چگونه ۲۴ ساعت پرتنش ایران و اسرائیل را به آتشبس نزدیک کرد
منبع تصویر، EPA
- نویسنده, شان سدون
- شغل, بیبیسی
از ۱۳ ژوئن، اسرائیل خسارات گستردهای به زیرساختهای نظامی ایران وارد آورده است، موشکهای ایرانی از سامانههای دفاعی اسرائیل گذشتهاند و ایالات متحده آمریکا حملاتی علیه برنامه هستهای تهران انجام داده است.
سپس، در طول یک دوره گیجکننده ۲۴ ساعته که از دوشنبه آغاز شد، رویدادها بهسرعت رخ داد: یک پایگاه هوایی آمریکا مورد حمله قرار گرفت، کاخ سفید میانجیگری برای برقراری آتشبس بین ایران و اسرائیل انجام داد و این توافق تا یک قدمی فروپاشی رفت.
در ادامه، شرح چگونگی وقوع این روز پرتلاطم را بخوانید.
«پناه بگیرید»
منبع تصویر، USAF
ساعت ۷ صبح واشنگتن / ۱۲ ظهر لندن / ۱۴ تلآویو / ۱۴:۳۰ تهران
اولین نشانهها از گسترش درگیری به خلیج فارس، هشدار با لحنی آرام به شهروندان آمریکایی در قطر بود.
«پناه بگیرید»، توصیهای بود از طرف دولت آمریکا که همراه با تضمینی بود درباره اینکه هشدار «تنها از سر احتیاط است.»
بریتانیاییها کمی بعد از آن هشداری مشابه صادر کردند.
ممکن بود ایران پاسخ تلافیجویانهای به آمریکا در قطر بدهد. این کشور میزبان پایگاه نظامی عدید در خارج از دوحه است؛ تاسیساتی وسیع که هزاران نظامی آمریکا را در خود جا داده و محل هماهنگی عملیات هوایی آمریکا در خاورمیانه است.
رهبران ایران تهدید کرده بودند که به حملات بیسابقه آمریکا در آخر هفته علیه سه تاسیسات هستهای ایران، از جمله سایت غنیسازی ارزشمند فردو که در عمق کوه قرار دارد، واکنش نشان دهند.
به نظر میرسد از پناهگاه مخفی، که گفته میشود آیتالله علی خامنهای از زمان آغاز عملیات نظامی اسرائیل علیه ایران در آن پنهان شده، دستور داده شده باشد که پاسخی به آمریکا در یکی از مواضع مهم منطقهایاش داده شود.
«تهدید قابل اعتنا»
۱۲:۰۰ واشنگتن / ۱۷:۰۰ لندن / ۱۹:۰۰ تلآویو / ۱۹:۳۰ تهران
دولت قطر اعلام کرد که حریم هوایی این کشور بسته شد.
برج کنترل پرواز در دوحه هواپیماهای مسافربریها را بازگرداندند و پروازهایی که قرار بود به یکی از شلوغترین فرودگاههای جهان برسند، در جای دیگری در خلیج فارس به زمین نشستند.
بیبیسی از یک «تهدید قابلاعتنا» درباره حمله موشکی ایران به پایگاه عدید باخبر شد.
مسئولان آمریکایی که نامشان فاش نشد به رسانهها گفتند پرتابگرهایی دیده شدهاند که به طرف قطر نشانه رفته بودند.
پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا و بلندپایهترین فرمانده به کاخ سفید رفتند تا وضعیت را زیر نظر بگیرند.
تا یک ساعت بعد، انفجارهایی بر فراز دوحه شنیده شد و آسمان بالای آسمانخراشهای باشکوه آن با رد موشکهای پدافند هوایی خطخطی شد؛ خطوطی که به دنبال انهدام موشکهای ایران در هوا بودند.
«نه قدرت، بلکه آسیبپذیری»
۱۳:۰۰ واشنگتن / ۱۸:۰۰ لندن / ۲۰:۰۰ تلآویو / ۲۰:۳۰ تهران
رسانههای تحت کنترل دولت ایران گزارش دادند اقدام تلافیجویانه در جریان است. لحظاتی بعد، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی این مسئله را تایید کرد.
