واژگونی اتوبوس دانشگاه آزاد؛ اتوبوس‌هایی که مارش عزا می‌نوازند

واژگون شدن اتوبوس دانشگاه آزاد، مرگ ده نفر و زخمی شدن تعدادی از دانشجویان، بحث کیفیت سرویس‌های حمل و نقل دانشگاه‌ها و مدارس را دوباره مطرح کرده است. این اتوبوس ۳۴ سرنشین داشت و حوالی ظهر واژگون شد. ابتدا عنوان شد که راننده سکته کرده اما به گفته دانشجویان مصدوم، راننده پیش از واژگون شدن گفته بوده که "ترمز بریده است".

دانشجویان می‌گویند: "این اتوبوس روز قبل از حادثه نیز ترمز بریده بود اما راننده توانسته بود ماشین را کنترل کند."

سه روز بعد از حادثه محمدرضا مهماندار، رئیس پلیس راهنمایی و رانندگی درباره آخرین جزییات حادثه واژگونی اتوبوس گفت: "مسیر پیچ‌های زیادی دارد و چند سرعت‌گیر هم در مسیر وجود دارد. بعد از اینکه سیستم ترمز اتوبوس از کار می‌افتد، از آنجایی که سرعت گرفته بوده، نخستین سرعت‌گیر را که رد می‌کند، دانشجویان بلند شده و سپس به پایین پرت می‌شوند. در همین حین راننده به آن‌ها اعلام می‌کند که خودرو ترمز ندارد و از دانشجویان می‌خواهد به سمت عقب اتوبوس بروند."

به گفته رییس پلیس راهنمایی و رانندگی راننده بعد از چند پیچ بعد وارد فضای سبز می شود تا سرعت اتوبوس کاهش پیدا کند، اتوبوس ۶۹ متر را طی کرده و به تاسیسات بتنی آبیاری برخورد می‌کند. شدت برخورد باعث از بین رفتن بخش عمده‌ای از اتوبوس و افزایش تعداد تلفات و مصدومان می‌شود.

آقای مهماندار گفت تحقیقات همچنان ادامه دارند و چهار موضوع مدنظر هستند: خطای راننده، اشکالات و نواقص راه، اشکالات و نواقص خودرو و کوتاهی پیمانکار و کارفرما. او گفت نتیجه تحقیقات فردا اعلام خواهد شد.

به گفته رییس پلیس راهنمایی و رانندگی این اتوبوس از سال ۱۳۹۱ جزو خودرورهای فرسوده بوده و از ۲۲ آذر معاینه فنی اتوبوس منقضی شده بود.

پلیس راهنمایی و رانندگی همچنین گفته این اتوبوس سرویس داخلی دانشگاه بوده و پلیس هیچ کنترلی روی معابر داخلی دانشگاه ندارد. در عین حال شهرداری، وزارت راه و نهاد دیگری هم دخالتی در ایمن‌سازی جاده نداشتند و وظیفه دانشگاه بوده که علائم نصب کند و مسیر را ایمن کند.

کمیته ویژه پیگیری سانحه تصادف اتوبوس واحد علوم و تحقیقات دانشگاه آزاد در اطلاعیه‌ای از برکناری پنج نفر از مدیران این دانشگاه خبر داد.

مسئولیت با چه کسی است؟

مسئولیت بخش عمده‌ای از حوادثی که در محوطه‌های دانشجویی و دانش آموزی رخ می‌دهند، متوجه وزارت علوم، دانشگاه آزاد و وزارت آموزش و پرورش است. اما نقش نظارتی وزارت راه و شهرسازی بر وسائل نقلیه عمومی بین شهری و ایمن سازی جاده‌ها، نقش شهرداری‌ها بر وسایل نقلیه عمومی درون شهری، نقش پلیس راهنمایی و رانندگی در کنترل وضعیت جاده‌ای را نمی‌توان نادیده گرفت.

پروانه سلحشوری، نماینده مجلس ایران به وبسایت انتخاب گفت: "ضعف نظارت بر دانشگاه آزاد مانند صدا و سیما باعث به چشم آمدن ناکارآمدی آن شد. از آنجایی که نمی‌توان برای بعد نظارتی دانشگاه اقدامی انجام داد و مجلس هم نمی‌تواند آنچنان که باید روی این نهاد نظارت داشته باشد، پاسخگویی لازم هم در این نهاد وجود ندارد."

"ما همواره می‌دانستیم ایمنی و خدماتی که به دانشجویان ارائه می‌شود با پولی که از آنها دریافت می‌شود همخوانی ندارد و روز به روز وضعیت در دانشگاه ها بدتر می‌شود."

بیشتر بخوانید:

شهربانو امانی، ریس کمیته ایمنی شورای شهر تهران نیز گفت: "برای من جای سوال است که چرا مسیر ایمن نبود؟ چرا گارد ریل نداشت؟ چرا سرعت گیر نبود؟ این مسیر باید ایمن می‌شد. ایمنی خودرو نیز باید لحاظ می‌شد؛ چرا که من شنیده‌ام این خودرو احتمالا برای شهر کرج بوده که برای پیمانکار دانشگاه کار می‌کرده است."

ساخت این دانشگاه‌ها از ابتدا با انتقادهایی همراه بود هرچند منتقدان نتوانستند حرفشان را بر کرسی بنشانند. احمد خرم وزیر سابق راه و شهرسازی پس از این حادثه به ایسنا گفت دانشگاه علوم تحقیقات،"خارج از ضوابط قانونی" در ارتفاع ۱۸۰۰ متری ساخته شده است:

"اساسا ساخت وساز در شیب بالای پنج درجه خطرناک است، این دانشگاه با شیب‌های غیرمجاز در نقطه‌ای مرتفع در منطقه‌ای برف‌گیر و دارای یخ‌زدگی ساخته شده است. وقتی آن‌جا یخبندان می‌شود، آدم پیاده هم سر می‌خورد، چه برسد به ماشین."

واژگونی یا تصادف سرویس‌ها تنها شامل دانشجویان نمی‌شود. در بیست سال اخیر بارها سرویس دانش آموزان نیز به دلایل مختلف از جمله نقص اتوبوس یا مینی بوس، خواب آلودگی راننده یا ایمن نبودن وسیله نقلیه تصادف کرده و منجر به مرگ یا زخمی شدن دانش آموزان شده است.

پس از هر حادثه‌ای مقامات و مسئولان ذیربط با حضور بر بالین مصدومان از تلاش برای عدم تکرار این حوادث می‌گویند، اما در سال‌های اخیر دهها دانشجو و دانش آموز ایرانی بر اثر حوادث مختلف ناشی از فرسودگی سرویس‌های حمل و نقل تا خواب آلودگی راننده جان خود را از دست داده‌اند و همچنان این اتوبوس‌ها و مینی بوس‌های فرسوده و جاده‌های ناایمن هستند که مارش عزا را می‌نوازند.