زلزله ترکیه و سوریه: چقدر میتوان زیر آوار زنده ماند؟
منبع تصویر، UMIT BEKTAS / REUTERS
- نویسنده, چائول قصاباوغلو
- شغل, بیبیسی
زمان برای کسانی که گمان میرود هنوز در زیر آوار زلزله به بزرگی ۷.۸ که بخشهایی از ترکیه و سوریه را در روز دوشنبه لرزاند مانده اند، بهسرعت رو به اتمام است.
گروههای نجاتی از هر دو کشور و از سراسر جهان با دیدن کوچکترین نشانههای زندگی مشغول کنار زدن آوار هستند.
اما یک بازمانده زلزله تا چه مدت میتواند زیر آوار زنده بماند؟
کارشناسان به بیبیسی میگویند این مسئله به عوامل مختلفی بستگی دارد. یکی موقعیت فرد در لحظهای است که در ساختمان فروریخته، دسترسی به هوا و آب، وضعیت جوی و دمای هوا و همینطور وضعیت سلامتی او است. همه این عوامل میتوانند در اینکه چقدر یک فرد میتواند زیر آوار زنده بماند مؤثر باشند.
بیشتر عملیات نجات در ۲۴ ساعت بعد از حادثه انجام میشوند اما مواردی هم وجود داشته که عملیات نجات بسیار دیرتر از اینها هم ادامه داشته است.
سازمان ملل متحد معمولاً فعالیتهای جستجو و نجات را بعد از پنجتا هفت روز پس از یک حادثه پایانیافته اعلام میکند.بعد از دو روز جستجو بدون پیدا کردن بدن هیچ بازماندهای پایان عملیات اعلام میشود.
با این حساب چه عواملی میتوانند قربانی یک حادثه را زنده نگهدارند؟
آگاهی و آمادگی
هرچند نمیتوان بهسادگی یک زلزله یا فرونشستن ناگهانی یک ساختمان را پیشبینی کرد، به گفته کارشناسان موقعیتی که خود را در آن لحظه قرار میدهید میتواند کلید اصلی زنده ماندن باشد.
منبع تصویر، EPA
انتخاب یک نقطه مناسب میتواند شما را در برابر فروریختن آوار محافظت کند و امکان دسترسی به هوا ایجاد کند.
مراد هارون اونگرون، مسئول هماهنگی سازمان آکون (سازمان جستجو و نجات ترکیه) که بزرگترین سازمان کمکرسانی و نجات این کشور است، میگوید: «اگر بتوانید موقعیتی پیدا کنید که سه عامل افتادن، پوشش و نگهداشتن در آن وجود داشته باشد، شانس زنده ماندن شما بالا میرود.»
اما افتادن، پوشش و نگهداشتن به چه معنی است؟ افتادن یعنی روی زمین بهزانو نشستن، پوشش یعنی در زیر چیزی مثلاً یک میز یا هر چیز محکمی پناه گرفتن و نگهداشتن یعنی تا لحظهای که لرزش به پایان نرسیده محکم سر جای خود ماندن.
او همچنین میگوید: «آموزش و بالا بردن آگاهی و یادگرفتن اصول اولیه در مورد این حوادث اضطراری (قبل از آنکه حادثهای مانند یک زلزله اتفاق بیفتد) مسئلهای مهم است که اغلب ندیده گرفته میشود.»
« همین میتواند شانس زندگی شما در صورت قرار گرفتن در زیر آوار را بالا ببرد.»
دکتر جتری رگمی، مسئول فنی برنامه کمکهای اضطراری سازمان بهداشت جهانی هم بر اهمیت آمادگی داشتن برای برخورد با چنین شرایطی تأکید میکند.
او میگوید: «پناه گرفتن دریک نقطه امن مثلاً در زیر یک میز محکم میتواند شانس زنده ماندن را بالا ببرد. البته هیچ قطعیتی وجود ندارد چون هر موقعیت اضطراری با دیگری فرق دارد. اما موفقیت فعالیتهای جستجو و نجات اولیه به آماده بودن مردم محلهای مختلف بستگی دارد.»
دسترسی به هوا
دسترسی به هوا و آب کلید اصلی زنده ماندن در صورت گرفتار شدن زیر آوار هستند. این البته بستگی به میزان جراحت و آسیبهای بدنی فرد هم دارد. خونریزی شانس زنده ماندن بعد از ۲۴ ساعت را کاهش میدهد. بهاینترتیب اگر فرد زیر آوار مانده بهشدت مجروح نشده است و به هوا دسترسی دارد - محدوده کوچک فضایی که هوا به آن وارد شود- نکته مهم بعدی برای زنده ماندن دسترسی به آب است تا بدن دچار بیآبی نشود.
به نظر پروفسور ریچارد ادوارد مون، متخصص مراقبتهای ویژه در دانشگاه دوک در ایالاتمتحده آمریکا دسترسی به آب و اکسیژن مهمترین عوامل تعیینکننده زنده ماندن هستند.
او میگوید: «هر انسان بهطور روزانه ۱.۲ لیتر آب از دست میدهد. این آب به شکل ادرار، از طریق بازدم، بخارآب و عرق از بدن خارج میشود. وقتی فردی بهاندازه ۸ لیتر آب یا بیشتر ازدستداده باشد، بهشدت بیمار میشود.»
منبع تصویر، EPA
بعضی تخمین زدهاند میتوان بین ۳ تا ۷ روز بدون آب زنده ماند.
شدت جراحت
اگر فردی دچار آسیب در ناحیه سر و یا دیگر جراحتهای شدید دیگر شده باشد و فضای کمی برای تنفس داشته باشد، شانس کمی برای نجات پس از یک روز بعد از حادثه دارد.
