جشنواره جهانی فیلم مسکو؛ باد از شرق؟

سینمای روسیه به مدد سینماگران طراز اولی چون آندر‌ی زویاگینستف حرف‌های زیادی برای گفتن در سطح جهانی دارد و به نظر می‌رسد "باد از شرق" در عالم سینما چند سالی است که سواحل کن را در نوردیده، از این رو طبیعی است که جشنواره جهانی فیلم مسکو هم - که امسال سی و نهمین دوره‌‎اش را برگزار می‌کند و در واقع جشنواره جوانی هم نیست- بیش از پیش تلاش کند تا جایگاه متفاوتی را برای خود دست و پا کند.

میرکریمی و سینمای ایران

رضا میرکریمی را حالا می‌توان فیلمساز محبوب این جشنواره تلفی کرد. میرکریمی سال گذشته با فیلم دیدنی دختر جایزه اول این جشنواره را کسب کرد؛ جایزه‌ای که برای دومین بار نصیب این فیلمساز ایرانی شد.

نیکیتا میخالکوف، فیلمساز شناخته شده روس که مدیریت این جشنواره را به عهده دارد (و در دهه هشتاد و نود با فیلم‌هایی چون آفتاب سوخته در جشنواره‌های جهانی و جوایز اسکار درخشیده بود)، در مراسم افتتاحیه این جشنواره به شوخی گفت که آنها میرکریمی را به عنوان ریاست هیات داوران انتخاب کرده‌اند تا برای سومین بار برنده جایزه اصلی جشنواره نباشد!

سایه سیاست

برگزاری یک جشنواره در روسیه، با توجه به اوضاع و احوال سیاسی جهان، خودبهخود بار سیاسی‌ای هم به همراه دارد . البته به نظر می‌رسد میخالکوف- که خود به دلیل نظرات سیاسی‌اش در حمایت از رئیس جمهور روسیه طی یک دهه اخیر جنجال‌هایی آفریده و به دلیل حمایت از سیاست‌های روسیه درباره کریمه از ورود به خاک اوکراین منع شده- حداقل طی سال‌های اخیر سعی دارد جشنواره مسکو را عاری از مسائل سیاسی برگزار کند.

فیلم افتتاحیه سال قبل اما فیلمی انتقادی درباره وضعیت روسیه بود که آشکارا پوتین و سیاست‌هایش را به سخره می‌گرفت. با این حال به نظر می‌رسد میخالکوف هنوز روابط بسیار خوبی با ریاست جمهوری روسیه دارد.

زمانی که در مراسم اختامیه بازیگری ایتالیایی به تحریم‌های تازه روسیه اشاره کرد در حالی که آنها جایزه‌ای به یک بازیگر ایتالیایی می‌دهند، میخالکوف گفت که آنها "تحریم را با هنر پاسخ می‌دهند".

بخش مسابقه

بخش مسابقه جشنواره امسال، میزبان سیزده فیلم از کشورهای مختلف بود؛ از جمله سه فیلم از سینمای روسیه.

در واقع جشنواره مسکو جدای از نمایش صدها فیلم از سراسر جهان در بخش‌های مختلف، فرصت مناسبی است برای تماشای فیلم‌های تازه روسی که در بخش ویژه سینمای روسیه به نمایش درمی‌آیند و گزیده‌ای از آنها هم در بخش مسابقه حضور دارند.

امسال سه فیلم روسی در بخش مسابقه حضور داشت: "منو بخر" ساخته وادیم پرلمان - سازنده فیلم تحسین شده "خانه شن و مه" با بازی شهره آغداشلو- این بار در سوژه جنجالی‌اش درباره دختری که در آرزوی مدل شدن به امارات متحده عربی می‌رود، به موفقیت چندانی نمی‌رسد.

اما فیلم "ماهی" ساخته ولادیمیر کوت، فیلم جمع و جور و دیدنی است که تنهایی‌های یک پیرزن را در فضایی کمدی به تصویر می‌کشد و در واقع به طنز تلخی می‌رسد که می‌تواند مخاطب خاص و عام را یکجا راضی کند. شوخی‌های حساب شده با مرگ، برداشت عمومی از مرگ و زندگی را به چالش می‌کشد و می تواند لحظات نابی خلق کند.

اما پر سر و صداترین فیلم روسی جشنواره امسال، اثر فیلمساز کهنه کار رستم خمداموف با نام "کیف بدون ته" بود که در فضایی نمادین و ضد قصه خلق شده بود و توانست جایزه ویژه داوران را به دست بیاورد.

جایزه بهترین فیلم جشنواره نصیب فیلم "مرغ مقدس" ساخته کیائو لیانگ از چین شد که در نماهایی حساب شده داستان خبرنگاری را می‌گوید که پس از سال‌ها به دهکده محل تولدش بازمی‌گردد و با واقعیت‌های تلخی مواجه می‌شود. به رغم کارگردانی دقیق صحنه‌ها، فیلم بی‌جهت طولانی است وهمراهی با شخصیت اصلی مشکل به نظر می‌رسد.

فیلم کوتاه ایرانی

فیلم "روتوش" ساخته کاوه مظاهری از ایران در بخش مسابقه فیلم کوتاه حضور داشت، اما نصیبی از جوایز نبرد. این فیلم که جوایز جشنواره فیلم فجر و خانه سینما را در بخش فیلم کوتاه نصیب خود کرده بود، به نظر می‌رسد بیش از حد تحسین شده و مشکلات جدی‌ای در ساختارش دارد.

شخصیت اصلی فیلم- زنی که به هنگام مرگ تصادفی شوهرش تصمیم می‌گیرد او را کمک نکند- قابل همذات پنداری نیست و دلیل اصلی تصمیم عجیب او(تصمیمی که همه فیلم را پیش می‌برد) همچون یک معمای بی‌پاسخ باقی می‌ماند و فیلم توضیحی برای آن ندارد، ضمن این که در کارگردانی هم - با نماهایی مثلاً از بیرون اتاق که دیوار بیش از نیمی از کادر را بی‌جهت اشغال می‌کند بی آن که بتواند در ساختار فیلم به یکدستی و معنایی برسد- مشکلات دیگری را هم برای فیلم رقم می‌زند.

مدیر جشنواره کن و یک فیلم مستند

تیری فرمو را همه به عنوان فرمانروای بی چون و چرای جشنواره جهانی فیلم کن می‌شناسند. حالا فرمو که مسئولیت موزه لومیر در شهر لیون فرانسه را هم به عهده دارد، دست به کار شده و فیلم مستندی به نام "لومیر" ساخته که در جشنواره مسکو در بخش "استادان" به نمایش درآمد. این فیلم مستند ادای دینی بود به اولین فیلمسازان تاریخ سینما، برادران لومیر، با حواشی و داستان‌هایی از تولد سینما.