دور اول مذاکرات ژنو-٢ با 'امید به پیشرفت' در دور بعدی پایان می‌یابد

دور اول مذاکرات ژنو-٢ برای حل بحران سیاسی سوریه خاتمه می‌یابد و مقامات سازمان ملل با اعلام ادامه مذاکرات، نسبت به پیشرفت در دور بعد ابراز امیدواری کرده‌اند.

روز جمعه، ١١ بهمن (٣١ ژانویه)، مذاکرات نمایندگان دولت سوریه و مخالفان در چارچوب اجلاس سازمان ملل موسوم به ژنو-٢ پایان می یابد بی‌آنکه تا کنون نتیجه قابل توجهی در متوقف کردن جنگ داخلی یا امکان امدادرسانی گسترده به مردم جنگ‌زده این کشور به دست آمده باشد.

در عین حال، هر دو طرف موافقت کرده‌اند که به مذاکرات خود با میانجیگری اخضر ابراهیمی، نماینده ویژه سازمان ملل در امور سوریه، ادامه دهند و انتظار می‌رود در پایان نشست روز جمعه، تاریخی برای نشست بعدی اعلام شود. برخی منابع گفته‌اند که احتمالا دور دوم مذاکرات تا رور ١١ فوریه - یازده روز دیگر - آغاز خواهد شد.

اجلاس ژنو-٢ روز ٢٢ ژانویه با حضور مقامات و نمایندگان قدرت‌های بزرگ جهانی و شماری از کشورهای دیگر و همچنین، نمایندگان دولت سوریه و مخالفان در سوئیس افتتاح شد. پس از پایان نشست افتتاحیه، مذاکرات غیرمستقیم و مستقیم نمایندگان دو طرف درگیر با میانجیگری نماینده سازمان ملل ادامه داشته است.

با توجه به مواضع قبلی دو طرف که حتی تماس با طرف مقابل را به تحقق هدف‌های غیرقابل مصالحه مشروط کرده بودند، آمادگی آنان برای ارتباط رو در رو با یکدیگر به نوبه خود تحولی دلگرم کننده در بحران خونین سوریه توصیف شده است.

گفتگوهای دو طرف تا کنون در مورد مسایل مهمی مانند نحوه پایان دادن به خونریزی و کمک‌رسانی به شهروندان سوریه نتیجه قابل توجهی نداشته است هر چند دولت سوریه با دسترسی محدود امدادرسانان به بعضی مناطق درگیر جنگ و اجازه خروج زنان و کودکان از آنها موافقت کرده اما جزئیات اجرایی این توافق نیز مشخص نیست.

روز پنجشنبه در نشانه‌ای استثنایی از "وفاق" متقابل، نمایندگان دو طرف در ژنو به نشانه احترام به قربانیان جنگ داخلی سکوت کردند هر چند در این مورد هم بر سر اینکه درخواست ادای احترام از سوی کدام طرف مطرح شده بود، اختلاف نظر بروز کرد. نشست روز پنجشبنه همچنین به دلیل اختلاف در مورد اینکه چه کسانی "تروریست" هستند، پیشرفتی نداشت.

کمابیش از آغاز بحران سیاسی سوریه، مقامات دولتی تمامی مخالفان خود به استثنای "مخالفان" مورد قبول حکومت را "تروریست" خوانده‌اند در حالیکه برخی از مخالفان اخیرا این اصطلاح را صرفا برای شبه نظامیان اسلامگرای افراطی به کار می‌برند که با گسترش ناآرامی و هرج و مرج، وارد صحنه جنگ داخلی این کشور شدند.

دولت سوریه خواستار آن است که کشورهای حامی مخالفان حمایت مالی و سیاسی خود از آنها را کاملا متوقف کنند و هر اقدامی برای حل بحران سیاسی سوریه با خلع سلاح گروه‌های مسلح مخالف همراه باشد. در جلسه پنجشنبه، نمایندگان دولت سوریه پیشنهاد مکتوبی در مورد "توقف حمایت مالی از اقدامات تروریستی" را تسلیم نماینده سازمان ملل کردند و از طرف مقابل خواست آن را تایید کند.

تروریست کیست؟

به گزارش خبرگزاری فرانسه، در این متن آمده است که "مبارزه علیه سازمان‌های تروریستی و اخراج آنها از سوریه هدف و مسئولیت مشترک هر فرد سوری است." سخنگوی مخالفان این پیشنهاد را "یکطرفه و غیرقابل قبول" توصیف کرد و گفت که در آن به "جنایت رژیم علیه بشریت" اشاره نشده و افزود که حکومت سوریه و هواداران آن در نظر دارند بشار اسد را ولو به قیمت نابودی تمامی سوریه و مردم آن، همچنان در راس قدرت نگه دارند.