دکتر رگمی میگوید اینکه بتوان شدت آسیب را تخمین زند اهمیت زیادی دارد.
« اگر نتوان افرادی که دچار آسیب به ستون فقرات، سر، قفسه سینه شدهاند را سریع به مراکز مجهز به مراقبتهای ویژه رساند، ممکن است زنده نمانند.» از دست دادن خون، شکستگی و پارگی اندامها احتمال مرگ را بالا میبرد.
به نظر دکتر رگمی برنامه مراقبتهای پزشکی بعد از نجات بهاندازه خود نجات اهمیت دارد.
«حتی کسانی که از زیر آوار نجات پیداکردهاند ممکن است در اثر سندروم ضربه جان خود را ازدست بدهند. سندروم ضربه اغلب در موارد حوادث غیرمترقبه مانند زلزله دیده میشود که افراد زیر سنگها و آوار فروریخته گرفتارشدهاند.»
سندروم ضربه زمانی اتفاق میافتد که عضلات در اثر فشار سنگین ناشی از آوار آسیبدیدهاند. عضلات در اثر ضربه مادهای سمی ترشح میکنند. بعدازآنکه آوار یا جسم سنگین از روی فرد برداشته میشود، این ماده سمی در بدن پخش میشود و میتواند تأثیرات منفی بر سلامت فرد ایجاد داشته باشد.
وضعیت جوی و دمای هوا
شرایط جوی محل حادثه هم میتواند در میزان زنده ماندن بازماندگان تعیینکننده باشد.
به نظر پروفسور مون، شرایط زمستانی ترکیه موقعیت را بدتر کرده است.
این متخصص مراقبتهای ویژه توضیح میدهد: «یک فرد معمولی میتواند دمای هوای تا ۲۱ درجه سانتیگراد را بیاینکه بدن توان گرم نگهداشتن خود را از دست بدهد تحمل کند. اما وقتی هوا سرد است شرایط کاملاً متفاوت است. در این شرایط دمای بدن از دمای اطراف پیروی میکند. سرعت بروز سرمازدگی در فرد بستگی دارد که او تنها مانده است و اینکه سرپناه مناسبی دارد یا نه. اما درنهایت بیشتر افرادی که در این وضعیت قرارگرفتهاند دیر یا زود دچار سرمازدگی میشوند.»
برعکس، اگر چنین شرایطی در تابستان به وجود بیاید و فرد در محیط گرم و بسته گرفتارشده باشد، ممکن است بهسرعت آب بدنش را از دست بدهد و همین شانس زنده ماندن را پایین میآورد.
منبع تصویر، Reuters
قدرت روحی و روانی
عامل اغلب دستکم گرفتهشدهای که طبق نظر متخصصان اهمیت زیاد دارد سلامت روان و قدرت کنترل روحی فرد است.
کارشناسان میگویند حفظ اراده و قدرت روحی و حفظ انگیزه زنده ماندن میتواند نقش مهمی در نجات فرد داشته باشد.
دکتر انگورن، متخصص گروه نجات میگوید: «ترس واکنش طبیعی انسان است اما نباید در چنین شرایط دچار اضطراب شویم. باید بتوانیم از جهت روانی قوی بمانیم تا نجات پیدا کنیم.»
داشتن چنین قدرت روانی انگیزه و اراده میخواهد.
«مهم است که بتوانید بر حس ترس چیره شوید و کنترل خودتان را به دست بگیرید. با خودتان بگویید: باشد، من اینجا گیر افتادهام. باید راهی پیدا کنم که زنده بمانم. باید چنین انگیزهای داشته باشید. این انگیزه باعث میشود کمتر جیغوداد کنید و حرکت بدنتان کمتر میشود. باید انرژی خود را با کنترل کردن اضطراب ذخیره کنید.»
داستانهای خارقالعادهای از نجاتیافتگان
در سال ۱۹۹۵ زمینلرزهای در کره جنوبی اتفاق افتاد و مردی بعد از ۱۰ روز زنده از زیر آوار نجات داده شد. در گزارشها آمده است که او با نوشیدن آب باران و خوردن تکهها مقوا زنده مانده بود. او با بازی کردن با اسباببازی که نزدیکش بود ذهنش را فعال نگهداشته بود.
در ماه مه سال ۲۰۱۳ زنی از بعد از ۱۷ روز از زیر آوار ساختمانی که در بنگلادش فروکش کرده بود زنده نجات داده شد.
او بعد از نجات گفت: «صدای نیرویهای نجات را برای چند روز میشنیدم. با چوب و میله به تکههای آوار میکوبیدم تا توجهشان را جلب کنم. اما هیچکس صدایم را نمیشنید. برای ۱۵ روز میوههای خشک خوردم. دو روز آخر هیچچیز جز آب نداشتم.»
بعد از زلزله ۲۰۱۰ در هائیتی که در ۲۲۰ هزار نفر در آن کشته شدند، مردی بعد از ۱۲ روز از زیر آوار مغازهای که در حال دزدی از آن بود نجات پیدا کرد. مرد دیگری بعد از ۲۷ روز زیر آوار ماندن نجات پیدا کرد.
در اکتبر سال ۲۰۰۵ دو ماه بعد از زلزله در کشمیر پاکستان، زن ۴۰ سالهای به نام بیبی از آشپزخانهاش نجات داده شد.
وقتی پیدایش کردند دچار انقباض عضلانی بود و آنقدر ضعف داشت که بهسختی میتوانست حرف بزند. دخترخالهاش در مصاحبهای بابی بی سی در سال ۲۰۰۵ گفت: «ما اول فکر میکردیم مرده است اما او ناگهان درحالیکه بیرون میکشیدیمش، چشمهایش را باز کرد.»
