انتخاب ۹ وزیر زن در امارات پیامدی بر وضعیت زنان در ایران خواهد داشت ؟

در چند روز گذشته انتخاب ۹ زن در کابینه جدید امارات متحده عربی موجی از واکنش های مختلف در میان فعالان حقوق زنان، خبرگزاری های ایرانی و کاربران مختلف شبکه های مجازی را در برداشته است که غالبا نیز همراه با طعنه و در مقام مقایسه است.

شیخ محمد بن راشد نخست وزیر و حاکم دبی با اعلام کابینه جدید، در توییتر خود نوشت که در حمایت از تغییر و به روز سازی با هدف برآورده ساختن چشم اندازهای بلندمدت کابینه جدید اعلام می شود. این تغییر چندی پس از آن بود که پادشاه عربستان سعودی هم با اعطای حق رانندگی به زنان نیز، موج متفاوتی از تغییر را در وضعیت زنان در این کشور ایجاد کرد. اما در عین حال همه این تغییرات در میان شک و شبهه بسیاری باقی مانده است که با در دست داشتن قدرت در دست شیوخ مرد در کشور های عربی حضور زنان در این مناسب تا چه اندازه می تواند بر وضعیت زنان در این کشور ها تاثیر مثبت داشته باشد.

در عین حال واکنش روزنامه های داخلی ایران هم به این تغییرات جالب توجه است، چرا که برخی با انتشار تیترهای نژاد پرستانه به عقب افتادن زنان در ایران نسبت به زنان در امارات اشاره کرده اند و با طعنه به رئیس جمهور ایران سیاست های دولت جدید را هم به چالش کشیده اند. اما رسانه های تندرو تری مانند فارس و جهان نیوز هم این تغییرات را نوعی نمایش در سرکوب مردم و راضی نگاه داشتن آنها در شرایط کنونی کشورهای عربی دانسته اند و انتخاب زنان به عنوان وزیر را فرمالیته و فاقد وجاهت عملی دانسته اند.

با این حال بسیاری از فعالان حقوق زنان ایرانی هم با نشر نظراتشان در فضای عمومی به این مساله اذعان کرده اند که با وجود تلاش های زنان در چند سال گذشته و همچنین وعده های حسن روحانی برای انتخاب حداقل سه زن وزیر، نه تنها هیچ کدام از این وعده ها عملی نشد، بلکه همچنان زنان ایرانی برای بسیاری از مسائل و مشکلات ابتدایی تحت فشار هستند و دولت با وجود همه شعارهایش، کابینه ای تماما مردانه انتخاب کرد.

بیشتر بخوانید:

در تحلیل این وضعیت مسلما مقایسه وضعیت زنان در کشورهای عربی با زنان ایرانی، نمی تواند راه حل مناسبی برای بهبود مشارکت سیاسی زنان در ایران ارائه دهد. اما با توجه به تغییرات ایجاد شده در زمینه زنان این سوال مطرح می شود که با توجه با همسایگی کشورهای عربی و ایران، آیا می توان گفت که این تغییرات می تواند محرکه تغییر در جامعه امروز ایران در حوزه زنان را ایجاد کند. سوال دیگری که مطرح می شود این است که چرا با وجود مطالبات زنان در سالهای گذشته و وعده های چند ساله ای که در دولت های مختلف برای پیشبرد حقوق زنان به خصوص در حوزه سیاست مطرح شده است، همچنان شاهد مقاومت بدنه اصلی ساختار قدرت برای حضور زنان هستیم؟

در سال های گذشته حاکمان ایرانی همواره شرایط زنان ایرانی را بهتر از وضع آنان در کشورهای عربی قلمداد می کردند. به خصوص که بسیاری از مخالفان در زمان طرح مطالبات زنان مساله "بهتربودن شرایط زنان در مقایسه با عربستان به دلیل حق رانندگی داشتن " را مطرح می کردند. اکنون این تغییرات ایجاد شده رفته رفته این باور را در بطن جامعه زنان ایرانی از میان بر می‌دارد. کمتر شدن باور برتری وضعیت زنان ایرانی نسبت به زنان در حاشیه خلیج فارس به خصوص عربستان و امارات می تواند دو پیامد مثبت و منفی داشته باشد: اول اینکه فعالان زنان به طور خاص و زنان ایرانی برای ایجاد تغییرات مثبت در جامعه کوتاه نیایند و بیشتر تلاش کنند و دوم پیامد برعکس آن یعنی امید به اندک تغییر را در میان زنان کاهش دهد و به فضای یاس و نا امیدی از تغییر شرایط دامن زند.

از سوی دیگر با توجه به اینکه زنان در عربستان و امارات متحده همچنان با ساختار سیاست مردانه مواجه هستند و با توجه به اشاره شیخ محمد راشد برای تغییرات بنیادین در امارات به نظر می رسد که حاکمان این کشور هم اولین تغییر برای مدرن کردن کشور را از قرار دادن زنان در پست های سیاسی آغاز کرده اند.

