'خانه سیاه است' فروغ در جشنواره فیلم ونیز دوباره جان گرفت

جشنواره فیلم ونیز درحالی هفتاد و ششمین‌دوره خود را به پایان برد که ترمیم و بازسازی نسخه‌های به جای مانده از دو اثر مهم تاریخ مستندسازی ایران "خانه سیاه است" و "تپه‌های مارلیک" را به نام خود ثبت کرد و این آثار را پس از گذشت بیش از نیم قرن دوباره به نمایش در آورد.

جشنواره امسال, در هشتمین سال مدیریت آلبرتو باربارا، به سبک و سیاق همیشگی این رویداد مهم سینمای جهان، سرشار از اکران‌های فوق‌العاده، فرش قرمز و اتفاق‌های غیرمنتظره بود.

شیرطلایی بهترین فیلم امسال به انتخاب هیئت داوران به فیلم سینمایی "جوکر" رسید، انتخابی غیرعادی برای یک جشنواره هنری که همه را شگفت‌زده کرد. ‌اهدای این جایزه بزرگ به تاد فلیپس (کارگردان)و بازیگرش هواکین فینیکس پس از استقبال گرم منتقدان صورت گرفت. اشتیاق مخاطبان برای تماشای این فیلم در اکران پاییز سینماهای جهان چنان بالا گرفته که جوکر اینترنت را به تسخیر خود در آورده است. با این حال، منتقدانی هم هستند که خشونت افسارگسیخته در محصول ابرقهرمانی هالیوود را نپسندیده‌اند.

اخیرا "شکل آب"( گیرمو دل تورو) و "روما" (آلفونسو کوران) پس از بردن شیر طلایی ونیز در اسکار هم موفق شدند، از این رو برخی شانس جوکر و هواکین فینیکس را برای خوش‌اقبالی در اسکار زیاد می‌دانند.

انتخاب فیلم "یک افسر، یک جاسوس" ساخته رومن پولانسکی فیلمساز لهستانی-فرانسوی و بازمانده هولوکاست در بخش مسابقه ونیز ۲۰۱۹ از وقایع جنجال‌برانگیز این دوره بود که با اهدای جایزه بزرگ هیات داوران به حیرت بدل شد. پولانسکی با این فیلم حتی جایزه فدراسیون بین‌المللی منتقدان فیلم (فیپرشی) را هم در ونیز بدست آورد ولی خودش در جشنواره حضور نداشت و همسرش امانوئل سِنیه‌ی بازیگر فرانسوی این جایزه را دریافت کرد. پولانسکی ۸۶ ساله متهمِ پرونده‌‌‌ باز مواد مخدر و تجاوز به یک دختر ۱۳ ساله در ۱۹۷۸ میلادی در ایالات متحده آمریکاست.

سیاست آلبرتو باربرا مدیر جشنواره ونیز در قبال پولانسکی و شرکت اندک فیلمسازان زن، همزمان با گستردگی جنبش "من‌هم" (ME TOO) در سینما، واکنش منفی وسیعی به همراه داشت از جمله لوکرسیا مارتل کارگردان زن آرژانتینی و رئیس هیات داوران از شرکت در نمایش رسمی "یک افسر، یک جاسوس" سر باز زد.

مارتل در نشست مطبوعاتی نیز ناراحتی خود از شرکت فیلم پولانسکی در این جشنواره ابراز داشت و گفت حاضر نیست به پولانسکی تبریک بگوید و قربانیان آزار جنسی را آزرده‌ خاطر کند. فیلمساز برنده اسکار در واکنش به انتقادها گفته بود که بیشتر منتقدانش نه او را می‌شناسند نه از این پرونده مطلع هستند.

ونیز ۲۰۱۹ به اعتبار آلبرتو باربارا حتی جایزه بخش خارج از مسابقه اسکانفینی را به فیلم "پوست آمریکایی" اهدا کرد که نیت پارکر کارگردانش یک پرونده اتهام آزار جنسی داشته است.

توبی والاس برای بازی در فیلم "دندان شیری" جایزه ویژه مارچلو ماستریانی و فرانکو مارسلو جایزه ویژه هیات داوران را برای "مافیا دیگر مثل سابق نیست" را دریافت کردند. فیلمنامه "شماره ۷ خیابان چری" نوشته یونفان بهترین فیلمنامه امسال ونیز شد. برخلاف انتظارها جایزه بهترین بازیگر مرد به هواکین فینیکس برای بازی خیره‌کننده‌اش در جوکر نرسید و لوکا مارینلی ایتالیایی این جایزه را ربود، برای فیلم اقتباسی مارتین ایدن براساس رمانی از جک لندن با همین عنوان.

جایزه بهترین بازیگر زن هم به آریان آسکارید برای فیلم فرانسوی گلوریا ماندی رسید. روی اندرسون کارگردان مشهور سوئدی هم شیر نقره‌ای بهترین کارگردانی ونیز ۲۰۱۹ را برای فیلم "درباره بی‌نهایت" دریافت کرد. این اثر اندرسون نیز در فضایی منحصر به فرد درباره مرگ و زندگی بود.

قدیمی‌ترین جشنواره فیلم جهان امسال شیرطلایی یک عمر دستاورد هنری خود را به جولی اندروز بازیگر مشهور سینمای کلاسیک اهدا کرد. اندروز ۸۳ ساله برای ایفای نقش‌های به یادماندنی در آثار ماندگاری چون اشک‌ها و لبخندها» و مری‌ پاپینز این جایزه را دریافت کرد.

