تفاهم هسته‌ای لوزان؛ دلواپسان چه می‌گویند؟

چند ماهی بعد از توافق موقت ژنو عده‌ای جلسه‌ای با عنوان <link type="page"><caption> "دلواپسیم"</caption><url href="http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2014/05/140314_l45_iran_nuclear_negotiations" platform="highweb"/></link> برگزار کردند. آنها، که طرفدار سیاست خارجی "تهاجمی" و "مقاومت" به سبک محمود احمدی‌نژاد و سعید جلیلی بودند، می‌گفتند نگرانند که حسن روحانی و محمدجواد ظریف زیاده "عقب‌نشینی" کنند.

دلواپسان، که شامل نیروهای محافظه‌کار و راست تندرو، برخی نمایندگان مجلس و به ویژه اعضای کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس، هواداران سرسخت آیت‌الله خامنه‌ای، بسیج دانشجویی و مقام‌های سابق در دولت محمود احمدی‌نژاد بودند، از آن پس مدام مراقب گام‌های حسن روحانی و محمدجواد ظریف بوده‌اند.

حال که دولت حسن روحانی توانسته بر سر چارچوب توافق نهایی با قدرت‌های جهان گام بلندی برای حل و فصل مناقشه هسته‌ای بردارد، 'دلواپسان' چه می‌گویند؟

توافق دو مرحله‌ای

آیت‌الله خامنه‌ای دو ماه پیش گفت که <link type="page"><caption> توافق باید در یک مرحله‌ انجام بگیرد</caption><url href="http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2015/02/150208_l10_khamenei_nuclear_talks" platform="highweb"/></link> و با اینکه نخست درباره کلیات توافق شود و سپس جزئیات، مخالفت کرد.

اگرچه طرفین می‌گویند آنچه در لوزان به دست آمده توافقی الزام آور نیست، برخی از محافظه‌کاران فکر می‌کنند عناوینی چون تفاهم و بیانیه مشترک در عمل پوششی برای همان توافق دو مرحله‌ای هستند.

حسین شریعتمداری در کیهان می‌نویسد: "بیانیه در تعریف حقوقی آن یک سند توضیحی یا توصیه‌ای است که اجرای مفاد آن الزام‌آور نیست و چنانچه تعهد و الزامی در آن باشد، دیگر 'بیانیه' نخواهد بود."

از نظر نماینده رهبر ایران در روزنامه کیهان "دولت محترم، برخلاف آنچه ادعا می‌کند، به یک توافقنامه تن داده است."

همین مضمون در یادداشت‌ها و اظهار نظرهای دیگر نیز دیده می‌شود.

یکی دیگر از محورهای انتقاد از دولت این است که تفسیر دولت آمریکا از بیانیه مشترک با آنچه که دولت ایران می‌گوید یکی نیست.

عبدالله گنجی در سرمقاله <link type="page"><caption> جوان</caption><url href="http://javanonline.ir/fa/news/711625/%D9%86%D8%A8%D8%B1%D8%AF-%D8%AA%D9%81%D8%B3%DB%8C%D8%B1%D9%87%D8%A7" platform="highweb"/></link> می‌نویسد: "قدری از داشته‌ها و سرمایه‌های درونی و بیرونی انقلاب اسلامی غفلت کرده‌ایم. آنچه در تفسیر فنی مسئله برای توده ملت مهم است اینکه با وضعیت هسته‌ای دیروز قرار بود به کجا برویم که با وضع موجود باز همین راه را می‌رویم؟"

"صریح نبودن" و "تفسیرپذیر بودن" بیانیه لوزان انتقادی است که در دیگر رسانه‌های محافظه‌کار نیز به چشم می‌خورد.

'خداحافظی کامل با صنعت هسته‌ای'

به غیر از این ایرادهای کلی، جزئیات بیانیه مشترک لوزان و چارچوب توافق نیز مورد انتقاد قرار گرفته است.

علیرضا زاکانی، نماینده مجلس، در یادداشتی <link type="page"><caption> ۱۲ خط قرمز برای توافق هسته‌ای</caption><url href="http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13940115001098" platform="highweb"/></link> فهرست کرده و مورد به مورد گفته است که چه طور از نظر او تقریبا نیمی از این خط قرمزها زیر پا گذاشته شده است.

وبسایت رجانیوز هم مذاکرات لوزان و نتیجه آن را با عنوان <link type="page"><caption> "نادیده گرفته شدن خط قرمز مسلم نظام درباره لغو تحریم‌ها"</caption><url href="http://www.rajanews.com/news/206828" platform="highweb"/></link> مورد نقد قرار داده است.

رجانیوز می‌نویسد در چارچوب توافق "لغو یکباره همه تحریم‌ها جای خود را به رفع تدریجی بخشی از تحریم‌ها داده است."

عده‌ای از دلواپسان هم که خود را در قالب "کمیته صیانت از منافع ایران" معرفی می‌کنند نامه‌ای به حسن روحانی نوشته‌اند و گفته‌اند چارچوب توافق نهایی خواسته‌های آمریکایی‌ها را "مو به مو" برآورده می‌کند و تنها نتیجه روشن لوزان <link type="page"><caption> "خداحافظی کامل با صنعت هسته‌ای"</caption><url href="http://www.teribon.ir/archives/300614/%D8%AE%D8%AF%D8%A7%D8%AD%D8%A7%D9%81%D8%B8%DB%8C-%DA%A9%D8%A7%D9%85%D9%84-%D8%A8%D8%A7-%D8%B5%D9%86%D8%B9%D8%AA-%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D9%86%D9%87%D8%A7-%D8%AF%D8%B3.html" platform="highweb"/></link> است.

