جشنواره موسیقی فجر؛ از متن تا حاشیه

وعده معاون هنری ارشاد برای حمایت از هنرمندان برگزیده و جوان

علی مرادخانی، معاون هنری وزیر ارشاد که بیش از ۱۵ سال مدیریت موسیقی ارشاد را عهده‌دار بود، از جمله بینندگان پر و پاقرص برنامه‌های جشنواره موسیقی است.

سایت هنر آنلاین از قول او نوشت "شناساندن هنرمندان جوان به دنیای حرفه‌ای از مهم‌ترین اهداف جشنواره است و اولین قدم برای رسیدن به آن این است که جوانانی که در جشنواره شرکت می کنند بعد از اتمام جشنواره همچنان تحت پوشش باشند تا به مرور زمان زمینه‌های پیشرفتشان ارتقا پیدا کند."

در تمامی این سال‌ها مسئولان موسیقی وعده‌دادند و حتی در آیین‌نامه‌های جشنواره نوشتند که از گروه‌های موسیقی برگزیده و جوان در قالب انتشار آثارشان در یک آلبوم و یا اعزام آنها به کنسرت‌های خارج از ایران حمایت می‌کنند،اما در عمل تا کنون هیچ یک از این وعده‌ها عملی نشد و گروه‌ها بعد از جشنواره تا جشنواره بعد به فراموشی سپرده‌ شدند.

آقای مرادخانی البته این بار گفت: "برای انجام این کار نمی‌توان تنها به ارگان‌های دولتی قناعت کرد،بخش‌های خصوصی هم می‌توانند با حمایت از هنرمندان جوان بستر رشد و پیشرفت آنها را فراهم کنند."

خبر وزیر ارشاد برای راه‌اندازی زودهنگام دو ارکستر ملی و سمفونیک

امسال تنها سالی بود که ارکستر ملی و سمفونیک در جشنواره اجرای برنامه نداشتند. علی جنتی، وزیر ارشاد ایران بعد از تماشای اجرای ویژه جشنواره در شنبه‌ شب به خبرگزاری مهر گفت: "به زودی شاهد بازگشایی مجدد ارکستر ملی و ارکستر سمفونیک برای ادامه فعالیت خواهید بود."

این سخنان در حالی گفته شده است هنوز رهبران آتی ارکستر ملی و سمفونیک معرفی نشده‌اند و فرهاد فخرالدینی (رهبر اسبق ارکستر ملی) با ارکستر مهرنوازان که به نوعی سازآرایی شبیه ارکستر ملی در بخش خصوصی را دارد،در اسفندماه در برج میلاد کنسرتی برگزار می‌کند.

دردسرهای موسیقی پاپ

گنجاندن موسیقی پاپ در جشنواره اگرچه بخشی از هزینه‌های این جشنواره را در فقر بودجه‌ای که موسیقی گرفتار آن است برطرف می‌سازد، اما دردسرهای خاص خود را نیز به همراه دارد. دبیر اجرایی جشنواره در گفت وگو با ستاد خبری جشنواره "از فروش یک میلیاردی بلیت‌های جشنواره خبر داد "که با توجه به اقبال به موسیقی پاپ عمده‌ این رقم را فروش بلیت‌های کنسرت‌های پاپ تامین کرده است.

طرفداران خوانندگان وگروه‌های پاپ اکثرا جوان هستند و پرهیجان و علاقه‌مند به ابراز احساسات با دست‌زدن و تکان دادن سر و بدن و حرکات موزون(رقص)،که این آخری به مذاق ماموران حراست و انتظامی حاضر در سالن‌ها خوش نمی‌آید و هر از گاه اسباب برخی تذکرات می‌شود.

این گونه حرکات در اجرای گروه سون در برج میلاد بیش از سایر گروه‌ها نمود داشت به نحوی که ایسنا در گزارش خود از این کنسرت نوشت: "درحالی‌که گروه با اجرای قطعات ریتمیک، از علاقه‌مندان خود می‌خواستند با آنان همراهی کنند، ماموران انتظامات سالن، مجبور شدند شب سختی را پشت سر بگذارند. این افراد که از میان افرادی با ظاهر خاص هم انتخاب نشده‌اند، مدام مجبور بودند اضلاع سالن را طی کنند و حاضرانی را که تحت تاثیر قطعه‌ها به تحرک‌های درونی افتاده بودند، با تذکر و خواهش، به آرامش دعوت کنند. این ماموران در فضای پر سر و صدای سالن بعضا مجبور می‌شوند در چنین شب‌هایی، برای به هدف رساندن تذکرهای خود، بین دو ردیف صندلی را تا میانه‌های آن، با سختی بپیمایند و بازگردند."

رستاک ؛گروهی شهری که موسیقی نواحی می‌نواخت

امسال غیبت موسیقی نواحی در جشنواره فجر محسوس بود. حتی گروهی همانند لیان به سرپرستی محسن شریفیان از بوشهر هم که در بیست دوره گذشته جشنواره پای ثابت اجراها بود، نتوانست در تهران به صحنه برود.

