تلاش فلسطینی‌ها برای عضویت در سازمان ملل متحد

مقامات فلسطینی تلاش های دیپلماتیک گسترده ای را آغاز کرده اند تا بتوانند به عنوان یک عضو کامل به سازمان ملل متحد بپیوندند. آن‌ها می خواهند که جامعه بین المللی مرزهای سال ۱۹۶۷ و همین طور بیت المقدس شرقی را به عنوان پایتخت به رسمیت بشناسد.

این ایده با مخالفت شدید اسرائیل و ایالات متحده آمریکا، هم پیمان اصلی اسرائیل روبرو شده است.

آنچه در زیر می خوانید راهنمایی است برای آنچه که ممکن است در جریان این روند روی بدهد و اهمیت آن.

در خواست فلسطینی ها چیست؟

فلسطینی‌ها که توسط تشکیلات خودگردان فلسطینی نمایندگی می شوند، مدت مدیدی است که در تلاشند یک کشور مستقل و دارای حاکمیت ملی در کرانه باختری رود اردن تشکیل دهند که شامل بیت المقدس شرقی و نوار غزه باشد – اراضی ای که پس از جنگ موسوم به جنگ شش روزه در سال ۱۹۶۷، توسط اسرائیل اشغال شد. اما مذاکرات صلحی که در طی دو دهه گذشته و گاهی با فواصل طولانی انجام شده، تاکنون نتیجه ای در بر نداشته است.

در اواخر سال گذشته میلادی، مقامات فلسطینی در صدد برآمدند تا دیپلماسی جدیدی را تجربه کنند. آن‌ها به طور جداگانه از کشورها خواستند که کشور مستقل فلسطین را با مرزهای پیش از جنگ شش روزه ۱۹۶۷ به رسمیت بشناسند.

اکنون آن‌ها می‌خواهند که سازمان ملل متحد، فلسطینی‌ها را به عنوان یک کشور مستقل به عضویت کامل خود درآورد. در حال حاضر سازمان آزادیبخش فلسطین درسازمان ملل متحد موقعیت ناظر دارد.

عضویت کامل، پیامدهای سیاسی خواهد داشت و به فلسطینی‌ها این فرصت را خواهد داد تا در آژانس های مختلف سازمان ملل متحد و پیمان های بین المللی، از جمله دادگاه کیفری بین المللی، عضو شوند؛ در چنین شرایطی فلسطینی‌ها می‌توانند شکایت خود از اشغال اراضی‌شان توسط اسرائیل را به این دادگاه ارایه کنند.

محمود عباس، رهبر تشکیلات خودگردان فلسطینی،در سخنرانی‌ای که روز ۱۶ سپتامبر از شبکه های تلویزیونی پخش شد، گفت: "ما به سازمان ملل متحد می رویم تا حق قانونی خودمان را بگیریم و به عضویت کامل این سازمان درآییم."

روند عادی چنین کاری چیست؟

برای به عضویت کامل درآمدن در سازمان ملل متحد؛ مراحل مشخصی وجود دارد که گام نخست آن با جلسه عمومی سالانه مجمع عمومی سازمان ملل متحد آغاز می شود.

برای این که فلسطینی‌ها بتوانند به عضویت کامل سازمان ملل دربیایند، باید حمایت ۱۵ عضو شورای امنیت را جلب کنند. محمود عباس گفته است که قصد چنین کاری را دارد. چنانچه شورای امنیت از عضویت کشوری حمایت کند، توصیه این شورا به مجمع عمومی ارجاع داده خواهد شد، که در آن جا برای تصویب نهایی به رای مثبت دو سوم از ۱۹۳ عضو این مجمع احتیاج است.

برای آغاز این روند، آقای عباس باید تقاضانامه خود را به بان کی مون، دبیر کل سازمان ملل متحد ارائه دهد. او گفته است که پس از سخنرانی خود در روز ۲۳ سپتامبر در مجمع عمومی، این کار را خواهد کرد. آقای بان سپس این نامه را به شورای امنیت سازمان ملل متحد ارجاع خواهد کرد و این شورا نیز کمیته‌ای را برای بررسی آن تشکیل خواهد داد.

