادیه اروپا هم می‌تواند با ۳ تا ۵ میلیارد دلار کمک کند. و این ظرف یک ماه، ممکن است."

آقای اسلاند معتقد است حالا اوکراین باید اجازه دهد نرخ ارز آزاد شود، قیمت گاز طبیعی را بالا ببرد و هزینه‌ها را کم کند.

او در عین حال یادآوری می‌کند که موضع روسیه در این باره تعیین‌کننده است: "هنوز نمی‌دانیم روسیه چه سیاستی در پیش می‌گیرد. این خیلی مهم است که آمریکا و اتحادیه اروپا در اقدام در این باره، با مسکو تماس مستقیم داشته باشند."

لزوم نهادسازی و حاکمیت قانون

روسیه از اوکراین می‌خواهد به یک اتحادیه صادراتی با دیگر کشورهای شوروی سابق بپیوندد به جای آن که در پی تقویت روابط با اتحادیه اروپا باشد.

ولی آمریکا امیدوار است روسیه با روابط اقتصادی اوکراین با دیگر کشورها هم راه بیاید. گروهی از کارشناسان می‌گویند این به نفع خود مسکو است.

متیو راجانسکی، مدیر موسسه کنان در مرکز تحقیقاتی ویلسون در واشنگتن می‌گوید: "ثبات و احیای اقتصاد اوکراین، به نفع روسیه هم هست به خاطر میزان سرمایه‌گذاری‌اش در روسیه. اگر اوکراین بتواند تولید کند و محصولاتش را به روسیه بفرستد، و اگر اوکراینی‌ها بتوانند محصولات روسیه را بخرند، این برای اقتصاد اوکراین خوب است و این چیزی است که روسیه به آن نیاز دارد."

اما روابط اقتصادی کیف و واشنگتن، به اندازه روسیه نیست. به همین خاطر شاید طرفداران کمک مالی آمریکا به اوکراین، مسیر دشوارتری برای قانع‌کردن افکار عمومی خود در پیش داشته باشند.

آقای راجانسکی می‌گوید: "شاید بعضی از اعضای کنگره آمریکا خیلی هیجان‌زده شوند و بیانیه‌هایی هم درباره اوکراین صادر کنند ولی این اظهارات، فاصله زیادی تا این دارد که واقعا چیزی به رای گذاشته شود تا سیل کمک‌های مالی آمریکا را به سوی اوکراین سرازیر کند؛ آن هم در زمانی که همه منابع مالی آمریکا در مضیقه اند."

متیو راجانسکی، از مرکز تحقیقاتی ویلسون در واشنگتن، معتقد است آمریکا باید از تجربه قبلی‌اش در اوکراین درس بگیرد؛ یعنی تجربه‌اش پس از انقلاب نارنجی که آن هم در پی اعتراض‌های گسترده پیروز شده بود.

او می‌گوید آمریکا در آن دوره خیلی بر افراد تمرکز کرده بود؛ به جای این که برای نهادسازی و حاکمیت قانون تلاش کند.

الگوی فنلاند در میانه سیاست کج دار و مریز

تحلیلگران می‌گویند در حال حاضر اوکراین جای بالایی در فهرست اولویت‌های سیاست خارجی آمریکا ندارد. سوریه، افغانستان، ایران، عراق مدت‌هاست تمرکز واشنگتن را به خود جلب کرده‌اند.

در این باره برخی دیگر در واشنگتن توصیه می‌کنند که آمریکا در پی یک الگوی سیاسی بادوام باشد؛ الگویی که همه طرفین را تا جای ممکن راضی نگه دارد.

زیبیگنیف برژینسکی، کهنه‌کارشناس حوزه شوروی سابق، پیشنهاد می‌کند الگوی فنلاند برای اوکراین هم اجرا شود تا این کشور "روابطی موازی" با شرق و غرب داشته باشد.

مشاور امنیت ملی رئیس‌جمهور آمریکا در دوره جیمی کارتر می‌گوید: "الگوی فنلاندی هم برای اوکراین ایده‌آل است و هم برای اتحادیه اروپا، برای روسیه و برای هر بازیگر استراتژیک دیگر در شرق تا غرب جهان."

این تحلیلگر می‌گوید برای اجرای الگو فنلاند، "آمریکا باید برای روسیه روشن کند که آماده است از نفوذش استفاده کند تا مطمئن شود اوکراین تجزیه نمی‌شود و مستقل باقی می‌ماند. و در عین حال روابط اقتصادی گسترده آن با همسایگانش از جمله روسیه و اروپا به جای خود می‌مانند."

باراک اوباما یک هفته پیش و سرانجام پس از بالاگرفتن خشونت‌ها در سرکوب معترضان اوکراینی، برای اولین بار در مقابل دوربین خبرنگاران درباره این تحولات سخن گفت؛ بعد از سه ماه که از اعتراض‌ها در کیف می‌گذشت.

ادامه هرج و مرج در اوکراین و تشدید موضع‌گیری‌ های روسیه در روزهای آینده، شاید کار را برای حامیان ادامه سیاست کج دار و مریز واشنگتن دشوار کند.

بشنوید: گزارش رادیویی درباره تحولات اوکراین و حمایت آمریکا