گرجستان پس از یک سال مقاومت؛ «اعتراض‌های ما را نمی‌توانند خاموش کنند»

گیورگی آرابولی، که در یک سال گذشته تقریباً هر شب در اعتراض‌های خیابانی تفلیس، پایتخت گرجستان، حضور داشته است، می‌گوید: «در دفاع از آینده کشورم ایستاده‌ام.»

وقتی ایراکلی کوباخیدزه، نخست‌وزیردر ۲۸ نوامبر ۲۰۲۴ اعلام کرد روند پیوستن به اتحادیه اروپا برای چهار سال متوقف می‌شود، ده‌ها هزارنفر از مردم گرجستان به خیابان‌ها رفتند و پلیس با خشونت این تظاهرات گسترده را سرکوب کرد.

گیورگی می‌گوید: «من از نسل دهه ۱۹۹۰ هستم. تاریکی‌های پس از جنگ داخلی را دیده‌ام. بیشتر آن مشکلات ناشی از نفوذ روسیه در یک کشور پسا شوروی بود. ما نمی‌خواهیم دوباره به آن دوران برگردیم.»

به گفته دولت‌های اروپایی، از آن زمان گرجستان دچار «فروپاشی دموکراسی» شده و همین روند باعث شده منتقدان، حکومت را به پیروی از الگوی حکمرانی روسیه متهم کنند.

اعتراض‌های خیابانی اکنون به یک جنگ فرسایشی تبدیل شده است.

ماه‌ها، خیابان اصلی روستاولی در تفلیس هر شب چند ساعتی بسته می‌شد. اما با وضع قوانین جدید و حضور سنگین پلیس، معترضان ناچار شدند شیوه خود را تغییر دهند؛ آن‌ها در خیابان‌های اطراف راهپیمایی می‌کردند و هر شب با خطر بازداشت روبه‌رو بودند.

دولت «رویای گرجستان» برای بستن خیابان‌ها جریمه‌های سنگین تعیین کرده، علیه معترضان جوان پرونده‌های کیفری باز کرده و قانونی تصویب کرده است که به موجب آن، مسدودکردن مسیر برای اولین بار می‌تواند تا ۱۴ روز زندان داشته باشد و در صورت تکرار، مجازات آن تا یک سال حبس افزایش می‌یابد.

روی بنری بزرگ که که معترضان آن را به‌سوی دیوان عالی می‌بردند، نوشته شده بود: «آزادی زندانیان رژیم».

ناتا کوریدزه می‌گوید: «برای سرکوب اعتراض‌ها از هر روشی استفاده کرده‌اند، اما در عمل موفق نشده‌اند.» همسر او، زوراب جاپاریدزه، یکی از شش چهره مهم مخالفان است که پس از امتناع از شهادت‌ دادن در برابر کمیسیونی پارلمانی درباره اتهام‌های واردشده به دولت پیشین بازداشت شده است.

مجازات این شش نفر تا هشت ماه زندان و دو سال منع از تصدی مناصب عمومی است.

دادستانی بعداً اعلام کرد که هشت نفر از رهبران مخالفان، از جمله جاپاریدزه، با اتهام‌های تازه‌ای مواجه شده‌اند؛ اتهام‌هایی که می‌تواند برایشان تا پانزده سال زندان به دنبال داشته باشد، از جمله همکاری با قدرت‌های خارجی و اقدام‌های تخریبی.

ناتا کوریدزه می‌گوید همسرش قرار است در ۲۲ دسامبر آزاد شود، اما تنها سه روز بعد دوباره باید در دادگاه حاضر شود.

آن‌ها متهم شده‌اند که درباره تخلفات دولت با شرکای غربی گفت‌وگو کرده‌اند؛ کاری که در نظام‌های دموکراتیک رفتاری کاملاً معمول است، اما اکنون از سوی حکومت به‌عنوان مدرکی برای خیانت به منافع کشور مطرح شده است.

زوراب جاپاریدزه، مانند همه سیاستمداران بازداشت‌شده، در سلول انفرادی نگهداری می‌شود.

ناتا کوریدزه می‌گوید: «زوراب جز پزشک و نگهبان هیچ‌ کس را ندیده است.»

پیوستن گرجستان به اتحادیه اروپا، که زمانی بخش مهمی از هویت پسا شوروی این کشور بود، اکنون بیش از هر زمان دیگری دور از دسترس به نظر می‌رسد.

در اوایل ماه جاری، گزارش سالانه گسترش اتحادیه اروپا منتشر شد؛ گزارشی که به گفته سفیر اتحادیه اروپا در گرجستان «ویرانگر» بود و نشان می‌داد این کشور تنها «به اسم» یک نامزد عضویت به شمار می‌آید.

