زنی از بارسلون، خاری در گلوی دولت اسپانیا

در اسپانیا هر روز صدها خانواده از خانه‌هایشان بیرون انداخته می‌شوند، چرا که نتوانسته اند به موقع اقساط وام مسکن خود را پرداخت کنند.طبق قوانین سفت و سخت اسپانیا، این خانواده‌ها حتی پس از پس گرفته شدن خانه‌شان هم باید به بازپرداخت وام ادامه دهند.

مهم‌ترین حامی این خانواده‌ها زنی بنام آدا کولائو از اهالی بارسلون است.

وقتی در سال ۲۰۰۹ خانم کولائو اولین جلسات مشاوره را با کسانی که از بازپرداخت وامشان بازمانده بودند، برگزار کرد، از دیدن اینکه صدها نفر در جلسات حاضر می‌شدند، جا خورد. اما از آن عجیب‌تر رفتار این افراد بود.

او می‌گوید: "ما انتظار داشتیم بسیاری از این افراد عصبانی باشند، اما بیشتر آنها غمناک و خجالت‌زده بودند. آنها از این که درباره مشکلاتشان حرف بزنند، شرم داشتند. دولت مرتبا به این افراد می‌گفت که آنها مسوول بدی اوضاع هستند، و این پیام هر روز از تلویزیون منتقل می‌شد."

یکی از کسانی که از انجمن خانم کالائو درخواست کمک کرده، ارمینا پاچکو نام دارد. برای رسیدن به آپارتمان او از کنار چند آسمان‌خراش و خواربار فروشی رد شدیم. او در طول مسیر به من گفت که وقتی تنها ۱۰ سال داشت مادرش در یک رستوران برایش کار پیدا کرد، و او از آن سن کار کرده است.

در آپارتمانش مجموعه‌ای زیبا از عروسک‌های سرامیکی داشت و او عکس‌های عروسی‌اش را به من نشان داد. ارمینا که تابحال سه بار ازدواج کرده، فکر می‌کرد که بالاخره جفتش را پیدا کرده است. اما دو سال پیش، قسط ماهیانه وام مسکنشان بیش از دو برابر شد و از ۸۰۰ یورو ( حدود ۱۱۰۰ دلار) به نزدیک ۲۰۰۰ یورو (حدود ۲۷۰۰ دلار) رسید.

بعد از افزایش ناگهانی قسط‌ها، شوهر او بسیار پریشان شد و شب‌ها نمی‌توانست بخوابد. او آنقدر افسرده شد که در استفاده از داروهای مسکن زیاده‌روی کرد و در آسایشگاه بیماران روانی بستری شد.

ارمینا می‌گوید: "او یک ماه در آنجا بود، اما این هم کمکی نکرد. بعد از آن چند بار سعی کرد خودکشی کند."

ارمینا بانک‌ها و دولت را مقصر بهم خوردن آرامش و ازدواجش می‌داند و می‌گوید: "آنها ما را به خرید خانه تشویق کردند و می‌گفتند چرا حتی ۱۰۰ یورو از پولمان را برای پرداخت اجاره هدر بدهیم؟ آنهم در حالی که می‌توانیم آن پول را خرج خانه خودمان بکنیم. حالا احساس می‌کنم ما را فریب می‌دادند."

ارمینا فکر می‌کند که شوهرش هنوز زنده است، اما هیچ خبر ندارد که او کجاست. بسیاری از اسپانیایی‌های بدهکار خودکشی کرده اند. پنج سال پیش، بعد از اینکه موجی از خودکشی میان این دسته افراد به‌راه افتاد، خانم کولائو به این فکر افتاد که انجمنی تأسیس کند. وقتی حباب مسکن ترکید، کارگران مهاجری که در صنعت ساخت و ساز کار می‌کردند و خانواده‌های کم‌درآمد بیش از همه لطمه خوردند. حالا خانواده‌های بسیاری با پیشینه‌های مختلف در بحران ناشی از وام‌های مسکن گرفتار شده اند.

