«۵۵ هزار میلیارد تومان»؛ زیان انباشته دو خودروساز بزرگ ایران تا نیمه پارسال

مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی در تازه‌ترین گزارش خود به وضعیت مالی دو خودروساز بزرگ ایرانی- ایران خودرو و سایپا- پرداخته و گفته که مجموع زیان انباشته این دو غول خودروسازی در ایران تا شهریور ماه پارسال (۱۴۰۰) به حدود ۵۵ هزار میلیارد تومان رسیده است.

سهم ایران خودرو از این زیان ۳۴/۶ هزار میلیارد تومان و میزان زیان انباشته سایپا در این مدت ۱۹/۹ هزار میلیارد تومان اعلام شده است.

این ارقام پس از حسابرسی صورتحساب‌های مالی این دو خودروساز ارائه شده و این دو شرکت «زیان‌ده» توصیف شده‌اند.

مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی در این گزارش به مواردی نظیر «بهره‌وری پایین، تنوع و کیفیت پایین محصولات، عدم رضایتمندی مشتریان و ساختارهای مالکیتی و مدیریتی معیوب» به عنوان بخشی از مشکلات صنعت خودروسازی ایران اشاره کرده است.

عمده درآمد شرکت‌های خودروساز شامل اقلامی نظیر پیش‌فروش خودروست که در موارد زیادی هم با خلف وعده خودروسازان در تحویل محصولات به مشتریان همراه شده است؛ دریافتی از مشتریان از طریق پیش‌فروش در فهرست بدهی خودروسازان گنجانده شده است.

منبع اصلی تامین مالی شرکت‌ ایران خودرو نظام بانکی عنوان شده که بخش کمی از آن هم از طریق بازار سرمایه و انتشار اوراق مالی اسلامی(صکوک) صورت می‌گیرد.

در این گزارش به اختلاف میان بهای تمام شده و درآمد محصولات این شرکت اشاره شده و گفته شده که ایران خودرو به طور میانگین با تولید هر واحد خودرو «از همان ابتدا متضرر می‌شود» و سایر هزینه‌ها فقط این ضرر را افزایش می‌دهد.

در مورد سایپا گفته شده درآمد عملیاتی محصولات از بهای تمام شده کمتر است و همین مسئله باعث شده تا مشابه وضعیت ایران خودرو در آن رقم بخورد و دچار زیان شود.

همچنین از جهش قیمت ارز و تحریم‌ها به عنوان مواردی اشاره شده که زیان انباشته این دو شرکت را تشدید کرده اند.

پیامد‌های زیان‌های انباشته خودروسازان ایرانی

ایران خودرو و سایپا مشمول ماده ۱۴۱ قانون تجارت هستند؛ بر اساس این ماده قانونی «اگر بر اثر زیانهای وارده حداقل نصف سرمایه شرکت از بین برود» هیئت مدیره موظف است با برگزاری مجمع عمومی «فوق‌العاده» با صاحبان سهام در مورد موضوع منحل کردن یا بقای شرکت تصمیم‌گیری کند؛ در صورتی که رای به انحلال داده نشود سرمایه شرکت باید به مبلغ سرمایه موجود کاهش یابد.

از دیگر پیامدهای انباشت ضرر، محدود شدن دسترسی این خودروسازان به منابع مالی شبکه بانکی و بازار سرمایه است.

زیان‌ مستمر همچنین سرمایه‌گذاری برای توسعه را دچار مشکل خواهد کرد و به کاهش تولید منجر خواهد شد.

از جمله خطرات بالقوه زیان انباشته کاهش کیفیت مواد اولیه برای تولید خودروست که ممکن است خودروساز برای جبران هزینه‌ها به آن متوسل شود.

هزارتوی مشکلات خودروسازی در ایران

موضوع زیان انباشته خودروسازان ایرانی طی سال‌های گذشته-با تشدید تحریم‌ها و بالا رفتن تورم عمومی- یکی از بحث‌های داغ در حوزه اقتصاد این کشور بوده است.

حدود شش ماه پیش محسن دهنوی، عضو کمیسیون صنایع و معادن مجلس شورای اسلامی گفته بود مجموع زیان انباشته خودروسازان بزرگ از ۱۱ هزار و ۶۰۰ میلیارد تومان در پایان سال ۹۶ به ۸۳ هزار میلیارد تومان در پایان ۶ ماهه دوم ۱۳۹۹ رسید؛ به عبارتی در طول سه سال و نیم این زیان حدود ۷ برابر شده است.

به موزات این زیان، قیمت خودروهای داخلی هم با شتابی بیشتر از تورم عمومی چند برابر شده‌اند؛ روندی که در بازار مسکن ایران هم طی سال‌های اخیر مشاهده شده است.

مشکلات صنعت خودروسازی در ایران محدود به دیروز و امروز نیست؛ این صنعت طی دهه‌های اخیر با چالش‌های فراوانی روبرو بوده است که در سال‌های گذشته فقط به تعداد آنها اضافه شده و موضوع تحریم‌ها فقط بخشی از آن است؛ در این بازار از گرانی خودرو گرفته تا کیفیت محصولات تولید داخل متاثر از هزارتوی مشکلات هستند.

مجموعه این مشکلات باعث شده هم خودروساز و هم مشتری و هم متولیان این صنعت به آن انتقادهای جدی داشته باشند.

کمیسیون اصل ۹۰ مجلس حدود یک سال و نیم پیش در گزارش مفصلی به مشکلات این صنعت پرداخت که به جزئیات این مشکلات اشاره شده بود؛ از جمله موضوع انحصار.

در این گزارش آمده بود که زیان انباشته خودروسازان باعث شده بهای تمام شده خودرو در ایران افزایش یابد.

افزایش قیمت ارز، مشکلات مرتبط با تحریم از جمله بالا رفتن قیمت مواد اولیه و سخت شدن مبادلات بانکی با خارج طی سال‌های اخیر از عواملی بوده‌اند که قیمت تمام شده خودرو را بالا برده و این گرانی به مصرف‌کننده منتقل شده است.

به اینها باید مشکل تامین ارز خودروسازان را هم اضافه کرد آن هم در شرایطی که درآمدهای ارزی دولت ایران به دلیل تحریم‌ها کاهش یافته است.

با تلاطم قیمت ارز و سکه در سالهای اخیر و بازگشت نگاه سرمایه‌گذاری به جای کالای مصرفی در بازار خودرو، تقاضا برای ثبت نام خودرو از نمایندگی‌ها افزایش یافت و خودروسازان هم بدون بررسی ظرفیت موجود تولید یا عامدانه (برای جبران ضررهای انباشته) اقدام به فروش کردند که عده زیادی از ثبت نام کنندگان را ماه‌ها در نوبت تحویل نگه داشت

کیفیت خودروهای ایرانی از مواردی است که زیاد به آن انتقاد می‌شود.

حدود شش ماه پیش رهبر ایران در اظهاراتی مستقیم خودروسازان ایرانی را خطاب قرار داد و از کیفیت خودروهای ساخت داخل انتقاد کرد.

او گفته بود: «متأسفانه در برخی صنایع به‌ویژه در صنعت خودرو به موضوع کیفیت توجه نمی‌شود و مردم نیز بحق به آن‌ها اعتراض دارند.»

آیت‌الله خامنه‌ای البته حدود ۱۲ سال پیش (سال ۱۳۸۹) هم در بازدید از شرکت ایران خودرو درخواست افزایش کیفیت را مطرح کرده بود که راه به جایی نبرد.