پنهان و پیدا؛ تاریخچه عریانگر لباس زیر

نمایشگاه جدیدی در موزه ویکتوریا و آلبرت شهر لندن از دریچه سکس، جنسیت، تمایزهای طبقاتی و مد رابطه پنهان و گاه آشکار لباس زیر و جامعه را بررسی می کند.

تاریخ لباس زیر، از لباس های ساده خواب گرفته تا لباس زیرهای بدن نما و وسوسه برانگیز، به اشکال گوناگون عریانگر است.

سکس، جنسیت، طبقه اجتماعی، موازین اخلاقی و مد را که بر این لباس ها تاثیر گذار بوده اند می توان در میراثی که جوامع بشری در گنجه لباس زیر به جا گذاشته به خوبی دید. در این نمایشگاه در عین حال رابطه جوامع با تغییر شکل اندام و مد لباس نیز به نمایش گذاشته شده است.

این نمایشگاه تا سال آینده ادامه خواهد داشت.

حس و هوس

اولین لباس های زیر زنانه با هدف شکل دادن به پیکر زنان طراحی می شدند و به عنوان مثال کرست های قدیمی نقش زیرساخت لباس هایی را داشت که زنان روی آن می پوشیدند. کرستی که در این تصویر می بینید از جنس ابریشم و متعلق به سالهای ۱۷۷۰ تا ۱۷۹۰ است که برای قسمت پوشش سینه با استخوان نهنگ استخوانبدی در آن تعبیه شده است.

ادوینا ارمن مدیر این نمایشگاه به بی بی سی گفت: "این کرست با فشردن شانه ها به عقب و دادن حالتی ایستاده به بالاتنه زنان به پیکر آنها حالتی تشریفاتی و باوقار می داد که در آن دوران برای طبقه اشراف و ثروتمندان خیلی مهم بود."

وسواس و زحمت

ادوینا ارمن می گوید: "در قرن هفدهم و هجدهم داشتن و پوشیدن لباس های زیر سفید و پاکیزه از جنس کتان مرغوب نشانه تشخص بود. خانه های بزرگ ملاک و زمینداران معمولا سه اتاق رختشوی‌خانه داشتند و روشهای پیچیده و دقیقی را برای شستشو، خشک کردن و اطوی لباس های زیر بکار می گرفتند."

شستشو و نظافت لباس های زیر کار پردردسری بود. در مرحله اول آنها را در آبی آغشته به محلول قلیایی می ریختند، بعد آنها را با صابون و آب داغ می شستند، بعد آنها را می جوشاندند، آب می کشیدند و آهار می دادند، و بالاخره پس از خشک شدن اطو می کشیدند. این زیر جامه کتان با یقه چین دار از جنس چیت که روی آن با جوهر اسم صاحبش نوشته شده، مربوط به سال ۱۸۵۱ است.

شکل دادن به بدن

این زیردامنی های گشاد از جنس سیم های فلزی و پارچه های آهار دار و زمخت ساخته می شد کمر پوشنده آن را بی نهایت باریک جلوه می داد. این زیردامنی مشخص در سال ۱۸۷۱ از کتان و فنرهای فلزی در بریتانیا ساخته شده است. طراحان مد در قرن بیست و بیست و یکم، از جمله ویوین وستوود و ژان پل گوتیه، بارها این زیردامنی های گشاد را در طرح های جدید خود بازآفرینی کرده اند.

ادوینا ارمن می گوید: "زیرجامه هایی مثل کرست های قدیمی و زیردامنی های فراخ به خاطر چسبیدن به بدن و ظرفیت های اروتیک و سکسی آنها برای طراحان مد معاصر وسوسه انگیز بوده اند."

ولی در عین حال این نوع لباس تحرک زنان را به شدت محدود می کرد و برخی از زنان در دهه های پایانی قرن نوزدهم که برای شیوه زندگی آزادتری فعالیت می کردند با پوشیدن زیردامنی و کرست های نیم تنه مخالف بودند و معتقد بودند که این نوع لباس ها علاوه بر آسیب رساندن به اندام های داخلی فرم طبیعی پیکر زنان را تغییر می دهند.

پوشیدن این زیردامنی ها در عین حال باعث می شد دامن های چین دار و فراخ زنان هنگام نزدیک شدن به شعله بخاری و یا چراغ های فتیله ای آتش بگیرد و درمواردی حتی باعث مرگ زنان می شد.

