طالبانی در پی میانجی‌گری بین تهران و واشنگتن؟

جلال طالبانی رئیس جمهور عراق که در راس یک هیئت بلندپایه در ایران به سر می‌برد، با محمود احمدی نژاد همتای ایرانی خود دیدار و گفتگو کرد.

آقای طالبانی که ششمین دیدار رسمی خود را از ایران در مقام ریاست جمهوری عراق انجام می‌دهد، قرار است با آیت الله علی خامنه‌ای رهبر جمهوری اسلامی، علی لاریجانی رئیس مجلس، محمود هاشمی شاهرودی رئیس قوه قضائیه و اکبر هاشمی رفسنجانی رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام نیز دیدار کند.

هیئت همراه آقای طالبانی بیشتر شامل مقامات امور اقتصادی است و هدف از دیدار وی از تهران نیز ارتقاء روابط دو جانبه اعلام شده است، اما به نظر می‌رسد که اوضاع سیاسی و امنیتی خاورمیانه و بخصوص آینده روابط ایران و آمریکا، از موضوعات مورد علاقه آقای طالبانی برای مذاکره با رهبران ایران باشد.

در واقع جلال طالبانی در بین رهبران خاورمیانه، علاقه خاصی به عادی شدن روابط ایران و آمریکا دارد و در طول سال‌های گذشته با استفاده از اعتبار سیاسی خود در بین مقام‌های آمریکا و ایران، تلاش کرده است تا راه مذاکره بین دو کشور را بگشاید.

به عبارت دیگر، آقای طالبانی در سال‌های اخیر نقش نوعی میانجی غیر رسمی را، آن هم به صورتی نه چندان پنهان، بین آمریکا و ایران بازی کرده است، که ثمره این میانجیگری برگزاری چهار دور مذاکرات نمایندگان ایران و آمریکا در مورد عراق بوده است.

آقای طالبانی امیدوار بود که مذاکرات آمریکا و ایران در مورد وضع امنیتی عراق به تدریج گسترش یابد و تمام موضوعات مورد اختلاف دو کشور را در بر گیرد به گونه‌ای که در نهایت دو طرف به توافقی نهایی دست یابند، اما این هدف به علت پافشاری دولت‌های ایران و آمریکا بر مواضع سختگیرانه خود در برابر طرف مقابل، تحقق نیافت.

اینک اما با خروج جرج بوش رئیس جمهوری سابق آمریکا از کاخ سفید و اعلام آمادگی باراک اوباما رئیس جمهور جدید آمریکا برای مذاکره بی قید و شرط با ایران، آقای طالبانی احتمالا فضا را برای ایفای نقشی دوباره در مسیر بهبود رابطه تهران - واشنگتن مناسب می‌داند و می‌کوشد در دیدار با رهبران جمهوری اسلامی زمینه‌های موفقیت مذاکرات احتمالی ایران و آمریکا را فراهم آورد.

از نگاهی واقعگرایانه، اعلام آمادگی آقای اوباما برای مذاکره بدون شرط با ایران به همان اندازه که فرصتی برای بهبود رابطه دو کشور است، می‌تواند به تهدیدی غیر متعارف در روابط دو طرف تبدیل شود.

به بیان دیگر، موفقیت مذاکرات احتمالی ایران و آمریکا به معنای خروج دو کشور از روابط تخاصم آمیز است، اما شکست مذاکرات، واشنگتن و تهران را به بن بستی می کشاند که برای شکستن آن استفاده از ابزارهای غیر دیپلماتیک ممکن است اجتناب ناپذیر شود.

با توجه به این چشم انداز، آقای طالبانی از یک سو می‌خواهد رهبران ایران را به پیشرفت جدی در مذاکره با آمریکا تشویق کند و از سوی دیگر، در باره پیامدهای شکست احتمالی مذاکرات به آنها هشدار دهد.

ظاهرا آقای طالبانی مانند دیگر رهبران عراق از آن بیم دارد که در صورت شکست مذاکرات احتمالی ایران و آمریکا، کشورش هزینه ناشی از این شکست را بپردازد.

امنیت عراق برای دولت آمریکا موضوعی بسیار حساس است و همین نکته، عراق را به نوعی به صورت نقطه آسیب پذیر ایالات متحده در نگاه کشورهای همسایه در آورده است.

دولت عراق نمی خواهد که این کشور به صورت پایگاهی برای تسویه حساب آمریکا با همسایگانش، به خصوص ایران و سوریه، در آید و از همین رو، نفع و ثبات عراق را در گروی عادی شدن رابطه آمریکا با تهران و دمشق می‌داند و در جهت دستیابی به این هدف به سختی تلاش می‌کند.

با این حال، بعید است که عراقی‌ها احتمال شکست مذاکرات آمریکا و ایران را از نظر دور داشته و برای آن برنامه ریزی نکرده باشند.

سرمایه گذاری ایران در عراق و گسترش پیوندهای اقتصادی دو کشور، موضوعی است که احتمالا مقام‌های عراقی آن را به عنوان راهی برای دور نگه داشتن کشورشان از منازعه احتمالی آمریکا و ایران در نظر دارند و از این رو، آقای طالبانی در سفرش به تهران خواهد کوشید تا ایران را بیش از پیش در اقتصاد عراق درگیر کند.

این مساله می تواند تا اندازه ای حساسیت کشورهای غربی و برخی اعراب منطقه را بر انگیزد، اما از نگاه عراق، به ثبات روابط دو کشور همسایه کمک می‌کند.