آنها با فهرست کردن مواردی از تفاهم لوزان خطاب به حسن روحانی گفته‌اند: "گزارش دهید از کدام یک از خطوط قرمز عقب نشینی نکرده‌اید؟"

فردو، بازرسی‌ها، PMD

اغلب منتقدان تفاهم لوزان این را که تاسیسات غنی‌سازی فردو به تاسیسات پژوهشی تبدیل شود نمی‌پذیرند. <link type="page"><caption> یکی</caption><url href="http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13940114000016" platform="highweb"/></link> می‌گوید درباره فردو "فاجعه رخ داده" و <link type="page"><caption> دیگری</caption><url href="http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13940115000683" platform="highweb"/></link> معتقد است "فردو بدون انجام غنی‌سازی عملا تعطیل شده است."

تاسیسات فردو چنان اهمیتی دارد که حتی گفته شده مسیر کاروان <link type="page"><caption> راهیان نور</caption><url href="http://yalasarat.com/vdcdzo0fzyt0zf6.2a2y.html" platform="highweb"/></link> برای ادای احترام به این مجتمع هسته‌ای تغییر خواهد کرد.

افزایش دسترسی‌های بازرسان بین‌المللی نیز مورد انتقاد است و به ویژه اینکه گفته می‌شود آنها می‌توانند درباره "ابعاد بالقوه نظامی" (Possible Military Dimensions) برنامه هسته‌ای ایران تحقیق کنند.

مهدی محمدی در <link type="page"><caption> سرمقاله وطن امروز</caption><url href="http://www.vatanemrooz.ir/newspaper/page/1566/1/135833/0" platform="highweb"/></link> می‌نویسد: "باز ماندن PMD و محور شدن آژانس در این مورد (بخوانید اسرائیل) به معنای انتقال بحران از سازمان انرژی اتمی به وزارت دفاع و از بخش هسته‌ای به بخش نظامی متعارف است."

"مخصوصا اگر این موضوع کنار آن بخشی از متن منتشر شده از سوی آمریکا قرار داده شود که می‌گوید آژانس به صرف نگرانی درباره وجود یک تاسیسات مشکوک می‌تواند به هر نقطه‌ای از کشور دسترسی پیدا کند."

پذیرش محتاطانه؟

دیروز، امامان جمعه که منصوب رهبر هستند، کمابیش به استقبال نتیجه مذاکرات لوزان رفتند.

اگرچه شماری از محافظه‌کاران انتقادهایی کرده‌اند اما در میان منتقدان مطرح کسی خواست لغو تفاهم لوزان را پیش نکشیده است.

حتی علیرضا زاکانی منتقد، با پذیرفتن این تفاهم به عنوان چارچوب توافق نهایی فرصت‌ها و نتایج مثبتی را در آن می‌بیند که یکی از آنها "الگو شدن ملت ایران در ارائه مدل موفقی از مقاومت در پیشگاه ملت‌های مستضعف و مسلمان منطقه و جهان است."

آقای زاکانی همچنین می‌نویسد: "آسیب اجتماعی ناشی از به رای گذاشتن حق هسته ای ملت ایران در انتخابات ریاست جمهوری یازدهم در این بیست ماه با تدبیر رهبر معظم انقلاب بازسازی شده و لزوم برخورداری ایران از فن آوری صلح آمیز هسته ای مجددا به خواسته و شعار قاطبه مردم ایران با هر گرایش سیاسی مبدل شده است."

یا محمدحسن آصفری، نماینده منتقد دولت، می‌گوید: "ما به تیم مذاکره کننده و دولت اطمینان داریم و امیدواریم که صحبت های دولت در این زمینه صحت داشته باشد."

شاید از اینها مهمتر یادداشت <link type="page"><caption> صبح صادق</caption><url href="http://ssweekly.ir/693-%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D9%87%D9%81%D8%AA%D9%87-%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87/" platform="highweb"/></link>، ارگان سپاه پاسداران باشد که به استقبال مذاکرات لوزان رفته است.

یدالله جوانی، معاون سیاسی سابق سپاه، می‌نویسد: "ملت ایران با اعتمادی که به دولت‌مردان خود دارد، بیانیه وزارت خارجه و سخنان دکتر روحانی و اظهارات آقایان ظریف و عراقچی را مبنای قضاوت و تحلیل‌های خود قرار می‌دهد و با بی‌اعتمادی به بیانیه‌ها و اظهارنظرهای طرف مقابل می‌نگرد."

با اینکه چارچوب توافق روشن شده، هنوز سه ماه تا مهلت رسیدن به توافق نهایی وقت باقی است.

آیت‌الله خامنه‌ای هنوز پس از دو روز به صورت عمومی چیزی درباره مذاکرات لوزان نگفته است و اگر در این سه ماه او موضعی بگیرد قاعدتا کار 'دلواپسان' در روشن کردن نسبت خود با سیاست خارجی دولت آسانتر می‌شود.