باسن برجسته

شیوه لباس پوشیدن زنان در جوامع غربی در قرن نوزدهم موضوع بحث های داغی بود. ادوینا ارمن در قسمتی از کتاب "زیردامنی، مجلل ترین فاجعه" می نویسد: "نگرانی های جدی در مورد خطرات ناشی از پوشیدن زیر دامنی و دامن های فراخ و در مقابل ستایش از زیبایی و فواید آن با طنز نیمه عریانی مورد بحث قرار می گرفت."

کاریکاتورها و مطالبی که در جراید آن دوره منتشر می شد به جنبه های گوناگون این نوع لباس اشاره می کردند، از نقش این دامن ها در افزودن بر فضای شخصی که گرداگرد پوشنده آن ایجاد می شد تا نقش فریبنده و غیرقابل پیش بینی ظاهر مواج آنها. دامن فراخ و پرچینی که در این تصویر دیده می شود محصول ۱۸۷۰ است و برای دادن حالت مواج و پر جست و خیزتر به دامن، در آن الیاف کتان با موی اسب ترکیب شده است.

سرخ و داغ

حداقل یک قرن قبل از کرست های سکسی که طراحان مد معاصر مثل ویوین وستوود، الکساندر مک کویین و امثال آنها طراحی کردند کرست هایی با رنگ های تند محبوبیت فراوانی داشتند. این کرست با پارچه ساتن و صورتی پر رنگ حوالی سالهای ۱۸۹۰ تا ۱۸۹۵ و احتمالا در برلین طراحی شده است.

بسیاری از کرست های متداول در قرن نوزدهم خیلی تنگ بودند و معمولا اندازه دور کمر آنها حدود ۴۸ سانتی متر بود. به گفته ادوینا از آنها برای عکس های نیمه عریانی که در آن زمان حکم تصاویر پورن داشت استفاده می شد.

"معمولا اینطور تصور می شود که دلیل عمومیت پیدا کردن استفاده از کرست این بود که کمر را باریکتر نشان می داد ولی به نظرم دلیل اصلی این بود که باسن و ران ها را برجسته تر می کرد."

در یکی از ستون های "شایعات شهر لندن" روزنامه همپشایر تلگراف در توصیف کرست های ابریشمی با رنگ های تند نوشته شده: "این کرست ها بدون اینکه ذره ای به تناسب هنری بی توجهی کنند به بدن زنان فرمی می دهند که شبیه گلی روی یک ساقه خمیده است."

نیم نگاهی به جوراب

این جوراب بلند و پر نقش و نگار را که شاهزاده الکساندرا حوالی سال ۱۹۰۰ پوشیده برای کفش ساق کوتاه طراحی شده است.

ادوینا ارمن می گوید: "شاهزاده الکساندرا که بعدا ملکه بریتانیا شد به خاطر زیبایی و خوش لباسی شهرت داشت. جوراب های بلندی مثل این در آن سالها مد روز، لوکس و بسیار گرانقیمت بودند. وقتی که زنی در موقعیت مهمی مثل ملکه آینده چنین لباسی بپوشد با آن مخالفتی نخواهد شد."

به فاصله کوتاهی پوشیدن کفش های ساق کوتاه برای کارهای روزانه و یا فعالیت های ورزشی مثل بازی تنیس و یا دوچرخه سواری مد شد و در دهه بیست میلادی جوراب زنان عریانتر شد.

روح چسبان

سینه بندهایی که اوایل قرن بیستم به بازار آمد شاید اولین تجسم کرست های امروزی باشند ولی در دهه سی میلادی بود که بالاخره کرست های امروزی به بازار آمد. ا

ین سینه بند ابریشمی- کتانی توسط جان جی روسل در فرانسه ساخته شده است. ادوینا ارمن می گوید: "با استفاده از این روش جدید بافندگی و دوزندگی، لباس زیری به شکل کروی و شبیه حالت طبیعی بدن زنان تهیه شد. طراحی و موادی که برای تولید این سینه بند از آن استفاده شده به خوبی مد روز در دهه سی میلادی را نشان می دهد که زنان پوشیدن لباس های چسبان و متناسب با شکل طبیعی اندام خود را شروع کردند."

طراحی این لباس زیر در عین حال تغییرات جوامع غربی در این دهه را نشان می دهد رمانیکه زنان شروع کردند به پوشیدن لباس زیر سبک، زیبا و ساده تر که پوشیدن و از تن درآوردن آن به کمک خدمتکار نیازی نداشت.