شورای امنیت که دارای ۱۵ عضو است، برای تائید تقاضای عضویت کشوری، به ۹ رای مثبت نیاز دارد بدون آن که کشوری این تقاضا را وتو کرده باشد. اما آمریکا به طور ضمنی گفته است که از حق وتوی خود استفاده خواهد کرد. بریتانیا و فرانسه به احتمال بسیار زیاد رای ممتنع خواهند داد زیرا آن‌ها نمی‌توانند از عضویت کشوری که آن را به رسمیت نشناخته‌اند، حمایت کنند.

اگر آمریکا در جلسه شورای امنیت تقاضای عضویت فلسطینی ها را وتو کند، یا سازمان آزادیبخش فلسطین از تصمیم خود برای عضویت کامل صرف‌نظر کند، محمود عباس می تواند قطعنامه‌ای در این مورد به مجمع عمومی ارائه دهد. رای گیری در این مورد می تواند در عرض ۴۸ ساعت انجام گیرد، اما به احتمال زیاد به اواخر ماه سپتامبر یا اوایل اکتبر ( اواخر مهر ماه) موکول خواهد شد. این تاخیر، فرصت بیشتری را برای تهیه متنی فراهم خواهد کرد که بتواند حداکثر حمایت، به ویژه حمایت کشورهای اروپایی را جلب کند. تائید این درخواست با کسب اکثریت ساده آرا انجام خواهد گرفت و هیچ یک از اعضا هم حق وتو ندارد.

در این قطعنامه احتمالا چه گفته خواهد شد؟

ممکن است که فلسطینی ها در این قطعنامه خواهان حمایت از تقاضای آن ها برای پیوستن به سازمان ملل متحد به عنوان "کشور ناظر بدون عضویت" بشود؛ که از موقعیت فعلی فلسطینی ها، یعنی موقعیت ناظر، بالاتر است. در حال حاضر واتیکان دارای چنین موقعیتی است و در گذشته هم کشورهایی مانند سوئیس ازآن برخوردار بوده اند.

برخورداری از چنین موقعیتی این فرصت را به فلسطینی ها می دهد که برای عضویت در آژانس‌های وابسته به سازمان ملل متحد و دادگاه کیفری بین المللی هم اقدام کنند. اما تضمینی برای پذیرفتن آن‌ها به عنوان عضو وجود ندارد. فلسطینی‌ها این نکته را هم باید در نظر بگیرند که چنانچه به عنوان ناظر به عضویت سازمان ملل متحد دربیایند آیا کماکان می توانند مانند سازمان آزایبخش فلسطین، نماینده پناهندگان فلسطینی‌ در کشورهای دیگر باشند. محمود عباس در سخنرانی ۱۶ سپتامبر خود، تکذیب کرد که تغییری در موقعیت سازمان آزدیبخش فلسطین به وجود خواهد آمد.

دیپلمات ها می گویند که ممکن است در قطعنامه مجمع عمومی نام کشورهایی که کشور مستقل فلسطین را به رسمیت شناخته‌اند، ذکر شده باشد، که به گفته نماینده فلسطینی‌ها در سازمان ملل متحد، به ۱۲۶ کشور می رسد. به گفته این دیپلمات‌ها، همچنین احتمال دارد که در این قطعنامه از شورای امنیت خواسته شود که فلسطینی‌ها را به عنوان عضو کامل بپذیرد. ممکن است که شرایطی هم برای مذاکره بین اسرائیل و فلسطینی ها هم در این قطعنامه وجود داشته باشد.

فلسطینی ها می توانند هر یک از این دو راه و یا هر دوی آن‌ها را دنبال کنند.

