خبررسانی در سوریه؛ گزارشگری یا رولت روسی

"من در سوریه، سرزمین شیطان را کشف کردم". این را دومینیکو کریکو، روزنامه‌نگار ایتالیایی، بعد از آنکه از اسارت ١٥٢ روزه به دست گروه‌های مخالف بشار اسد در سوریه آزاد شد، در روزنامه لااستامپا نوشت.

او تنها خبرنگاری نیست که با این کلمات تلخ از کارش در سوریه یاد می‌کند. جانتان آلپیری، عکاس فرانسوی- ‌آمریکایی بعد از ٨١ روز زندانی شدن به دست گروه‌های مخالف دولت سوریه گفت: "من دیگر به سوریه برنمی‌گردم".

مردم سوریه تنها قربانیان درگیری‌های خونین در این کشور نیستند. آمار نهادهای بین‌المللی و گزارش‌های سازمان‌های خبری نشان می‌دهد این روزها سوریه به مرگبارترین کشور برای خبرنگاران تبدیل شده است.

روز ١١ دسامبر (٢٠ آذر) خبر ربوده شدن دو خبرنگار اسپانیایی در سوریه منتشر شد. در همین روز به دلیل کشته شدن خبرنگاران جنگی و به گروگان گرفتن تعداد زیادی از آنان در سوریه، ١٣ رسانه بین‌المللی با انتشار <link type="page"><caption> نامه‌ای</caption><url href="http://www.cpj.org/blog/2013/12/unprecedented-response-to-kidnappings-in-syria.php" platform="highweb"/></link> خطاب به طرف‌های درگیر در این کشور خواستار کاهش خطر به گروگان گرفتن خبرنگاران شدند.

در بخشی از این نامه تاکید شده است: "ما می‌دانیم خبرنگاران مانند هر جنگ دیگری با خطر زخمی یا کشته شدن مواجه هستند و این خطر را می‌پذیریم. اما خطر گروگانگیری، غیر قابل پذیرش است و رهبران گروه‌های مسلح در موقعیتی قرار دارند که می‌توانند این خطر را کاهش دهند و از بین ببرند."

مدیران بی‌بی‌سی، رویترز، آسوشیتد پرس، فرانس پرس، اکونومیست، گاردین و هفت روزنامه و خبرگزاری بین‌المللی دیگر این نامه را امضا کرده‌اند. به گفته سازمان‌های بین‌المللی در ابتدا فقط حکومت سوریه خبرنگاران را دستگیر می‌کرد یا به قتل می‌رساند اما این روزها تمام گروه‌های درگیر در این کشور به خبرنگاران آسیب می‌رسانند.

در ماه نوامبر گذشته "گزارشگران بدون مرز" اعلام کرد از آغاز درگیری‌ها در سوریه بیش از ١١٠ نفر در ارتباط با کار خبری (از جمله ٢٥ خبرنگار حرفه‌ای) کشته شدند. در همین مدت بیش از ٦٠ خبرنگار از سوی حکومت سوریه یا گروه‌های مسلح در این کشور ربوده شدند.

بر اساس این <link type="page"><caption> گزارش</caption><url href="https://en.rsf.org/syrie-journalism-in-syria-impossible-job-06-11-2013,45424.html#" platform="highweb"/></link> مشکل اصلی خبرنگاران در سوریه این است که در برخی موارد حتی دلیل ربوده شدن آنان مشخص نمی‌شود. برای نمونه گروه "حکومت اسلامی عراق و شام" بعد از گروگان گرفتن خبرنگاران نه درخواست پول می‌کند و نه با خانواده‌های آنان تماس می‌گیرد. به باور ناظران، این آدم‌ربایی‌ها با این هدف انجام می‌شود که در آینده در صورت نیاز به چانه‌زنی، بتوانند از این خبرنگاران استفاده کنند.

