ماجرای 'جاده آپارتاید' که اخیرا در سرزمین‌های فلسطینی افتتاح شد، چیست؟

نژادپرستی و تبعیض یا راه‌حلی برای همزیستی؟ افتتاح یک جاده جدید در اطراف بیت‌المقدس به این پرسش دامن زده که آیا اسرائیلی‌ها خط قرمزی را زیر پا گذاشته‌اند یا اینکه برعکس، راه‌حلی پیدا کرده‌اند که با امنیت در کنار همسایه‌های فلسطینی‌شان زندگی کنند.

جاده شماره ۴۳۷۰ که روز پنج‌شنبه هفته گذشته افتتاح شد، یکی از استثنایی‌‌ترین جاده‌های جهان است. در سراسر این جاده دیواری کشیده شده تا دو طرف آن را از هم جدا کند. طرف غربی این جاده مخصوص فلسطینی‌هاست و طرف شرقی آن برای رفت و آمد اسرائیلی‌ها ساخته شده است.

در کرانه غربی رود اردن که براساس قطعنامه‌های سازمان ملل سرزمین‌های فلسطین محسوب می‌شود و هم‌اکنون در اشغال اسرائیل است، جاده‌های بسیاری وجود دارند که مخصوص اسرائیلی‌ها یا فلسطینی‌هاست. اما این نخستین بار است که در میانه یک جاده دیوار کشیده شده و فلسطینی‌ها و اسرائیلی‌ها بدین شکل از هم جدا شده‌اند.

به دلیل همین موقعیت استثنایی است که مقام‌های فلسطینی، این جاده را "جاده آپارتاید" توصیف کرده‌اند. "آپارتاید" نام سیستمی بود که در آفریقای جنوبی برای جداکردن انسان‌ها براساس نژادشان طراحی شده بود. منتقدین اسرائیل، نحوه برخورد این کشور با اعراب را با روش‌های جداسازی دوران آپارتاید در آفریقای جنوبی مقایسه می‌کنند.

"جاده آپارتاید" برای متصل کردن یکی از شهرک‌های یهودی‌نشین به نام "جقع بنیامین" به بیت‌المقدس ساخته شده است. این جاده، شهرک "جقع بنیامین" را به اتوبانی وصل می‌کند که بعد از عبور از حاشیه بیت‌المقدس، به تل‌آویو می‌رسد.

"شهرک‌های یهودی‌نشین" که هرازگاهی به سوژه خبرهای رسانه‌ها تبدیل می‌شوند عنوانی است که برای مناطق مسکونی یهودی‌نشین در سرزمین‌های فلسطین استفاده می‌شود. سازمان ملل ساخت این شهرک‌ها را از اساس غیرقانونی می‌داند و در کنار بسیاری از دولتهای جهان از حکومت اسرائیل خواسته تا جلوی ساخت و توسعه آنها را بگیرد؛ درخواستی که با پاسخ منفی اسرائیل روبه‌رو شده است.

ساخت و توسعه این شهرک‌ها در سرزمین‌های فلسطینی عملا به یکی از موانع از سرگیری مذاکرات صلح میان اسرائیل و فلسطین تبدیل شده است.

دیواری که در میانه "جاده آپارتاید" ساخته شده، هشت متر ارتفاع دارد و آن‌گونه که رسانه‌‌های اسرائیلی گزارش داده‌اند، بر روی آن، سیم خاردار نصب شده تا عبور از بالای آن دشوارتر باشد.

روزنامه هاآرتص نوشته است که ساخت این جاده و دیوار میانه آن، یک دهه پیش به پایان رسیده‌، اما اختلاف نظر بین ارتش و پلیس موجب شد تا افتتاح آن ۱۰ سال به تاخیر بیافتد. این روزنامه نوشته که ارتش و پلیس اسرائیل بر سراینکه کدام نیرو وظیفه دارد سربازان مورد نیاز برای ایست بازرسی‌های این جاده را تامین کند، اختلاف داشتند.

بودجه ساخت این جاده را وزارت حمل و نقل اسرائیل تامین کرده است.