آیا این عضویت فقط نمادین است یا تاثیری هم بر روی واقعیت‌های موجود می گذارد؟

به رسمیت شناخته شدن فلسطین به عنوان یک کشور مستقل بر اساس مرزهای ۱۹۶۷، از طرف سازمان ملل متحد، عمدتا دارای ارزشی نمادین است. سازمان ملل متحد در گذشته اقداماتی در این زمینه انجام داده است. در قطعنامه ۲۴۲ شورای امنیت، که پس از جنگ موسوم به جنگ شش روزه صادر شد، از اسرائیل خواسته شده که "نیروهای مسلح خود را از اراضی‌‌ای که اخیرا اشغال کرده، خارج کند." هر چند که اسرائیل ابهاماتی در مورد مفهوم دقیق این قطعنامه مطرح می کند، جامعه بین المللی به طور عمومی پذیرفته است که مرزهای پیش از جنگ ۱۹۶۷ باید مبنای هر گونه توافق سیاسی را تشکیل دهد.

مشکلی که فلسطینی ها با آن روبرو هستند این است که بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر اسرائیل، این مرزها را به عنوان پایه و اساس مذاکرات صلح قبول ندارد. در بهار گذشته، وقتی باراک اوباما، رئیس جمهوری آمریکا، خواهان برگزاری مذاکرات براساس مرزهای ۱۹۶۷ شد، آقای نتانیاهو این پیشنهاد را "غیر واقعی" و "غیر قابل دفاع" توصیف کرد. او می گوید از سال ۱۹۶۷ تا کنون، واقعیت‌ها تغییر کرده‌است: تقریبا نزدیک به نیم میلیون اسرائیلی در ۲۰۰ شهرک یهودی نشین در کرانه باختری رود اردن و بیت المقدس شرقی زندگی می کنند. تبادل زمین با توافق دو طرف، به منظور رفع این مشکل، در مذاکرات پیشین مورد بحث قرار گرفته است.

فلسطینی‌ها می گویند که پذیرفته شدن آنها در سازمان ملل متحد به عنوان یک عضو کامل، موقعیت آنها را در مذاکرات صلح با اسرائیل بر سر وضعیت نهائی، تقویت می کند: یعنی وضعیت بین المقدس، سرنوشت شهرک های یهودی نشین، محل دقیق مرزها، حق بازگشت پناهندگان فلسطینی، موضوع امنیت و همین‌طور آب. اسرائیل می گوید که هر گونه ارتقاء موقعیت فلسطینی‌ها در سازمان ملل متحد، اقدامی یک جانبه است که روی مذاکرات مربوط به وضعیت نهایی تاثیر می گذارد.

چرا این اقدام در این زمان انجام می‌گیرد؟

دلیل اصلی، بن بستی است که مذاکرات صلح به آن رسیده است. در عین حال فلسطینی‌ها می گویند که تاریخی که آنها برای درخواست عضویت درنظر دارند، با مهلتی که از قبل در باره آن توافق شده، مصادف است. گروه چهارگانه صلح خاور میانه – اتحادیه اروپا، سازمان ملل متحد، آمریکا و روسیه – قول داده بود که تا سپتامبر ۲۰۱۱، راه حلی برای تشکیل دو کشور مستقل فلسطین و اسرائیل بیابد.

سال گذشته، باراک اوباما هم اظهار امیدواری کرد که گروه چهارگانه در مهلت تعیین شده، به هدف خود برسد. سلام فیاض، نخست وزیر تشکیلات خودگردان فلسطینی، می‌گوید که فلسطینی‌ها، نهادهای دولتی لازم را دایر کرده‌اند و آماده آن هستند که تبدیل به یک کشور شوند. بانک جهانی و صندوق بین المللی پول هم این ادعا را تائید کرده اند.

به نظر می رسد که ناآرامی های اخیر در کشورهای عربی هم تاثیر مثبتی بر افکار عمومی فلسطینی ها گذاشته است. مقامات از گروه‌های مدنی خواسته اند که در دفاع از درخواست آن‌ها از سازمان ملل، تظاهرات صلح آمیز برگزار کنند.