نرخ بیکاری در اسپانیا ۲۶ درصد است، و این کشور از این نظر بعد از یونان در اروپا دوم است. مردم نگران از دست دادن شغلشان هستند. خیلی‌ها علاوه بر این خانه‌شان را هم از دست می‌دهند.

خراردو پیسارلو، استاد حقوق و کارشناس وام مسکن ساکن بارسلون، می‌گوید: "ما با یک وضعیت اجتماعی اضطراری روبرو هستیم. اسپانیا یکی از بدترین سیاست‌های مسکن اروپا را دارد."

او می‌گوید که برخلاف آلمان، در اسپانیا هیچ کنترلی بر اجاره‌ها اِعمال نمی‌شود و تنها ۲ درصد واحدهای مسکونی خانه‌هایی هستند که دولت با پرداخت یارانه در اختیار خانواده‌های کم‌درآمد قرار می‌دهد. این رقم در هلند، کشورهای اسکاندیناوی، فرانسه و بریتانیا حدود ۲۰ تا ۳۰ درصد است. قوانین مربوط به وام مسکن در اسپانیا هم بسیار سختگیرانه هستند. وام‌گیرندگان حتی در صورتی که به‌دلیل عدم توان بازپرداخت وام از خانه‌شان بیرون رانده شوند هم باید به پرداخت اقساط، و همچنین بهره و جریمه وام ادامه دهند. قیمت خانه را هم بانک رأسا تعیین می‌کند. در اسپانیا کسانی که از پس بازپرداخت وام مسکن برنمی‌آیند، نمی‌توانند اعلام ورشکستگی کنند، و بسیاری از آنها زیر بار قروضی می‌مانند که قادر به بازپرداختشان نیستند.

تشکل خانم کولائو یک و نیم میلیون امضا جمع کرده است. او و طرفدارانش خواهان تغییر قوانینی هستند که عملا امکان پاک کردن بدهی‌ها و شروع دوباره را از بدهکاران می‌گیرد.

سال پیش دیوان عدالت اروپا حکم داد که قوانین اسپانیا قوانین حمایت از مصرف کننده اتحادیه اروپا را نقض می‌کند، زیرا به قضات این امکان را نمی‌دهد که حتی در مواردی که قرارداد وام مسکن حاوی شرایطی غیرمنصفانه است، جلوی اخراج مالکان بدهکار را بگیرند.

از جمله قوانینی که در حکم دیوان ظالمانه دانسته شدند، می‌توان به جریمه‌های سنگین برای دیرکرد در پرداخت بهره وام و بیرون راندن وام‌گیرنده از خانه‌اش در صورت عدم پرداخت تنها یک یا دو قسط یک وام ۳۰ ساله اشاره کرد. انجمن خانم کولائو علاوه بر رایزنی و اعمال فشار بر دولت، شبکه‌ای از جلسات محلی برگزار می‌کند که در آن مردم می‌توانند برای دریافت کمک مراجعه کنند. این‌گونه جلسات در ۶۵ نقطه ایالت کاتالونیا و ۱۵۰ نقطه در سراسر کشور برگزار می‌شود.

من به یکی از این جلسات رفتم که در گاراژی بزرگ در یک منطقه رو به خرابی بارسلون برگزار می‌شد و استقبال زیادی از آن شده بود. در آنجا افراد مستأصل و شکست خورده با دقت به حرف‌های سخنرانان گوش می‌دادند و یادداشت برمی‌داشتند.

