وجوه ضعف و قوت حکومت 21 ساله امامعلی رحمان

<object width="640" height="360" type="application/x-shockwave-flash" data="http://www.bbc.co.uk/emp/worldwide/player.swf"> <param name="movie" value="http://www.bbc.co.uk/emp/worldwide/player.swf" /> <param name="quality" value="high" /> <param name="wmode" value="default" /> <param name="allowFullScreen" value="true" /> <param name="allowScriptAccess" value="always" /> <param name="flashvars" value="playlist=http://www.bbc.co.uk/persian/meta/dps/2013/10/emp/131030_l93_tajik_rahman.emp.xml&config=http://www.bbc.co.uk/worldservice/scripts/core/2/emp_jsapi_config.xml?504&embedPageUrl=http://www.bbc.co.uk/persian/world/2013/10/131030_l93_tajik_rahman.shtml&uxHighlightColour=0xff0000&config_settings_language=en&config_settings_showFooter=false&relatedLinksCarousel=false&config_settings_displayMode=standard&config_settings_showPopoutButton=true&domId=emp-27993282&showShareButton=true&messagesFileUrl=http://www.bbc.co.uk/worldservice/emp/3/vocab/en.xml&embedReferer=http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2013/10/131030_forbes_2013_most_powerful.shtml&mediatorHref=http://open.live.bbc.co.uk/mediaselector/5/select/version/2.0/mediaset/journalism-pc/transferformat/plain/vpid/{id}&config_settings_autoPlay=false&config.plugins.fmtjLiveStats.pageType=t2_eav1_Started&config_settings_autoPlay=false" /> <embed src="http://www.bbc.co.uk/emp/worldwide/player.swf" type="application/x-shockwave-flash" allowfullscreen="true" allowScriptAccess="always" width="640" height="360" FlashVars="playlist=playlist=http://www.bbc.co.uk/persian/meta/dps/2013/10/emp/131030_l93_tajik_rahman.emp.xml&config=http://www.bbc.co.uk/worldservice/scripts/core/2/emp_jsapi_config.xml?504&embedPageUrl=http://www.bbc.co.uk/persian/world/2013/10/131030_l93_tajik_rahman.shtml&uxHighlightColour=0xff0000&config_settings_language=en&config_settings_showFooter=false&relatedLinksCarousel=false&config_settings_displayMode=standard&config_settings_showPopoutButton=true&domId=emp-27993282&showShareButton=true&messagesFileUrl=http://www.bbc.co.uk/worldservice/emp/3/vocab/en.xml&embedReferer=http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2013/10/131030_forbes_2013_most_powerful.shtml&mediatorHref=http://open.live.bbc.co.uk/mediaselector/5/select/version/2.0/mediaset/journalism-pc/transferformat/plain/vpid/{id}&config_settings_autoPlay=false&config.plugins.fmtjLiveStats.pageType=t2_eav1_Started&config_settings_autoPlay=false"></embed> </object>

پس از فروپاشی شوروی سابق، تاجیکستان دستخوش اعتراضها و رویارویی ها میان طرفداران نظام کمونیستی و نیروهای اسلامگرا شد. در نهایت در نهایت در ماه نوامبر سال 1992 اجلاس پارلمان تاجیکستان در شهر خجند امامعلی رحمان، چهره تقریبا ناشناخته‌ای در آن زمان را، رهبر کشور برگزید که تا کنون زمام امور را در این کشور فقیر آسیای میانه در دست دارد.

ورود به عرصه سیاست

زمانی که امامعلی رحمان قدرت را در تاجیکستان به دست گرفت، چهل سال داشت. آن وقت تاجیکستان در آتش جنگ داخلی می‌سوخت.

کارنامه امامعلی رحمان عبارت از دو دهه فعالیت در امور کشاورزی، عضویت در پارلمان تاجیکستان و چند ماه ریاست ولایت کولاب، در جنوب کشور بود.

پس از دو سال پای گذاشتنش به رکاب قدرت، در ماه نوامبر سال 1994 انتخابات ریاست جمهوری برگزار و امامعلی رحمان پیروز‌ اعلام شد. اگر چه عبدالملک عبدالله‌جان اف، نخست‌وزیر پیشین و تنها رقیبش، ادعا داشت که پیروز‌ واقعی اوست.

در سال 1994، امامعلی رحمان با هدایت روسیه و ایران و میانجیگری سازمان ملل متحد، مذاکره با مخالفان اسلامیش را آغاز کرد. این مذاکرات تابستان سال 1997 به امضای موافقتنامه صلح انجامید.

خدای بردی خالق نظراف، معاون رئیس مرکز مطالعات استراتژیک تاجیکستان، آن زمان عضو هیئت مخالفان در مذاکرات صلح بود.

آقای خالقنظراف خدمات امامعلی رحمان را چنین برشمرد:

“از نو جمع کردن ملت، آوردن گریزه‌ها(پناهندگان) از تمام منطقه‌ها دوباره به تاجیکستان، شروع کردن مذاکرات صلح و امضای سازشنامه صلح، یعنی پایداری و تأمین صلح در تاجیکستان که مهمترین خدمت رئیس جمهور است.”

فرصت از دست رفته

امامعلی رحمان سال 1999 بار دوم نامزد انتخابات ریاست جمهوری شد. این بار دولت عثمان، از رهبران مخالفان پیشین در برابر آقای رحمان قرار گرفت.

آقای عثمان آن انتخابات را فرصت مناسب "از دست رفته" برای ایجاد یک فضای سالم رقابت سیاسی بین حکومت و مخالفان می‌داند.

وی می‌گوید: "اگر مخالفان آن زمان پافشاری می‌کردند، در آن مناطقی که زیر نفوذ و کنترل ما بود، ما می‌توانستیم حد اقل 15-20 درصد آرا را به دست آوریم و این سبب توازن می‌شد.