این اقدام فلسطینی‌ها چه تفاوتی با اقدامات گذشته دارد؟

یاسر عرفات، رهبر سابق فلسطینی‌ها، در سال ۱۹۸۸ میلادی، به طور یک جانبه، تاسیس کشور مستقل فلسطین را بر اساس مرزهای ۱۹۶۷، اعلام کرد. این کار با حمایت ۱۰۰ کشور و به رسمیت شناخته شدن کشور فلسطین از طرف آنها روبرو شد. این کشورها عمدتا کشورهای عربی، اعضا جنبش عدم تعهد، کشورهای کمونیست و چند کشور آمریکای جنوبی بودند. پذیرفته شدن یک کشور فلسطینی به عنوان یک عضو کامل سازمان ملل متحد، پیامدهایی به مراتب بزرگتر خواهد داشت زیرا سازمان ملل یک سازمان فراگیر جهانی و از مجریان قوانین بین المللی است.

چه کسانی از این اقدام دفاع می کنند و چه کسانی مخالف آن هستند؟

نظرسنجی‌ها نشان می دهد که اکثر مردم عادی فلسطینی در اراضی اشغالی، از این اقدام حمایت می کنند. گروه فتح، که محمود عباس رهبر آن است، از این اقدام حمایت می کند، اما حماس، رقیب سیاسی فتح که کنترل نوار غزه را به دست دارد، تا این اندازه درباره آن مثبت فکر نمی کند.

پس از توافق مصالحه آمیز اخیر بین گروه‌های فلسطینی، رهبران حماس قبول کردند که اتفاق نظر کلی برای تشکیل کشور مستقل فلسطین بر اساس مرزهای ۱۹۶۷ وجود دارد، اما آن ها هنوز قبول نکرده اند که اسرائیل را به رسمیت بشناسند. پس از سخنرانی ۱۶ سپتامبر محمود عباس، رهبران حماس درخواست او را از سازمان ملل متحد همراه با "ریسک‌های بزرگ" توصیف کردند.

اتحادیه عرب، با ۲۲ عضو، بطور کامل از این اقدام حمایت کرده است.

مخالفت اصلی از طرف اسراییل مطرح شده است. بنیامین نتانیاهو در سخنرانی در کنگره آمریکا در اواسط بهار گذشته گفت که صلح تنها با گفتگو به دست خواهد آمد و تلاش‌های مقامات فلسطینی برای تحمیل یک توافق به صلح نخواهد انجامید. مقامات اسرائیلی هشدار داده اند که امکان دارد درخواست فلسطینی‌ها از سازمان ملل متحد، به روند صلح پایان دهد. آنها همچنین نگرانند که چنانچه فلسطینی ها به عضویت دادگاه کیفری بین المللی درآیند، شکایات خود را مبنی بر ارتکاب جنایات جنگی توسط اسرائیل، در این دادگاه مطرح کنند. اسرائیلی‌ها همچنین می گویند که احتمال افزایش تنش در کرانه باختری رود اردن و بروز خشونت هم بالا می رود.

آمریکا هم به اسرائیل پیوسته و مصرانه از فلسطینی‌ها خواسته است که از این کار صرف نظر کنند. کاخ سفید دو نماینده به منطقه فرستاد تا مقامات فلسطینی را متقاعد سازند که از این کار منصرف شوند. اما فلسطینی‌ها می گویند که آمریکا چاره دیگری به غیر از مراجعه به سازمان ملل متحد، ارائه نکرده است.

از بین ۲۷ کشور عضو اتحادیه اروپا، تنها ۷ کشور فلسطین را به عنوان یک کشور مستقل بر اساس مرزهای ۱۹۶۷ به رسمیت شناخته‌اند. تعدادی دیگر رفته رفته نظری مساعدتری نسبت به آن پیدا می کنند. بریتانیا، فرانسه و آلمان احتمالا از قطعنامه مجمع عمومی حمایت خواهند کرد مشروط بر این که مسیر مشخصی برای بازگشت به پای میز مذاکره در آن گنجانده شده باشد.