مدرن کردن با هدف رسیدن به جامعه بهتر که از قضا بخشی از حضور زنان در ساختار سیاسی را هم در بر می گیرد، حتی اگر نمادین باشد، اما می تواند به بهبود پیشرفت های سیاسی و توانمندی سیاسی زنان و مطرح شدن آنها در فضای سیاست مردانه این کشورها یاری رساند، در عین حال تاثیر مثبتی هم بر وضعیت زنان با ساختار سیاسی مشابه در این کشورها بگذارد. در این جا مساله وضعیت زنان و اینکه تا چه حد می توانند در سیاست مردانه تاثیر گذار باشند مطرح نیست، بلکه مفهوم توانمندی سیاسی است که بسیاری از زنان در کشورهای اسلامی با چالش عمیقی با این مساله دست و پنجه نرم می کنند و از سوی دیگر عموما به دلیل تنیده شدن ساختار سیاست با اجرایی شدن شرع در این ساختار از حضور بارز در متن فعالیت های سیاسی منع می شوند. حضور این چند زن در پست سیاسی می تواند اعتماد به نفس به زنان را در متن مبارزات سیاسی با همه تنش ها افزایش دهد، حتی اگر این تنش ها به بهانه مدرن کردن جامعه و شروع آن به صورت نمادین از زنان باشد.

اما از سوی دیگر زنان در ایران با وجود سالها تلاش خستگی ناپذیر و جنبشی که ریشه در فعالیت های زنان در سالهای قبل از انقلاب در ایران دارد، همچنان به صورت فعال از متن سیاست ایران کنار زده می شوند. آقای روحانی چه در دور اول و چه در دولت دوم و با وجود وعده هایش برای انتخاب وزیر زن در کابینه؛ همچنان این مطالبه زنان را بی پاسخ گذاشت.

این در حالیست که نگاهی به فعالیت های گذشته زنان و کمپین های مختلف برای حضور زنان در مجلس و شوراهای شهر نشان می دهد، هم آگاهی اجتماعی نسبت به حضور آن ها در سیاست بالا است و هم بیش از گذشته انگیزه مشارکت سیاسی دارند. اتفاقی که در انتخابات اخیر مجلس و بخصوص شوراها شاهدش بودیم.

نگاهی به وضعیت جامعه زنان در ایران چند نکته کلیدی دیگری را هم روشن می کند: به دلیل فضای امنیتی که بر جامعه زنان به خصوص برای هر فعالیت مدنی ایجاد شده است، امکان فعالیت های زنان برای طرح مطالبات در فضای ایران با یاس و ناامیدی همراه شده است. از سوی دیگر دیگر به دلیل اینکه نزدیک به یک دهه جنبش زنان در ایران با سرکوب مواجه شده است، فعالیت نیروهای جنبش زنان کمتر شده و از سوی دیگر تعداد مشکلات در جامعه در حوزه زنان در حیطه های مختلف افزایش یافته است و همین مساله پراکندگی را را هم در طرح مطالبات زنان در سیاست و هم در طرح معضلات زنان در اجتماع افزایش می دهد و در نتیجه اولویت های فعالان زن را از توانمندی سیاسی به حل معضلات اجتماعی تغییر می دهد، که البته فعالیت در طرح معضلات اجتماعی هم خود دچار تنوع و کثرت و ریزش نیروهای زنان شده است. آن چیزی که در حال حاضر در ایران اتفاق افتاده است و به کم رنگ شدن صدای مطالبات زنان در فضای سیاسی ایران دامن زده است.

به هرحال انتخاب ۹ وزیر زن در امارات و تغییرات اخیر در عربستان سعودی، نشان از تغییر در وضعیت زنان در منطقه خاورمیانه دارد، این تغییرات نشان می دهد که حتی در کشورهایی که سابقه نادیده انگاشتن زنان در ساختار قدرت را داشته اند، اکنون به این باور رسیده اند که دنیای امروز نیازمند توانمند سازی زنان در حوزه های مختلف از جمله سیاست است. حتی اگر نگاهی مثبت به آن وجود نداشته باشد، این تغییرات می تواند تاثیر مثبتی برسایر کشورهای مسلمان مخصوصا ایران بگذارد، کشورهایی که با ساختار مشابه قدرتی که بن مایه سیاسی - مذهبی اداره می شوند.

این تغییرات در جایگاه سیاسی زنان در کشورهای عربی برای سیاستمداران ایران می تواند اشاره روشنی از تغییر مسیر در وضعیت عمومی زنان در خاورمیانه و کشورهای همسایه باشد و تاثیر آن بر روی ذهنیت زنان ایرانی باشد. تغییراتی که با هیچ برچسب و کنایه ای نمیتوان آن را کتمان کرد یا نادیده گرفت.