به گفته پاول هرچینسکی برخلاف ادعای دولت درباره عضویت در سال ۲۰۳۰، «گرجستان در حال حاضر اصلاً در مسیر پیوستن به اتحادیه اروپا قرار ندارد؛ نه تا ۲۰۳۰ و نه حتی بعد از آن».

بی‌بی‌سی تلاش کرد نظر رئیس کمیته پارلمانی ادغام اروپا و چند نماینده حزب «رویای گرجستان» را جویا شود، اما هیچ‌ یک برای اظهارنظر در دسترس نبودند.

واکنش علنی دولت به منتقدان خارجی‌اش روزبه‌روز خصمانه‌تر می‌شود.

شالوا پاپواشویلی، رئیس پارلمان گرجستان، اتحادیه اروپا را به «تحمیل‌های ایدئولوژیک و سیاسی» متهم کرده و در گفت‌وگویی با تلویزیون حامی دولت گفته است: «بروکسل کنونی گرجستانی را که شبیه ما باشد نمی‌خواهد.»

او می‌گوید: «آن‌ها کشوری می‌خواهند که تکیه‌گاه نداشته باشد و نتواند روی پای خودش بایستد. سیاست‌ها و رویکردهای بروکسل باید تغییر کند. از نظر آن‌ها مردم گرجستان و انتخابشان هیچ ارزشی ندارد.»

حزب «رویای گرجستان» که از سال ۲۰۱۲ قدرت را در دست دارد، در انتخابات پرمناقشه پارلمانی سال گذشته با ۵۴ درصد آرا پیروز شد. ناظران مأموریت سازمان امنیت و همکاری اروپا گفتند این انتخابات با کاستی‌هایی همراه بوده، از جمله ارعاب، اجبار و اعمال فشار بر رأی‌دهندگان، به‌ویژه کارکنان بخش دولتی.

پس از آن، همه احزاب مخالف پارلمان را تحریم کردند و این نهاد کاملاً در اختیار دولت قرار گرفت. این وضعیت باعث شد قوانین سرکوبگرانه بدون هیچ مخالفتی تصویب شوند.

علاوه بر جریمه‌های سنگین برای معترضانی که خیابان‌ها را مسدود می‌کنند، دولت یک قانون محدودکننده برای رسانه‌ها و همچنین قانونی درباره کمک‌های خارجی تصویب کرده است که طبق آن همه منابع مالی خارجی نهادهای مدنی و رسانه‌ها باید به تأیید یک کمیسیون دولتی برسد.

تاکنون صدها معترض جریمه و ده‌ها نفر زندانی شده‌اند؛ از جمله آندرو چیچینادزه، بازیگر شناخته‌شده‌ای که به اتهام سازمان‌دهی اعتراض‌ها به دو سال زندان محکوم شده است.

تئاتر او، که زمانی پرمخاطب‌ترین سالن تفلیس بود، در همبستگی با او تعطیل شده است.

بسیاری از طرفداران پیوستن به اتحادیه اروپا باور دارند که دولت گرجستان در راستای منافع روسیه عمل می‌کند.

آنها به بیدزینا ایوانیشویلی، بنیان‌گذار میلیاردر حزب حاکم اشاره می‌کنند که ثروتش را در دهه ۱۹۹۰ در روسیه به دست آورد؛ به قانون‌گذاری‌هایی که مشابه قوانین روسیه برای محدود کردن جامعه مدنی است؛ به امتناع دولت از اعمال تحریم علیه مسکو به‌خاطر جنگ اوکراین و همچنین به لحن ضدغربی که روزبه‌روز خصمانه‌تر می‌شود.

رهبران گرجستان این انتقادات را نمی‌پذیرند و رویکرد خود نسبت به روسیه را «عمل‌گرایانه» می‌دانند و می‌گویند وظیفه اصلی‌شان حفظ صلح با همسایه شمالی است.

ایراکلی کوباخیدزه، نخست‌وزیر، به‌تازگی در یک گفت‌وگوی تلویزیونی با رد اتهام جانبداری از روسیه پرسید: «چه مدرکی دارند؟» او گفت دولت «در برابر جامعه گرجستان که خواهان حفظ آرامش در کشور است، مسئولانه رفتار می‌کند».

این دیدگاه را مزیا اماگلبلی، یکی از معتبرترین روزنامه‌نگاران گرجستان قبول ندارد. او به‌خاطر سیلی‌زدن به یک مامور پلیس به دو سال زندان محکوم شده است.