تاکنون یهودیان ساکن این مناطق که بسیاری‌شان در بیت‌المقدس کار می‌کنند برای رسیدن به این شهر باید از جاده‌هایی عبور می‌کردند که در آنها ایست‌بازرسی وجود داشت و به دلیل حضور فلسطینی‌ها، این ایست‌بازرسی‌ها شلوغ می‌شدند و ترافیک درست می‌شد. فلسطینی‌ها برای عبور و مرور در سرزمین‌های خود با محدودیت‌هایی از سوی اسرائیل روبه‌رو هستند و برای ورود به برخی مناطق از جمله بیت‌المقدس به مجوزهای ویژه نیاز دارند.

با افتتاح "جاده آپارتاید" شهرک‌نشینان یهودی می‌توانند از مسیر مخصوص خود وارد بیت المقدس شوند. در قسمت اسرائیلی‌ها همچنان ایست بازرسی وجود خواهد داشت اما دیگر از فلسطینی‌ها خبری نخواهد بود.

در قسمت فلسطینی جاده، ایست بازرسی وجود نخواهد داشت چرا که آنها اجازه نخواهند داشت وارد بیت المقدس شوند. فلسطینی‌ها می‌توانند از این جاده که هیچ خروجی به بیت المقدس ندارد، برای دور زدن شهر استفاده کنند.

به گزارش خبرگزاری فلسطینی "معا"، حنان عشراوی، از سیاستمداران برجسته فلسطینی و عضو کمیته اجرایی سازمان آزادیبخش فلسطین با انتشار بیانیه‌ای، ساخت و افتتاح این جاده را تاییدی بر این نکته توصیف کرد که اسرائیل، "همچنان به دنبال تثبیت رژیم استعماری و نژادپرست خود و تحمیل آن بر 'اسرائیل بزرگ' و سراسر فلسطین تاریخی است."

وی از جامعه بین‌المللی، از جمله اتحادیه اروپا خواست تا در برابر "این نمایش واضح نژادپرستی استعماری" بیاستند و از اسرائیل به دلیل "جنایات جنگی" حسابرسی کنند.

احمد مجدلانی، یکی دیگر از اعضای کمیته اجرایی سازمان آزادیبخش فلسطین در مصاحبه‌ای با نشریه "تایمز اسرائیل"، این جاده را "نمونه اسرائیلی آپارتاید و جداسازی نژادپرستانه" توصیف کرد که زمانی در آفریقای جنوبی وجود داشت. او افزود: "هر اسرئیلی که به دموکراسی باور دارد باید از این جاده جدید شرمنده باشد."

در مقابل اسرائیل گنتس، رئیس شورای منطقه بنیامین، گفت که این جاده، چیزی بیش از "یک خط اکسیژن برای اهالی منطقه" نیست. به گفته او این جاده برای این ساخته شده که اهالی برای کار، تحصیل و تفریح بتوانند به شهر دسترسی داشته باشند.

گیلاد اردان، وزیر امنیت عمومی اسرائیل که در مراسم افتتاحیه این جاده حضور داشت نیز، این جاده را نمونه‌ای توصیف کرد از راه‌حل‌هایی که برای زندگی مسالمت‌آمیز اسرائیلی‌ها و فلسطینی‌ها در کنار هم وجود دارد.

کرانه غربی رود اردن تا جنگ جهانی اول بخشی از امپراتوری عثمانی محسوب می‌شد. در پی فروپاشی عثمانی در پایان جنگ اول در سال ۱۹۱۸، این مناطق به سرزمین‌های تحت‌الحمایه بریتانیا تبدیل شدند. بعد از جنگ جهانی دوم و در پی تصمیم سازمان ملل متحد، این مناطق به همراه نوار غزه، به عنوان سرزمین‌های فلسطین به رسمیت شناخته شدند، اما در پی جنگ اعراب و اسرائیل در سال ۱۹۴۸، این مناطق تحت کنترل کشور اردن درآمدند. از سال ۱۹۶۷ و جنگ شش روزه اعراب و اسرائیل، این مناطق در اشغال ارتش اسرائیل هستند.