فانتزی فرانسوی

شورت های فرانسوی در سالهای ۱۹۳۰ عمومیت پیدا کردند. این نمونه که از پارچه ابریشمی و با دست دوخته شده بسیار لوکس است. گلدوزی و توردوزی های آن صحنه های شکار خرگوش با شاهین را نشان می دهد.

ادوینا ارمن می گوید:"این لباس زیر متعلق به بتی هولمن همسر یک دیپلمات بریتانیایی است که در سالهای ۱۹۴۰ تا ۱۹۴۲ در بغداد کار می کرد."

در کتاب بتی هولمن که سال ۱۹۹۸ با عنوان "خاطرات همسر یک دیپلمات" چاپ شد او توضیح می دهد که چگونه از این لباس زیر برای آغاز دوستی با گروهی از زنان عراقی که زبان یکدیگر را نمی دانستند، استفاده کرد.

او در بخشی از کتاب می نویسد:"من تصمیم گرفتم دامنم را بالا بزنم و آن را به آنها نشان دهم. آنها از دیدن این لباس زیر به هیجان آمدند و بعد از این ماجرا با هم دوست شدیم. آنها نیز لباس زیر خود را به من نشان دادند که شورت های کتانی بود."

این شورت ها به احتمال زیاد محصول شرکت روسی تولید لباس زیرهای مرغوب به نام هیترووا بود که اعضای خانواده سلطنتی بریتانیا نیز محصولات آن را می پوشیدند.

بند جوراب

از سالهای ۱۹۴۰ به بعد ورود جوراب های نایلون هم ظاهر و هم کارکرد لباس های زیر زنانه را متحول کرد.

جوراب های نایلون، سبک و مقاوم و به راحتی قابل شستشو بودند و نیازی به اطو کشیدن نداشتند. این بند جوراب، محصول اواخر دهه پنجاه و ساخت فرانسه است.

سازنده این محصول با یک نظرسنجی متوجه شد که لباس های زیر از جنس پارچه هایی که به سادگی قابل شستشو است در میان زنان زیر سن ۴۵ سال طرفدار فراوانی دارد. ادوینا ارمن می گوید:"زنان خانه دار جوان و اهل مد کم دردسر بودن و مدرن بودن این نوع لباس های زیر را ترجیح می دادند."

شکم بند

ادوینا ارمن می گوید: "استفاده از شکم بند نشاندهنده تداوم تغییر در زندگی زنان و اهمیت جوان نشان دادن ظاهر است" در آگهی های تجارتی مربوط به این شکم بند به رنگ آبی فیروزه ای، در سالهای دهه شصت و با تاکید بر آزادی عملی که این لباس زیر فراهم می کند نوشته شده بود: "هر کاری بکنید چروک نمی شود." عکس های تبلیغاتی، زنان جوانی را نشان می داد که این نوع شکم بند را پوشیده و با پاهایی که کاملا از هم جداست جست و خیز می کنند.

این شکم بند که کار یک طراح انگلیسی و محصول یک شرکت بریتانیایی است، از اولین موارد استفاده از الیاف لیکرا در لباس های زیر زنانه است. ادوینا ارمن می افزاید:"طراحان زن خالق بخش عمده ای از لباس های زیر بسیار موفق و محبوب بوده و از قرن نوزدهم از پیشروان طرح های نوآورانه در این صنعت بوده اند."

بدن بی پیرایه

در سالهای دهه هفتاد میلادی همزمان با موج جدیدی از جنبش برابری زنان، سینه بند از زوایای متفاوتی مورد توجه قرار گرفت. برخی از زنان که کرست را نشانه ای از محدودیت های ناشی از مردسالاری می دانستند آن را در آتش می سوزاندند.

در مقابل هنرمندی مثل هلن نیومن تصمیم گرفت کرست را به یک اثر هنری قابل پوشیدن بدل کند و از جمله اولین طراحانی بود که مجسمه ای برای پوشیدن و متناسب با اندام بدن زنان خلق کرد. او با الهام گرفتن از آثار پاکو رابان طراح معروف مد و همینطور هنر آفریقایی، این قطعه را از جنس برنج و با آستر جیر برای نمایشگاهی ساخت که در سالهای دهه هفتاد در یکی از گالری های هنری شهر لندن بر پا شد.