درخواست عفو دو زندانی سابق گوانتانامو در تاجیکستان

شماری از حقوقدانهای آمریکایی از رئیس جمهوری و اعضای پارلمان تاجیکستان خواسته‌اند که دو زندانی سابق گوانتانامو را به فهرست زندانیانی که عفو خواهند شد، شامل کنند.

در نامه هایی که سه حقوقدان و سازمان دیدبان حقوق بشر اخیراً به رئیس جمهوری و اعضای پارلمان تاجیکستان ارسال کرده‌اند، آمده است که روحن‌الدین شراپ اف و عبدالمقیت واحداف "ممکن است که اصلاً تروریست نباشند، ولی در محل و زمانی اشتباه" دستگیر شده‌اند.

در این نامه‌ها همچنین تأکید شده است که آمریکا بسیاری از زندانیان گوانتانامو را بعد از تحقیقات کارشناسان و درک این که “دلیلی برای نگهداری آنها در زندان وجود نداشت” آزاد کرده است.

محتوای نامه‌های ماتیو آهارا (۱۹ ژوئیه)، حقوقدان از شیکاگو، دوگلاس اسپلدینگ (۲۹ ژوئیه)، حقوقدان از واشنگتن و نورین شاه (۲۹ ژوئیه)، استاد حقوق بشر از دانشگاه کلمبیا، تقریباً شبیه یکدیگر هستند و پیام اصلی آنها درخواست آزادی دو زندانی سابق گوانتانامو است که شهروندان تاجیکستان بوده و حالا در زندانهای دوشنبه و قرغان تپه به سر می‌برند.

سازمان بین‌المللی دیدبان حقوق بشر نیز در نامه‌ای به رئیس جمهور تاجیکستان به تاریخ ۲۲ ژوئیه ابراز امیدواری کرده است که روحن الدین شراف اف و عبدالمقیت و احداف در چارچوب طرح قانون عفو عمومی که به مناسبت ۲۰ مین سالگرد استقلال تاجیکستان، تهیه شده است، عفو شوند.

امامعلی رحمان، رئیس جمهوری تاجیکستان، روز ۲۷ ژوئیه لایحه قانون “در باره عفو”را به پارلمان این کشور برای تصویب ارسال کرد. این طرح حالا در دست بررسی پارلمان است و معلوم نیست که آیا در این فهرست نامهای این دو زندانی هم شامل خواهند شد یا خیر.

بر اساس این لایحه، افرادی که تا به پنج سال به زندان محکوم شده‌اند، باید آزاد شوند. افرادی هم که به بیش از پنج سال محکوم شده‌اند و از سه دو حصه (دو سوم) دوره محکومیت را سپری کرده باشند، به شرطی که قاتل، تروریست، جاسوس یا تخریبکار نباشند، آزاد می‌شوند.

ضمناً، بر اساسی قانون اساسی تاجیکستان، رئیس جمهوری این کشور از صلاحیت عفو و یا بخشیدن زندانیان به طور جداگانه برخوردار است.

در نامه‌های حقوقدانهای آمریکایی و دیدبان حقوق بشر از اعلام عفو عمومی در تاجیکستان تقدیر شده و آنها این تصمیم را از رویدادهای مهم و اقدامی بشردوستانه در آستانه تجلیل از ۲۰ مین سالگرد استقلال این کشور خوانده‌اند.

“موقع و زمان نامناسب”

دوگلاس اسپلدینگ، حقوقدان از واشنگتن، در نامه‌اش نوشته است که “با درنظرداشت این اقدام بشردوستانه” می‌خواهد توجه رئیس جمهور را به سرنوشت دو شهروند تاجیک که با وضعیت و تقدیرشان او آشنا بوده است، جلب کند.

