پاسخ روسیه به تهدیدهای موشکی غرب: بازگشت به جنگ سرد؟

روسیه خبر استقرار موشک‌های تاکتیکی بالستیک خود در یک منطقه نظامی در غرب این کشور و در طول مرزهای مشترک با کشورهای عضو پیمان ناتو را تایید کرده است.

تصور می شود که محل استقرار دست کم تعدادی از موشک های مدل "اسکندر-ام"، یا "اس اس -۲۶ استون" در محدوده کالینینگراد روسیه باشد.

با توجه به این که برد این موشک ها ۴۰۰ کیلومتر است، می توانند خطر بالقوه ای برای هدف‌هایی در جمهوری‌های ساحل دریای بالتیک و لهستان باشند.

استقرار این موشک ها نشانه دیگری از ناخرسندی روسیه از برنامه ناتو است که می خواهد تسلیحات دفاعی ضد موشکی خود را در نزدیکی خاک روسیه قرار دهد.

از طرف دیگر، شاید این اقدام نشان دهنده تصمیم این کشور برای داشتن نقش قاطعانه تری در سال های آینده باشد.

دیپلماسی موشکی

کالینینگراد که یک محدوده کوچک متعلق به روسیه است، در ساحل دریای بالتیک قرار دارد و از شمال با جمهوری لیتوانی و از جنوب با لهستان همسایه است. کالینینگراد در گذشته به دفعات صحنه یک چنین دیپلماسی موشکی بوده است.

در سال ۲۰۰۱، گزارش شد که روسیه موشک های اس اس-۲۳ خود را در کالینینگراد مستقر کرده است. در اوایل سال ۲۰۱۱، نیز این خبر انتشار یافت که موشک های مدل جدیدتر اسکندر به این منطقه منتقل شده اند. این موشک ها بعدا برچیده شدند.

اکنون پس از سه سال، یک بار دیگر موشک های اسکندر به کالینینگراد آورده شده اند.

با توجه به این که استقرار این موشک ها مسبوق به سابقه است این سئوال پیش می آید که چرا این بار این موضوع اهمیت پیدا کرده است؟

روسیه از مدت ها قبل هشدار داده بود که جهت مقابله با برنامه ناتو برای استقرار موشک های دفاعی ضد بالیستیک در خاک اروپا، هر اقدام لازمی را به عمل خواهد آورد.

روسیه بخصوص از این موضوع ناخرسند است که بعضی از تجهیزات زمینی یک چنین سیستمی، در خاک لهستان خواهد بود.

تلاش های آمریکا و پیمان ناتو برای متقاعد کردن روسیه به محدود بودن فضای عملیاتی برنامه دفاع موشکی، تا کنون بی نتیجه بوده است.

روسیه بخصوص از آنچه که آن را اتخاذ سیاست تهاجمی توسط ناتو می داد ناراضی است.

ولی ناتو بر این موضوع پافشاری می کند که هدف مانورهای نظامی در لهستان و جمهوری های حاشیه دریای بالتیک، تقویت نیروی دفاعی علیه روسیه نیست.

پیمان ناتو که در شرف پایان دادن به ماموریتش در افغانستان است، یک بار دیگر توجه خود را بر وظیفه اصلی این پیمان که دفاع از کشورهای عضو ناتو است، متمرکز ساخته است.

در ماه نوامبر گذشته، یک رشته مانورهای نظامی در لهستان و جمهوری های بالتیک انجام شد که سوژه آن کمک نیروهای ناتو به یکی از اعضایش بود که هدف حمله فرضی قرار گرفته بود. از نظر مسکو این تمرین های نظامی یادآور دوره جنگ سرد بود.

مسیر جدید

ولی مخالفت روسیه با دفاع موشکی و ناخرسندی اش از تمرینات نظامی ناتو، تنها بخشی از کل تصویر است.

خود روسیه نیز به یک سیاست خارجی که قاطعانه تر و تعیین کننده‌تر است، روی آورده است.

روسیه با اتخاذ این سیاست، توجه خود را به خاورمیانه معطوف داشته و در بحران سوریه و مذاکرات هسته ای ایران نقشی کلیدی بازی می کند.

از لحاظ نظامی، فعالیت نیروی دریایی روسیه در دریای مدیترانه افزایش قابل توجهی یافته است.

تحت فشار قرار دادن دولت اوکراین توسط روسیه که باید بین روسیه و اتحادیه اروپا یکی را انتخاب می کرد، سبب شد اوکراین نهایتا به روسیه روی آورد.

علاوه براین روسیه از طریق چند سازمان جدید که با دولت مرتبط هستند، در صدد برآمده پیام های خود را بهتر به گوش خارجیان برساند.

به موازات تلاش هایی که روسیه برای تقویت دیپلماسی و بهتر کردن پروژه های "قدرت نرم" خود به عمل می آورد، از تقویت قدرت نظامی نیز غافل نبوده است.

استقرار ناوهای این کشور در دریای مدیترانه، تنها بخشی از این سیاست است.

بازگشت به دوره جنگ سرد؟

روسیه برای مدرنیزه و حرفه ای کردن نیروهای مسلحش تلاش می کند. ولی نکته جالب توجه، نقش تعیین کننده ای است که هنوز این کشور برای تسلیحات هسته ای قائل می شود.

پیاده کردن سیستم های جدید در استفاده از تسلیحات هسته ای، در برنامه های آقای پوتین، رئیس جمهوری روسیه در اولویت قرار دارد.

این سیاست از لحاظی نشان دهنده لزوم مدرنیزه کردن است. ولی تمرکز بر تسلیحات هسته ای همچنین می تواند نمایانگر مشکلات اقتصادی و گسترده تری برای مدرنیزه کردن نیروهای متعارفی روسیه باشد.

بخش عمده کارهایی که روسیه انجام می دهد واکنشی به تهدیدهای متصور از جانب آمریکاست.

برنامه آمریکا برای تولید موشک های متعارفی که بتواند با یک هشدار کوتاه مدت، به اهدافی در هر نقطه جهان حمله کند، اعلام خطری برای روسیه بوده است.

قرار است یک سیستم دفاع موشکی بالیستیکی آمریکا در پایگاه دوسلو، در جنوب رومانی استقرار یابد.

در اوایل ماه جاری میلادی، یک مقام بلند پایه دولت روسیه اعلام کرد که درصورت حمله به خاک این کشور، روسیه بدون درنگ از تسلیحات هسته ای استفاده خواهد کرد.

یک چنین اظهاراتی می تواند یادآور دوره جنگ سرد در منطقه باشد.

اگر چه احتمال رویارویی وجود ندارد، تمام نشانه ها حاکی از این است که ممکن است روسیه و غرب دوره تنش آلودی را در پیش داشته باشند.

قرار است به مناسبت پایان ماموریت ناتو در افغانستان، در سال آینده میلادی اجلاس سران ناتو در جنوب ولز در بریتانیا برگزار شود.

از آنجا که با پایان این ماموریت، توجه ناتو مجددا بر اروپا متمرکز خواهد بود، این امر به ناچار موجب اصطکاک بیشتر با روسیه خواهد شد.

دیپلمات های غربی و ناتو از این به بعد با روسیه ای سر و کار خواهند داشت که قاطعیت و از جهاتی اعتماد به نفس بیشتری دارد.