همین‌طور که میکروفون دست بدست می‌چرخید و افراد مختلف داستانشان را تعریف می‌کردند، ابعاد بحران مسکن اسپانیا بیشتر معلوم می‌شد. زنی با چشمانی اشک‌بار به حاضران گفت که بانک ابتدا به او قول داده بود که هیچ بهره‌ای بابت وام مسکن دریافت نکند. اما او حالا با صورت‌حسابی سنگین روبروست و نمی‌داند چه باید بکند. او هق‌هق‌کنان گفت: "باید به اکوادور برگردم. چطور می‌توانم با حقوق یک نظافتچی هزاران یورو بهره وام را بپردازم؟" فعالان مدنی اداره کننده جلسه به او گفتند که نا امید نشود و برایش شرح دادند که چگونه می‌تواند مشاوره حقوقی دقیق بگیرد.

ناگهان یکی از فعالان مدنی یادداشتی را به او داد، میکروفون را از دستش گرفت و گفت: "همه گوش کنید! خیلی فوری است. یک خانواده ساعت ۸ صبح چهارشنبه از خانه‌اش بیرون رانده می‌شود و ما باید آنجا باشیم تا جلوی این کار را بگیریم."

او سپس از حاضران خواست که برای اعلام حمایت از اقدام مستقیم دستشان را بالا ببرند. مردم در مورد مسیر اتوبوس‌هایی که به خانه مزبور می‌روند بحث می‌کردند. اکثر افرادی که آن شب در جلسه حاضر بودند، برای اولین بار در چنین جلساتی شرکت می‌کردند. آنها به عضویت در انجمن و تجمع در خارج از خانه‌هایی که صاحبانشان در خطر اخراجند، تشویق می‌شدند. این‌گونه حرکت‌های اعتراضی انجمن تابحال جلوی ۱۰۰۰ مورد بازپس‌گیری خانه را گرفته است.

اما از زمان سقوط بازار مسکن در سال ۲۰۰۸، حدود ۳۵۰ هزار خانواده در سراسر اسپانیا از خانه‌هایشان بیرون رانده شده اند. بعد از اینکه آدا کولائو در جلسه یک کمیسیون پارلمانی که برای رسیدگی به مسأله وام مسکن تشکیل شده بود شرکت کرد، محبوبیتش افزایش پیدا کرد و نامش در سراسر کشور پخش شد. او در واکنش به حرف‌های یکی از نمایندگان انجمن بانک‌داران اسپانیا، او را جنایت‌کار خواند. ویدئوی این اتفاق همه‌جا پخش شد. شمار کسانی که روی توئیتر خانم کولائو را دنبال می‌کنند، به یکصد هزار نفر رسید و وب‌سایت انجمن از کار افتاد. حرف‌های او ناخشنودی مردم از بانک‌ها را افزایش داد. در سراسر کشور احساس ناخشنودی از بانک‌ها فراگیر است.

آدا کولائو در مورد آن جلسه می‌گوید: "او به این می‌نازید که اسپانیا بهترین سیستم وام مسکن را در کل جهان دارد. باورم نمی‌شد که با وجود این همه ناراحتی ناشی از این مسأله چنین حرفی می‌زد. واکنش من غریزی بود، اما جنایت‌کار خواندن او کمترین کاری بود که می‌توانستم بکنم!" خوان خوزه توریبیو، مشاور انجمن بانک‌داران اسپانیا، می‌گوید که حمله خانم کولائو به همکارش موجه نیست.

او می‌گوید که بانک‌ها در سال ۲۰۱۲ بازپس‌گیری خانه‌های افراد آسیب‌پذیر را متوقف کردند. این تغییر سیاست بعد از آن اتفاق افتاد که یک زن ۵۳ ساله چند ساعت پیش از بازپس‌گرفته شدن آپارتمانش در طبقه چهارم ساختمانی در شمال اسپانیا، از پنجره بیرون پرید و جانش را از دست داد.

طبق سیاست جدید، بازپس‌گیری‌ها تنها دو سال متوقف می‌شود، اما انجمن آدا کولائو می‌گوید که هنوز هم هزاران خانواده آسیب‌پذیر بی‌خانمان می‌شوند. به گفته بانک مرکزی اسپانیا، روند بازپس‌گیری خانه‌ها در نیمه اول سال پیش شدت گرفت و بیش از ۳۵ هزار خانه به‌خاطر عدم بازپرداخت وام از صاحبانشان پس گرفته شد.

