ژنرال باجوا، قدرتمندترین مرد پاکستان با دو وظیفه خطیر روبرو است

سیاستمداران و مردم پاکستان با علاقه فراوان و حدی نگرانی منتظر تعیین فرمانده جدید نیروهای مسلح پاکستان بودند که غروب شنبه ۲۷ نوامبر، توسط نواز شریف نخست وزیر این کشور منصوب شد.

نیروهای مسلح، قدرتمندترین نهاد در پاکستان و فرمانده آن، قدرتمندترین فرد در این کشور است. در نهایت انتصاب ژنرال قمر جاوید باجوا به عنوان فرمانده نیروهای مسلح و ژنرال زبیر محمود حیات به عنوان رئیس ستاد مشترک براساس سوابق و درجات آنها و بدون دخالت سیاست بازی صورت گرفت.

ژنرال راحیل شریف فرمانده قبلی نیروهای مسلح پاکستان با کناره گیری از این مقام درست در زمان تعیین شده برای اولین بار طی چند دهه اخیر سرمشقی برای انتقال آرام قدرت در سطوح ارشد نیروهای مسلح این کشور به جا گذاشت. تغییر در فرماندهی نیروهای مسلح پاکستان در زمانی صورت می‌گیرد که مناسبات این کشور با هند به پایین ترین سطح ممکن تنزل یافته است.

آیا نیروهای مسلح پاکستان می‌تواند دیگران را در قدرت سهیم کند؟

به احتمال فراوان ژنرال باجوا در مراحل اول همان سیاست‌های ژنرال شریف را دنبال خواهد کرد که جوهره اصلی آن یکپارچه کردن تمامی فرماندهی‌های ۹ بخش مختلف نیروهای مسلح در یک گروه فعال و تحت لوای خودش بود.

ژنرال شریف به خاطر تعهدش در مبارزه با تروریسم به قهرمان رسانه‌های پاکستان بدل شد. با این همه خیلی مفیدتر خواهد بود اگر صاحبان قدرت در پاکستان مطمئن شوند که سیاست مبارزه با تروریسم توسط فرماندهان بعدی نیروهای مسلح نیز دنبال خواهد شد و فقط به عنوان دستاورد یک ژنرال باقی نخواهد ماند.

حملات گسترده ارتش پاکستان در دوران فرماندهی ژنرال شریف به گروه‌های تروریستی در ولایات قبیله‌ای شمال غرب و کراچی تداوم عملیاتی بود که در دوران ژنرال اشفق کیانی فرمانده قبلی نیروهای مسلح آغاز شده بود، هر چند در سالهای اخیر تعرضی بود. اکنون ژنرال باجوا باید از این هم فراتر برود و با باقیمانده کماکان نیرومند گروه‌های تروریستی مبارزه کند.

اما اولین وظیفه او باید تنظیم روشی برای شراکت قدرت تصمیم گیری با دولت غیرنظامی باشد که ژنرال شریف بطور مکرر با آن اختلاف داشت. جدال بین فرمانده نیروهای مسلح و دولت غیرنظامی پاکستان چندین مورد بی ثباتی سیاسی و اقتصادی در کشور به وجود آورد.

درعین حال انتقاد نیروهای مسلح از ناتوانی نواز شریف در مبارزه با فساد مالی و اداری و نداشتن دولت کارآمد در افکار عمومی حمایت فراوانی کسب کرده و قابل قبول است. ولی بدون دادن اختیارات بیشتر به دولت غیرنظامی، به خصوص در عرصه‌هایی که نیروهای مسلح آنها را حوزه اختیارات مطلق خود می‌داند، سیاست پاکستان ثبات پیدا نخواهد کرد.

مبارزه با گروه‌های افراطی

احاطه نیروهای مسلح بر سیاست خارجی پاکستان به این معنا خواهد بود که ژنرال باجوا با وظیفه خطیر دیگری یعنی تیرگی مناسبات این کشور با همسایه‌ها و کشورهای منطقه روبرو است. دو جریان تندرو هنوز در پاکستان فعال هستند که فعالیت آنها مناسبات با هند و افغانستان را تیره کرده است.

جریان اول طالبان افغانستان و گروه حقانی ضمیمه آن است که پناهگاه رهبران‌شان هنوز در پیشاور و کویته است. افغانستان که هنوز هم حدود ۱۳هزار نیروی آمریکایی و ناتو در آنجا مستقرند، به شدت از سیاست ارتش پاکستان که حاضر نیست رهبران این گروه‌ها را اخراج کند انتقاد دارد.

اقدامات برای صلح بین حکومت افغانستان و گروه طالبان در سال گذشته شکست خورد. از آن زمان مناسبات اسلام آباد با افغانستان و حتی جناح‌های طرفدار صلح در گروه طالبان به شدت تیره شده است.

پاکستان باید در سیاستش در قبال افغانستان تجدید نظر کند و هدف اصلی آن در گام اول باید جلب اعتماد تمامی طرف‌های درگیر باشد و سپس باید اجازه دهد یک نهاد بی‌طرف مثل سازمان ملل متحد یا دولت چین مدیریت مذاکرات احتمالی بعدی بین کابل و گروه طالبان را برعهده بگیرد.

اما بخش اعظم سیاست نیروهای مسلح پاکستان در قبال افغانستان از دریچه نگاه به بحران در مناسبات اسلام آباد و دهلی تنظیم می‌شود و مهمترین هدفش جلوگیری از نفوذ هند در افغانستان است.

اگر این سیاست تغییر نکند و پاکستان براساس شروط خودش به سوی برقراری صلح در افغانستان حرکت نکند، تضعیف یا سقوط فاجعه‌بار حکومت افغانستان در درجه اول دامن خود پاکستان را خواهد گرفت.

دومین بخش از گروه‌های تندرو مثل لشکر طیبه و جیش محمد در منطقه پنجاب مستقرند و فعالیت اصلی آنها حمله به هند است. اقدامات آنها می‌تواند زمینه حملات نظامی یا اقدامات اقتصادی تلافی‌جویانه هند علیه پاکستان را فراهم کند. با توجه به تداوم توپ‌باران مناطق مرزی پاکستان توسط ارتش هند و حمایت دهلی از گروه‌های مسلح و جدایی طلب بلوچ فعالیت‌‍‌های لشکر طیبه و جیش محمد می‌تواند خطرناک تر شود.

بسیاری از پاکستانی‌ها معتقدند هدف این اقدامات دولت هند، تضعیف و محاصره پاکستان توسط گروه‌های مسلح و پیکارجو است. دو کشور باید از تنش در مرزهای مشترک خود بکاهند و نهادهای امنیتی و اطلاعاتی آنها باید در مورد کاهش حمایت هر طرف از عملیات پنهانی و خرابکارانه در کشور مقابل، یک گفتگوی مداوم و سازنده را شروع کنند.

هم دولت و هم نیروهای مسلح پاکستان به یک بازبینی و تجدید نظر درازمدت در سیاست مربوط به هند نیاز دارند.

یکی از نشانه‌های امیدوارکننده این است که ژنرال باجوا چون مدتی در منطقه خدمت کرده با معضل کشمیر آشناست و سالها پیش در نیروهای حافظ صلح سازمان ملل متحد مستقر در کنگو دوشادوش ژنرال بیکرام سینگ فرمانده سابق نیروهای مسلح هند خدمت کرده است.