آقای اسپلدینگ گفته است که پرونده‌های جنایی رحن‌الدین شراف اف و عبدالمقیت واحداف، ساکنان زندانی از ولایت سغد را، تحقیق کرده و به این نتیجه رسیده است که این دو شهروند تاجیکستانی به احتمال زیاد تروریست نبوده، ولی “در زمان و موقعی ناسازگار" دستگیر و به گوانتانامو منتقل شده‌اند.

نورین شاه، حقوقدان دیگر آمریکایی، نیز از پرزیدنت رحمان خواسته است که آقایان واحداف و شراف اف را به فهرست افرادی که مورد عفو قرار خواهند گرفت، شامل کند.

این حقوقدان آمریکایی گفته است که تحقیقات سازمانهای حقوق بشر حاکی از آن است که این دو ساکن تاجیکستان از سوی فرماندهان افغان به مأموران امنیتی آمریکا "در ازای ۱۰ تا ۲۰ هزار دلار فروخته شده بودند" و سالهای مصیبت باری را دور از وطن و اهل خانواده‌های خود سپری کرده‌اند.

از این رو، خانم شاه گنهکار بودن این دو زندانی را تحت سؤال قرار داده و افزوده است که در نه سال زندان واحداف و شراف اف رنج و آزار زیادی را دیده‌اند.

محکومیت دوباره

بیش از ده تن از ساکنان تاجیکستان که در زمان آغاز عملیات نیروهای آمریکایی و ناتو در افغانستان در آن کشور به سر می‌بردند، از سوی مأموران امنیتی آمریکا بازداشت شده بودند.

سپس، این افراد در کنار دهها تن از ساکنان افغانستان به گوانتانامو، جزیره‌ای در کوبا، منتقل شده و از سال ۲۰۰۲ تا ۲۰۰۷ در زندانی در گوانتانمو به سر می‌بردند.

رحن‌الدین شراف اف و عبدالمقیت واحداف، ساکنان ولایت سغد تاجیکستان، نیز از جمله کسانی بودند که پنج سال در این زندان به سر بردند و در سال ۲۰۰۷ بعد از آزادی به وطن بازگشتند.

ولی پس از بازگشت این دو نفر در تاجیکستان به دادگاه کشیده شدند و دادگاه آنها را به جرم عبور غیرقانونی از مرز و فعالیتهای مزدوری برای مدتی طولانی روانه زندان کرد.

ماتیو آ-هارا، حقوقدان از شرکت هینشائو کلبیرتسون، نیز در نامه‌اش به آقای رحمان به "فروخته شدن" این دو شهروند تاجیک در افغانستان تأکید کرده است.

وی می‌نویسد: “من مطمئننم که شما رحن‌الدین و عبدالمقیت را که هر دو از خانواده‌های معمولی و حتّی، گفتن ممکن است که غیرروهانی ولایت سغد هستند، عفو خواهید کرد.”

وکلای مدافع آمریکایی این نامه‌ها را از طریق سفارت تاجیکستان در آمریکا به مقامات ذیربط تاجیک ارسال کرده‌اند. ولی مسئولان ریاست جمهوری تاجیکستان می‌گویند که هنوز این نامه‌ها را دریافت نکرده‌اند.

انتظارات زندانیان از “عفو طلایی”

در حالی که لایحه قانون “در باره عفو” باید در اوایل ماه اوت از سوی نمایندگان پارلمان بررسی شود، بسیاری از زندانیان از این طرح امیدواری زیادی دارند.

قبلاً تعداد ۱۲۰ نفر از زندانیان که از اعضای جبهه خلق تاجیکستان در زمان جنگ داخلی بودند، در نامه‌ای به رئیس جمهور که در نشریه‌ها منتشر شد، خواستار عفو خود شدند.

در همین حال، به گفته عده‌ای از حقوقدانها و برخی از زندانیان سابق، با اعلام عفو عمومی برخی از مسئولان زندانها تلاش می‌کنند با استفاده از این فرصت از زندانیان رشوه بگیرند.

ولی یک مسئول اداره امور زندانهای تاجیکستان گفت که چنین مواردی در زندانها تا حال آشکار نشده است.