گلستان و فروغ در ونیز

از وقایع مهم این دوره جشنواره فیلم ونیز، نمایش نسخه‌های بازسازی شده‌ی فیلم‌های مستند خانه سیاه است ساخته فروغ فرخزاد و تپه‌های مارلیک ساخته ابراهیم گلستان پس از گذشت نیم‌قرن از اولین نمایش رسمی آنها بود.

برنامه مرمت و نمایش آثار کلاسیک جهان در معتبرترین جشنواره فیلم جهان از سال ۲۰۱۲ شروع شده و در ونیز ۲۰۱۹ نیز مستند خانه سیاه است ساخته فروغ فرخزاد، از آرشیو ابراهیم گلستان؛ تهیه‌کننده آن برای ترمیم در اختیار سینماتک بولونیا قرار گرفت.

این دو اثر مهم سینمای مستند ایران را سینماتک بولونیا و اکران نوآر فرانسه بازسازی و مرمت کرده و در کنار فیلم‌هایی از فدریکو فلینی و برناردو برتولوچی به نمایش گذاشته‌اند.

تپه‌های مارلیک با موضوع کشفیات باستان‌شناسی در منطقه مارلیک ایران، از نقاط عطف و طلایی سینمای مستند و خود دانشگاه آموزش فیلمسازی است. ابراهیم گلستان از بنیانگذاران مستندسازی حرفه‌ای و خلاق در ایران، در این اثر علاوه بر گذاشتن اولین سنگ‌بنای مستند ایرانی، شاعرانگی فرهنگ و ادبیات را نیز بدان افزود. مستند شاعرانه تپه‌های مارلیک که در سال ۱۳۴۳ ساخته شد، جایزه سن مارکوی فستیوال ونیز را بدست آورده بود.

مستند خانه سیاه است ساخته فروغ فرخزاد شاعر و فیلمساز به جرأت می‌توان مشهورترین اثر مستند در ایران خواند. این مستند درباره زندگی جذامیان در جذام‌خانه باباباغی از همان نگاه شاعرانه اشعار فروغ برخوردار بود و برنده جایزه فستیوال اوبرهاوزن شد.

این دو اثر متعلق به دوران طلایی سینمای مستند ایران، نیم قرن بعد، در لابراتوآرهای سینماتک بولونیا مرمت شدند تا در حافظه تاریخ سینمای مستند جهان امن بمانند، اتفاقی که متاسفانه در داخل ایران نیفتاد.

در این دوره از جشنواره فیلم ونیز، سینمای ایران با فیلم "متری شیش و نیم" ساخته سعید روستایی در بخش افق‌ها با ۱۸ فیلم دیگر رقابت داشت که باوجود استقبال تماشاگران و منتقدان دست خالی به خانه بازگشت.

متری شیش و نیم اثری اجتماعی و درباره معضل مواد مخدر و اعدام قاچاقیان در ایران است که توانسته در صدر جدول پرفروش‌های تاریخ سینمای ایران بنشیند. بر خلاف انتظارها این فیلم به عنوان نماینده سینمای ایران در اسکار معرفی نشد.

دو سال پیش سینمای ایران با فیلم "بدون تاریخ، بدون امضاء" از وحید جلیلوند در همین بخش افق‌ها، دو جایزه بهترین کارگردانی و بهترین بازیگر مرد را گرفته بود. جایزه بهترین فیلم در بخش افق‌های امسال به فیلم "آتلانتیس" رسید.

در بخش افق‌های ونیز فیلم "حوا، مریم، عایشه" نخستین فیلم بلند صحرا کریمی فیلمساز افغان به تهیه‌کنندگی کتایون شهابی نیز به نمایش در آمد. این فیلم درباره زندگی سه زن افغان است و مشکلات و معضلاتی است که با آن درگیرند و آنجلینا جولی بازیگر و فعال حقوق بشر آن را پشتیبانی و حمایت می‌کرد. این بازیگر مشهور درباره این فیلم نوشت: "هر فیلمی که در افغانستان ساخته می‌شود، پیروزی بر مشکلات است. در شرایطی که آینده افغانستان مبهم است، این فیلم یادآوری می‌کند که میلیون‌ها زن افغان برای تصمیم‌‌گیری در خانه و جامعه، مستحق آزادی، استقلال و مصونیت هستند." استقبال مخاطبان از این فیلم در سالن نمایش جشنواره چنان گرم و پرشور بود که صحرا کریمی را به گریه انداخت.

هفتاد و ششمین دوره جشنواره فیلم ونیز، فیلمسازان و سینماگران مختلفی را از گوشه و کنار دنیا در کنار هم جمع کرد تا نسخه‌ای از برترین آثار دنیا را به نمایش بگذارند.

جشنواره ونیز امسال ترکیبی متفاوت از محصولات استودیوهای بزرگ فیلمسازی هالیوود، نت‌فلیکس و حتی چهره‌ای متفاوت از ابرقهرمان‌ها بود که قرار است پاییز در سینماهای جهان اکران شوند، مجموعه‌ای از آثار جدید، محکم و جذاب جهان که رونمایی شدند و تا یک سال دیگر مردم جهان را محو پرده نقره‌ای می‌کنند.