حکومت هم با داشتن یک رقیب سیاسی فعالتر می‌شد و امروز شاید کشور ما مترقیتر می‌شد."

تغییر قانون اساسی از طریق همه‌پرسی سال 2003، مدت ریاست جمهوری را از پنج به هفت سال افزایش داد.

رحمت‌الله‌ زایراف، رهبر حزب مخالف سوسیال دموکرات، می‌گوید امامعلی رحمان پس از دو دور پنج‌ساله ریاست جمهوری، دیگر حق شرکت در انتخابات سال 2006 و انتخابات فعلی را نداشت.

البته طرفداران آقای رحمان این سخنان رحمت‌الله‌ زایراف را یک ادعای بی‌پایه می‌دانند.

بخت‌آور سفراف، استاد دانشگاه ملی تاجیکستان، در این باره می‌گوید: "مقررات انتقالی که به قانون اساسی تاجیکستان در نتیجه رأی پرسی سال 2003 وارد کرده شد، بعد از سال 2006 قوه حقوقی پیدا می‌کرد"

وی می افزاشد: "به همین دلیل از سال 2006 تا 2013 و در سال 2013 نیز کاملا رئیس جمهوری امامعلی رحمان در اساس قانون حقوق دارد نامزدی خود را به منصب رئیس جمهوری بگذارد."

"تطرحهای بلند پروازانه"

جدا از این بحثها، با تحقق ثبات، امامعلی رحمان در دهه دوم ریاستش به مسائل رشد اقتصادی بیشتر توجه کرد.

سالی پیش تونل شهرستان افتتاح شد که آن را شریانی در بدنه اقتصاد تاجیکستان می‌دانند. این تونل ارتباط بین مرکز و شمال را در چهار فصل سال امکان‌پذیر ساخت. مقامات اجرای چنین طرحهایی را برای رهایی از بن‌بست ارتباطاتی و کاهش فقر پُر اهمیت می‌دانند.

امید دولتزاد، معاون وزیر رشد اقتصاد و تجارت تاجیکستان در این باره می‌گوید:"حد فقر یا کم‌بضاعتی در تاجیکستان بیش از 80 درصد بود. و بر اساس ارزیابی کارشناسان خارجی و داخلی عین زمان حد فقر اندکی بیش از 30 درصد است."

منتقدان آقای رحمان می‌گویند او در اجرای بسیاری از طرحهای بلند پروازانه اقتصادیش ناکام مانده. از جمله در بنیاد نیروگاه راغون که چند سال پیش طرح ملی اعلام شده بود.

مخالفت سرسختانه ازبکستان باعث شد تا بانک جهانی به ارزیابی فنی این طرح اقدام کند. بحثها بر سر سد راغون ادامه‌ دارد، ولی صدها هزار خانواده همچنان در موسم سرما از بی‌برقی رنج می‌برند.

منتقدان امامعلی رحمان او را به تمرکز قدرت و سوءمدیریت هم متهم می‌کنند.

ائتلاف اصلاح‌طلبان چه می‌خواهد؟

امسال در آستانه انتخابات احزاب و گروههای مخالف دولت دست به کار شدند و ائتلافی به نام اتحادیه نیروهای اصلاح‌طلب تاجیکستان تأسیس دادند.

حاجی اکبر توره جانزاده، روحانی سرشناس و از رهبران مخالفان پیشین تاجیک عضو این ائتلاف است.

او در باره هدف این ائتلاف گفت: "ما اصلاحات سیاسی می‌خواهیم. اصلاحات سیاسی را هم اگر با دو کلمه بیان کنم، ما می‌خواهیم تمام منصبدارها از طریق انتخابات آزاد و شفاف در نزد انتخاب کننده‌های تاجیکستان حسابات‌دهنده باشند."

وی می افزاید: "تا این کار عملی نشود، هیچ وقت منصبدار در خدمت مردم نمی‌شود."

نیروی اصلی ائتلاف مخالفان اصلاح‌طلب تاجیکستان حزب نهضت اسلامی است. محی‌الدین کبیری، رهبر این حزب می‌گوید امیدوار است در دور بعدی ریاست جمهوری امامعلی رحمان، روش مدیریت کشور تغییر کند.

وی افزود: "آقای رحمان اگر خواهد که با یک روش جدید کشور را اداره کند، باید که تیم جدید را دعوت کند و شخصان مستقل را که آنها دیدگاه نو داشته باشند و رهبران زمان بحرانی نباشند، به مردم دیدگاههای مثبت بدهند و با راه و روش نو کشور را اداره بکنند."

کارشناسان فقر و بیکاری، مهاجرت بیش از یک میلیون نفر به خارج و وابستگی دولت به پول مهاجران را از دیگر نقاط ضعف امامعلی رحمان و تیم او در دو دهه اخیر ارزیابی می‌کنند.

به نظر آنها، نبود یک نیروی قوی مخالف باعث شده، تا پنج نفر تقریبا ناشناخته‌ای در برابر امامعلی رحمان داوطلب مقام ریاست جمهوری در انتخابات 6 نوامبر سال 2013 شوند.

با کنار رفتن آینهال بابانظراوا، تنها نامزد مخالفان از رقابتها، در این که آقای رحمان هفت سال دیگر رئیس جمهوری تاجیکستان خواهد بود، تقریبا تردیدی نیست.

و در صورت پیروز‌ی و انجام یک دوره هفت ساله دیگر امامعلی رحمان با 28 سال ریاستش دراز عمرترین رهبر تاجیکستان از آغاز تأسیس این جمهوری سابق شوروی در سال 1924 خواهد بود.