عزت امان؛ آیا برای روسیه استرداد شهروندان تاجیکتبارش عادی شده؟
- نویسنده, عبدالقیوم قیومزاد
- شغل, روزنامهنگار، تاجیکستان
استرداد عزت امان رئیس "کانون تاجیکان" در مسکو به تاجیکستان برای بسیاری باورکردنی نبود اما چنین اقدامی بیسابقه هم نیست. بازداشت و استرداد این وکیل مدافع مهاجران تاجیک در روسیه شاید بیشتر به دلیل شناختهشده بودنش سروصدا بپا کرده است اما در عمل چنین اقدامی بین روسیه و تاجیکستان ظرف دو دهۀ اخیر در موارد مختلفی اتفاق افتاده است.
یعقوب سلیمف وزیر پیشین کشور و محمدروزی اسکندرف رهبر پیشین حزب دموکرات تاجیکستان در سالهای ۲۰۰۳ و ۲۰۰۴ دچار چنین سرنوشتی شده بودند. مقامهای امنیتی روسیه آنها را هم به درخواست تاجیکستان بازداشت و مسترد کردند. یعقوب سلیمف ۱۵سال حبس کشید و آزاد شد و محمدروزی اسکندرف تا پایان دورۀ محکومیتش همچنان سالشماری میکند.
ولی ماجرای "عزت امان" تفاوت دارد. چرا؟ شاید به این دلیل که او شهروند روسیه هم است. این قضیه درست شبیه ماجرای کرامت شریفف رئیس "جنبش مهاجران کاری تاجیک در روسیه" و مقصود ابراهیمف یکی از کنشگران سیاسی و اجتماعی تاجیک در روسیه است که اخیراً به درخواست دولت تاجیکستان به دوشنبه مسترد شدند.
بیشتر بدانید:
شهرت قدرتف، وکیل دادگستری در مسکو، بر این باور است که قضیه عزت امان شاید منحصر بفرد باشد چون حکم لغو تابعیت روسی آقای امان "هنوز صادر نشده" است یا اگر هم صادر شده، دستکم "منتشر نشده" است. افزون بر این، هیچ نهاد دولتی روسیه نگفته که عزت امان مظنون به ارتکاب چه جرمهایی است و به چه دلیلی بازداشت و به تاجیکستان تحویل داده شده است. آقای قدرتف میگوید دادگاه هیچ سندی ارائه نداده تا بشود بر پایۀ آن تابعیت روسی "عزت امان" را باطل فرض کرد: "شهروندی روسیه را تنها دادگاه میتواند باطل میکند اما معلوم نیست که چه نهادی مدارک روسی عزت امان را تقلبی خوانده و اعتبار شهروندی او را لغو کرده است. چون فسخ تابعیت او با حکم دادگاه صورت نگرفته، استرداد او به تاجیکستان غیرقانونی است".
عزت امان در یک پیام ویدئویی به زبان روسی که ظاهرا قبل از استرداد او ضبط و بعد از سر درآوردنش از تاجیکستان در یوتیوب نشر شده، میگوید تابعیت روسیاش لغو شده و از ولادیمیر پوتین رئیس جمهوری روسیه برای حفظ ان درخواست کمک میکند. او نگفت چه نهادی تابعیت روسیاش را لغو کرده و سندی هم برای لغو تابعیتش ارائه نکرده است. او در این پیام خطاب به آقای پوتین گفت: "زمانی که شما این ویدئو را خواهید دید من دیگر در قلمرو روسیه نیستم".
البته در گذشته هم موارد لغو تابعیت تاجیکانی که در روسیه متولد شدهاند وجود داشته است اما به نظر میرسد که این اقدامها غیرقانونی باشند چرا که قانون دو کشور این موارد استرداد را پیشبینی نکرده است. نکتهای که جلب توجه میکند افرادی هستند که دچار چنین مسئلهای شدهاند. همگی آنها از دگراندیشان بانفوذ بودهاند و هستند. برخی بر این باورند که چنین معاملاتی میان رهبران دو دولت خودکامه صورت میگیرد که شاید به تعهدات بینالمللی خود در زمینۀ رعایت حقوق بشر اعتنای چندانی ندارند.
به بیان دیگر، روسیه آن تاجیکان شهروند خودش را بازداشت و مسترد کرده که جایگاه و نفوذ قابل توجه سیاسی و اجتماعی داشتهاند و بر افکار عمومی تأثیرگذار بودند.
ماکسیم شوچنکو، روزنامهنگار سرشناس روسیه در سخنانی که آن را در کانال یوتیوب خود منتشر کرده، از این رفتار روسیه انتقاد کرده است و در پیامی از ولادیمیر پوتین خواست دستکم به تعهدهای حقوقی فدراسیون روسیه ارج بگذارد و به قول او به خواستههای "مستبدی" چون رئیس جمهور تاجیکستان تن ندهد.
به باور برخی از کارشناسان، بازداشت و استرداد "عزت امان" به عبارتی تلاش دولت تاجیکستان برای فشار بر مخالفان و ایجاد رعب است. اما این رویداد، رفتار روسیه به عنوان یکی از بازیگران اصلی عرصۀ بینالمللی را هم زیر ذرهبین برده است.
امرالله نظام روزنامهنگار تاجیک در آلمان بر این باور است که روسیه با این رفتار خود بار دیگر "زورنمایی" کرد و پیامش این بود که "تابع مقررات خودش است نه قوانین بینالمللی".
دادگاه اروپایی حقوق بشر در چند مورد دولت روسیه را ناقض مقررات بینالمللی در این زمینه شناخته است اما بازداشت شهروندان روسیه و استرداد آنها به کشورهای مبداشان همچنان ادامه دارد.
تصور نمیرود عزت امان، آخری باشد.