او در نامه‌ای دست‌نویس از زندان به بی‌بی‌سی نوشت: «روسیه بی‌آن‌ که جنگی در میان باشد ما را تحت سلطه می‌گیرد. یک الیگارش کشورمان را اداره می‌کند، آینده اروپایی‌مان را از ما می‌گیرد و به حکمرانی خودکامه و دیکتاتوری مشروعیت می‌بخشد. ما به حمایت جهان دموکراتیک نیاز داریم.»

اماگلبلی، که ماه آینده جایزه ساخاروف پارلمان اروپا برای آزادی اندیشه را دریافت خواهد کرد، می‌گوید بینایی یک چشمش را از دست داده و دید چشم دیگرش هم در حبس انفرادی رو به وخامت است: «حتی خواندن برای ۱۰ تا ۱۵ دقیقه هم برایم دشوار شده است.»

روند افول دموکراسی در گرجستان حتی پیش از انتخابات سال گذشته شدت گرفته بود؛ به‌ویژه با تصویب قانون «نفوذ خارجی» در ژوئن ۲۰۲۴ که به سبک قوانین روسیه تدوین شده و جامعه مدنی و رسانه‌های مستقل را هدف قرار می‌داد.

دانشجویان در آن دوره نقش پررنگی در اعتراض‌ها داشتند و دولت در واکنش اعلام کرده است که از فوریه آینده اصلاحات گسترده‌ای در آموزش عالی اجرا می‌کند؛ بر اساس این طرح، ۱۹ دانشگاه دولتی گرجستان باید فقط روی یک حوزه آموزشی تمرکز کنند؛ با شعار «یک شهر، یک دانشکده».

هدف از این اصلاحات، رسیدگی به مسائلی عنوان شده که شامل تمرکز بیش از حد دانشگاه‌ها در تفلیس، تکرار برنامه‌های آموزشی و کمبود بودجه دولتی است.

نخست‌وزیر گرجستان می‌گوید بودجه باید «صرف انجام وظایف دولت» شود؛ اما استادان و مدیران برجسته دانشگاه ایلیا باور دارند این طرح در اصل برای گسترش کنترل سیاسی و محدود کردن فضای آزاد دانشگاهی طراحی شده است.

نینا دوبورجگینیدزه، رئیس دانشگاه ایلیا، می‌گوید: «بعد از احزاب، رسانه‌ها و سازمان‌های مدنی، حالا دانشگاه‌ها هم زیر فشار قرار گرفته‌اند. اگر دانشجویان از پایتخت دور شوند، در عمل از صحنه سیاسی کنار گذاشته می‌شوند.»

گیورگیگوالیا، معاون دانشگاه، می‌گوید: «این اصلاحات هیچ ربطی به بهبود آموزش ندارد؛ یک طرح کاملاً سیاسی است. این یعنی چرخشی ناگهانی در سیاست خارجی گرجستان، از کشوری که یکی از طرفداران پرشور اروپا در منطقه بود، به کشوری که همکاری با غرب برایش دشوارتر شده است.. و تغییری به سمت قدرت‌های بزرگ خودکامه، مانند روسیه و به‌ویژه چین.»

گرجستان و چین اکنون وارد یک شراکت راهبردی شده‌اند و پکن سرمایه‌گذاری‌های گسترده‌ای در زیرساخت‌های این کشور انجام می‌دهد.

در خیابان روستاولی، معلمی که هر روز در اعتراض‌ها حضور داشته، می‌گوید سرنوشت گرجستان به شکلی جدایی‌ناپذیر با سرنوشت اوکراین پیوند خورده است.

او می‌گوید: «اگر اوکراین مجبور به امضای توافق تسلیم شود، این برای ما فاجعه‌ای کامل خواهد بود. جوانان ما در اوکراین می‌جنگند؛ آن‌ها هم برای اوکراین می‌جنگند و هم برای گرجستان.»

تا امروز بیش از ۱۱۰ داوطلب گرجی، چه شهروندان گرجستان و چه گرجی‌تبارها، در جنگ اوکراین کشته شده‌اند و «لژیون گرجستان» بزرگ‌ترین گروه نیروهای خارجی حاضر در این نبرد است.

تعداد معترضان نسبت به یک سال پیش کمتر شده، اما با وجود همه خطرها، هنوز هر شب چند صد نفر در تفلیس گرد هم می‌آیند.

ناتا کوریدزه، که سال‌ها به‌عنوان دیپلمات برای پیوستن گرجستان به اتحادیه اروپا و ناتو تلاش کرده، اکنون می‌گوید: «هر آنچه ساخته بودیم فروریخته است.»

او می‌گوید: «اما اعتراض، تجسم یک ایده است؛ و ایده‌ها دهه‌ها و حتی قرن‌ها زنده می‌مانند.»