آقای توریبیو قبول ندارد که بانک‌ها مقصر این بحران هستند. او می‌گوید: "درست است که بانک مرکزی نرخ بهره را بسیار پایین آورده بود، اما مردم هم با وام گرفتن بیش از توانشان، رفتار غیرمسوولانه‌ای از خود نشان دادند. ممکن است بعضی بانک‌ها یا بعضی کارکنان آنها در وام دادن به افرادی که قادر به بازپرداخت آن نبودند، اشتباه کرده باشند. اما ما بعد از شروع رکود اقتصادی متوجه این موضوع شدیم. قبل از شروع بحران این مسأله اینقدر روشن نبود."

چنین استدلال‌هایی بهیچ وجه برای خانم کولائو قانع‌کننده نیست. انجمن او در مقابل خانه‌های سیاست‌مداران و بانک‌داران تظاهرات‌هایی برگزار کرده، و بعضی مجتمع‌های آپارتمانی خالی از سکنه‌ای را که به بانک‌ها تعلق دارند، اشغال کرده است.

من از یکی از این مجتمع‌ها که در شهر سابادل در یک ساعتی بارسلون قرار دارد، بازدید کردم. این مجموعه به سازمان سارب (Sareb) تعلق دارد. سارب موسسه‌ای مالی است که توسط دولت اسپانیا تأسیس شده، و ۴۰ درصد منابع مالی آن از محل مالیات‌ها تأمین می‌شود. این موسسه به بانک‌های خصوصی این امکان را می‌دهد که املاکی را که قادر به فروششان نیستند از سرشان باز کنند.

مجتمع آپارتمانی مذکور حالا محل سکونت چندین خانواده است، و آب و برق در آن برقرار است. وقتی خوان منته، یکی از ساکنان جدید مجتمع، آشپزخانه شیک و قشنگش را نشانم می‌دهد، از خود می‌پرسم که آیا منصفانه است که او هیچ اجاره‌ای نپردازد؟ او می‌گوید: "بخشی از هزینه این آپارتمان‌ها از محل مالیات‌ها پرداخت شده است. پس ما حق داریم اینجا زندگی کنیم. بهرحال خالی رها کردن هزاران آپارتمان، آنهم در حالی که خیلی‌ها – از جمله افراد بیمار و کودکان – در خیابان زندگی می‌کنند، معنا ندارد."

خوان منته می‌گوید که او و همسرش حاضرند مبلغ منصفانه‌ای را به‌عنوان اجاره بپردازند؛ مبلغی که متناسب با درآمد خانواده تعیین شده باشد. اما بانک‌ها و سازمان سارب حاضر به مذاکره نیستند. بعضی از اعضای حزب حاکم به‌رهبری ماریانو راخوی (نخست وزیر اسپانیا) خانم کولائو را "نازی" می‌خوانند. اما طرفدارانش او را "فرشته‌" می‌دانند.

خود آدا کولائو معتقد است که هیچیک از این‌دو نیست. او می‌گوید"من هوش خاصی ندارم و آدم قدرتمندی هم نیستم. یک فرد عادی هستم و همین بیش از هر چیز آنها را نگران می‌کند. همین نشان می‌دهد که شهروندان عادی چقدر می‌توانند قدرت داشته باشند."

وقتی از او می‌پرسم که آیا خاری در گلوی دولت است، با صدای بلند می‌خندد و می‌گوید: "ما در اسپانیا اصطلاح دیگری داریم و می‌گوییم مثل دانه شن در ماتحت! اما ما هیچوقت از مبارزه برای برقراری عدالت دست نمی‌کشیم. این مسأله قطعی است."