در بیانیه اجلاس ژنو-١ در سال ٢٠١٢، که مبنای مذاکرات ژنو-٢ را تشکیل می‌دهد، استقرار دولت انتقالی برای برگزاری انتخابات آزاد در سوریه پیش بینی شده و ظاهرا تمامی شرکت کنندگان در ژنو-٢ این بیانیه را پذیرفته‌اند اما در مورد نحوه اجرای مفاد آن تفسیرهای متفاوتی داشته‌اند.

مخالفان حکومت سوریه و اکثر کشورهای حامی آنها گفته‌اند به بشار اسد اعتماد ندارند و او را مسئول کشتار مردم سوریه می دانند و فقط ترتیباتی برای دوره انتقالی را قبول می‌کنند که شامل کناره گیری او باشد. در مقابل، دولت سوریه و برخی از حامیان خارجی آن تاکید داشته‌اند که بشار اسد را رهبر "منتخب" مردم سوریه می‌دانند و نه تنها برای او در دوره انتقالی نقشی مهم قایل هستند، بلکه وی باید امکان شرکت در انتخابات بعدی را هم داشته باشد.

نماینده ویژه سازمان ملل در مورد پیشنهاد هیات دولت سوریه گفته است: "البته همه تایید می‌کنند که تروریسم مساله بسیار مهمی است اما در مورد نحوه برخورد با آن، اختلاف نظر جدی وجود دارد."

در عین حال، روز گذشته بان کی مون، دبیرکل سازمان ملل، در یک نشست خبری گفت: "اینکه طرف‌های درگیر بالاخره در یک اتاق با هم ملاقات می‌کنند به نوبه خود مهم است" و ابراز امیدواری کرد که دور بعدی مذاکرات "به شکلی منتظم و سازمان یافته‌تر" ادامه یابد و پیشرفت بیشتری داشته باشد.

با پایان یافتن دور اول مذاکرات، نمایندگان دو طرف امکان مشورت با مقامات ارشد و همکاران خود را خواهند داشت و گفته می‌شود در این فاصله، احمد جربا، رئیس هیات اعزامی مخالفان، برای گفتگو با مقامات روسیه به مسکو سفر خواهد کرد. روسیه، همراه با ایران، مهم‌ترین حامیان حکومت بشار اسد محسوب می‌شوند.

صحنه جنگ داخلی سوریه به صحنه رقابت بین قدرت‌های جهانی و کشورهای منطقه تبدیل شده و به گفته ناظران، مصالحه طرف‌های درگیر و پایان دادن به این فاجعه انسانی به توافق و مصالحه بین این قدرت‌ها نیاز دارد.

بحران سیاسی سوریه در بهار سال ٢٠١١ با تظاهرات اعتراضی و درخواست اصلاحات سیاسی و مبارزه با فساد آغاز شد در حالیکه برخی از مخالفان و حتی تعدادی از مقامات غربی، از جمله در آمریکا، انتظار داشتند بشار اسد به مطالبات مردم برای اصلاحات واکنش مساعد نشان دهد.

با اعزام واحدهای ارتش برای جلوگیری از برگزاری تظاهرات و کشته شدن تعدادی از معترضان، گروهی از نظامیان سوری با ترک خدمت، نیرویی به نام ارتش آزاد سوریه را تشکیل داده و گفتند که هدف آنان، حمایت از تظاهرکنندگان در برابر تهاجم ارتشیان است. در ماه‌های بعد، درگیری مسلحانه بین دو طرف گسترش یافت و با تصرف برخی مناطق توسط مخالفان مسلح، عملا شرایط جنگ داخلی در این کشور ایجاد شد.

جنگ داخلی سوریه بیش از یکصد و سی هزار کشته و ویرانی گسترده برجای گذاشته و چند صدهزار تن از شهروندان را در داخل و خارج از این کشور آواره کرده است. این وضعیت زمینه حضور شبه نظامیان وابسته به گروه های تندرو اسلامگرا را فراهم آورده که باعث نگرانی بین‌المللی شده است. برخی نهادهای مدافع حقوق بشر از وقوع جنایت جنگی سخن گفته و به خصوص نیروهای دولتی و شبه نظامیان اسلامگرا را به ارتکاب آنها متهم کرده‌اند.