گروگان گرفتن خبرنگاران خارجی از زمانی در سوریه شدت گرفت که برخی از گروه‌های اسلام‌گرا از سپتامبر گذشته در صفحه‌های اینترنتی به نیروهای خود اعلام کردند "تمام خبرنگاران خارجی"، به خصوص آنهایی که "مشکوک به جاسوسی برای کشورهای دیگر" هستند، را گروگان بگیرند.

بلیط بخت‌آزمایی

لوک ماتیو، خبرنگار روزنامه لیبراسیون به گزارشگران بدون مرز گفته است: " گزارش کردن از داخل سوریه مثل یک بخت‌آزمایی است. در درگیری‌های دیگر اگر یک خبرنگار به گروگان گرفته شود، او را بداقبال می‌دانند. اما در سوریه همه چیز برعکس است و اگر خبرنگاری به گروگان گرفته نشود او را خیلی خوش اقبال می‌دانند."

در سال ٢٠١١، بشار اسد تنها فردی بود که از کشور سوریه نامش در فهرست ناقضان آزادی رسانه‌ها به چشم می‌خورد. این فهرست هر سال از سوی سازمان گزارشگران بدون مرز در روز جهانی آزادی مطبوعات منتشر می‌شود.

در سال ٢٠١٢ "جبهه نصرت" هم به بشار اسد در این فهرست پیوست. گزارشگران بدون مرز به تازگی اعلام کرده است به احتمال زیاد گروه جهادی "حکومت اسلامی شام و عراق" دیگر نماینده سوریه در این فهرست در سال ٢٠١٤ خواهد بود.

روایت‌های خبرنگارانی که از بند گروگان‌گیران خود رها شدند نشان می‌دهد در طول دوران اسارت با آنان بدرفتاری شده است و حتی با تهدید به مرگ روبرو شدند. ماتیو شریئر، عکاس آزاد آمریکایی یکی از خبرنگارانی است که در مدت اسارت خود شکنجه شده است.

شریئر ماه جولای گذشته بعد از هفت ماه زندانی بودن در زیرزمینی در شهر حلب توانست از دست ربایندگان خود فرار کند. او به آسوشیتد پرس گفت که گروگان‌گیران او را شکنجه کردند تا رمز کارت اعتباریش را بگیرند و سپس با کارت او لپ تاپ از سایت اینترنتی eBay خریدند.

عمر اوامانه، خبرنگار رادیو سوریه، یکی دیگر از خبرنگارانی است که با سازمان گزارشگران بدون مرز درباره شرایط کاری در سوریه صحبت کرده است. به گفته او این روزها انجام دادن کار خبری در سوریه، مثل بازی "رولت روسی" است و خطر مرگ هر لحظه خبرنگاران را تهدید می‌کند.

گروهی از ناظران بین‌المللی یکی از مشکلات اصلی خبرنگاران ربوده شده در سوریه را اعلام نشدن نام آنها می‌دانند. خانواده‌ها و سازمان‌های خبری بسیاری از خبرنگارانی که در سوریه به گروگان گرفته می‌شوند به درخواست ربایندگان آنها از رسانه‌ای کردن این اتفاق‌ها خودداری می‌کنند. این کار به امید حفظ جان خبرنگاران ربوده شده انجام می‌شود.

سازمان گزارشگران بدون مرز اعلام کرده است که این موضوع منجر به بی‌اطلاعی دیگر خبرنگاران از شرایط واقعی کار در سوریه می‌شود. به همین دلیل برخی از رسانه‌های اصلی غربی تصمیم گرفته‌اند که اخبار و عکس‌های خبرنگاران آزاد از داخل سوریه را خریداری نکنند.

ساندی تایمز بریتانیا یکی از این رسانه‌ها است که بعد از مرگ ماری کالوین، خبرنگار جنگی سرشناس این رسانه، تصمیم گرفت به همکاری با خبرنگاران آزاد در سوریه پایان دهد. مسولان ساندی تایمز اعلام کردند که بر این باورند که خرید تولیدات خبری خبرنگاران آزاد می‌تواند به تشویق آنها برای دست زدن به خطرهای مرگ‌آور در سوریه منجر شود.