این گروه در شیراز به صحنه رفت و استقبال از آن به اندازه‌ای بود که محسن شریفیان از تکرار اجرای خود در شبی دیگر خبر داد. در مقابل گروه رستاک با گزیده‌ای از موسیقی چند منطقه ایران به نوعی خواست جای موسیقی نواحی ایران را پر کند، در حالی که سازآرایی این گروه همانند گروه کامکارها، موسیقی شهری است و تنها ملودی است که نمایشگر موسیقی یک ناحیه است.

مشخص نیست دست اندرکاران جشنواره چرا شرایطی را فراهم نکردند تا گروهی قدیمی و پرطرفدار چون لیان در تهران به اجرای برنامه بپردازند.

یزدانیان و اینانلو؛ اجرایی متفاوت اما ناهمگون

در میان تمامی اجراهای جشنواره موسیقی فجر اجرای همنوازی دو ساز کمانچه حسام اینانلو از نسل نوازندگان جوان و پیمان یزدانیان از نسل نوازندگان میانسال ایران در بین آنانی که به دنبال کارهای جدی‌تر در موسیقی‌اند،جلب توجه کرد.

آنها برنامه‌ای را با عنوان دیالوگ اجرا کردند. این برنامه‌ از آن جهت متفاوت بود که در تاریخ موسیقی ایران کمتر اتفاق افتاده بود که کمانچه در کنار پیانو بنشیند. تا بوده ویلن بوده و پیانو.

اکنون اما این دو ساز یکی از غرب و دیگری از شرق در کنار هم نشستند تا در فضایی بداهه گفت وگویی موسیقایی را شکل دهند. دیدگاه‌های درباره این کنسرت متفاوت بود. به رغم تمرین یک ساله این دو باهم اما هنوز همنشینی موسیقایی بین این دو ساز با دو فرهنگ متفاوت موسیقایی رخ نداده است.

نسل تازه‌ای از خوانندگان سنتی

آرام آرام نسل تازه‌ای از خوانندگان موسیقی سنتی خود را به ارکسترهای نسبتا شناخته شده‌تر تحمیل‌ می‌کنند. امیر رفعتی که جایزه بهترین خواننده را در نخستین دوره رقابت‌های خوانندگی جایزه ایرج بسطامی به خود اختصاص داده است، از جمله این خوانندگان است که با ارکستر آکادمیک تهران به صحنه آمد.

این ارکستر تقریبا ترکیبی مشابه ارکستر ملی دارد با این تفاوت که در بخش خصوصی فعالیت ‌می‌کند و همانند ارکستر ملی کمتر شناخته شده است. نکته جالب توجه اجرای ارکستر آکادمیک اجرای قطعاتی از همایون خرم در سالگرد درگذشت او بود.

رامیز قلی‌اف و اجراهایی خاطره‌انگیز

رامیز قلی‌اف،نوازنده تار از کشور آذربایجان از جمله هنرمندانی است که در عمده اجراهای جشنواره موسیقی فجر حضور داشته است.

مضراب‌های شفاف او بر تار به همراه فضای نوستالژیکی که ساز آذری در ذهن‌ها تداعی می‌کند، صحنه‌هایی متفاوت از اجراهای دیگر را بر ذهن می‌نشاند.

نکته جالب توجه اجرای سرود معروف ای ایران روح‌الله خالقی توسط رامیز قلی اف و گروه همراهش بودند. همچنانکه حضور پوریا خادم، فرزند رسول خادم (قهرمان کشتی جهان و رئیس فدراسیون کشتی) به عنوان نوازنده پیانوی گروه یاد شده از جمله نکات حاشیه‌ این کنسرت بود.

به نوشته ایسنا قلی‌اف از پوریا خادم به عنوان یک نابغه موسیقی یاد کرد. فرهاد و فخرالدین فخرالدینی از جمله تماشاگران این کنسرت ترکی بودند.

تنها اجرای پاپ در تالار وحدت

کمتر اتفاق افتاده است که اجرایی مستقل در تالار وحدت به موسیقی پاپ اختصاص یابد،اما در این جشنواره این اتفاق افتاد و محمد اصفهانی و نوازندگان گروهش به اجرای برنامه پرداختند. اجرایی که برخی از کارهای قدیمی محمد اصفهانی و آلبوم تازه‌اش را شامل می‌شد.

اصفهانی از معدود خوانندگانی است که به نوعی دنباله‌رو موسیقی پاپ ایرانی است. گرچه صدای پرتحریر او امکانی را برایش فراهم کرده تا در حیطه موسیقی سنتی هم ذوق ورزی به خرج دهد.

ایسنا در گزارشی از اجرای اصفهانی به خواندن قطعه گل گلدون من ساخته فریدون شهبازیان و به خوانندگی سیمین غانم اشاره کرد و خبرنگارش از او خواست که توضیح دهد آیا برای خواندن این قطعه از آهنگساز آن اجازه گرفته اید یا نه؟

غیبت زنان در تصاویر جشنواره موسیقی

اگر چه امکان تصویربرداری هم از اجراهای بانوان در تالار فرهنگسرای نیاوران نیست، اما در مقابل صحنه جشنواره در تالارهای دیگر خالی از زن نیست. در برخی از این گروه‌ها همانند رستاک زنان سهمی جدی دارند ،همچنان که در گروه‌های کر هم چنین وضعیتی حاکم است.

جشنواره موسیقی فجر که از ۲۴ بهمن در ۹ تالار تهران آغاز به کار کرد تا ۳۰ بهمن ادامه خواهد داشت.