سپاه گفت: «پایگاههای آمریکایی در منطقه نه تنها نقطه قوت نیستند، بلکه آسیبپذیرند» اما حمله خیلی زود پایان یافت.
قطر زودتر از آمریکا واکنش نشان داد. هرچند هدف، پایگاه آمریکایی در خاک قطر بود، دولت این کشور با خشم آن را «تجاوز آشکار» توصیف کرد.
اما نکته مهم این بود که موشکها رهگیری شده بودند. پیش از آغاز حمله، پایگاه تخلیه شده بود و هیچکس کشته یا مجروح نشد.
همزمان در حساب کاربری علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی ایران در شبکه ایکس تصویری تحریکآمیز منتشر شد که موشکها را در حال فرود بر پایگاه آمریکایی نشان میداد و پرچم آمریکا را در حال سوختن مجسم میکرد.
با این حال، به جای اعلام نابودی، حساب او نوشت: «ما هیچکس را زخمی نکردیم.»
کمکم به نظر رسید که آمریکا و قطر از پیش از حمله از آن خبردار بودهاند.
برای تحلیلگران بیرونی، این حمله طراحی شده بود تا به سران ایران اجازه دهد چیزی برای گفتن درباره واکنش به آمریکا داشته باشند ولی بدون خسارت جدی.
آنها میتوانستند به مردم خودشان بگویند ما پاسخ دادیم ولی طوری که مانع برافروختن آتش جنگ مستقیم با دشمن قدرتمندتر نشود.
و چنین بود که کاهش تنش ممکن شد و جهان منتظر ماند تا رئیسجمهور آمریکا وارد شبکههای اجتماعی شود.
«زمان صلح»
منبع تصویر، Reuters
۱۶:۰۰ واشنگتن / ۲۱:۰۰ لندن / ۲۳:۰۰ تلآویو / ۲۳:۳۰ تهران
«ضعیف»، «قابل پیشبینی»، «بهخوبی مهار شد»
اینها توصیف دونالد ترامپ از حمله ایران بود اما هر چه پیامش پیش میرفت، لحنش آشتیجویانهتر میشد.
رئیسجمهور آمریکا از ایران «برای اطلاعرسانی زودهنگام» تشکر کرد و گفت آنها «همه چیز را از ذهن و دلشان پاک کردند.»
او ادامه داد: «شاید حالا ایران بتواند به طرف صلح و هماهنگی در منطقه گام بردارد و من با اشتیاق اسرائیل را به انجام همین کار تشویق خواهم کرد.»
دو ساعت پیش از آن، ایران به پایگاه هوایی آمریکا حمله کرده بود. دو روز قبل، ترامپ دستور حملاتی بیسابقه علیه ایران داده بود. کشوری که او پیشتر آن را شیطانی و تهدیدی مرگبار برای جهان توصیف کرده بود.
اکنون او شاخه زیتونی به رهبرانش تقدیم میکرد.
در پایان مجموعهای از پستها که ناظران را دچار سردرگمی کرد، نوشت: «تبریک به جهان، زمان صلح است!»
«جنگ ۱۲ روزه»
منبع تصویر، Maxar
۱۸:۰۰ واشنگتن / ۲۳:۰۰ لندن / ۰۱:۰۰ تلآویو / ۰۱:۳۰ تهران
اکنون مشخص شده بود که گفتوگوهایی شتابزده در پشت صحنه میان ایالات متحده، ایران، اسرائیل و قطر در جریان بوده است.
دونالد ترامپ مستقیما با بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل و متحد نزدیک خود که رئیسجمهور آمریکا موقتا وارد جنگ او با ایران شده بود، تماس گرفت.
این تماس در خفا انجام شد اما پیام روشن بود: وقت پایان جنگ است.
در همین حال، جِی.دی. ونس، معاون ترامپ و استیو ویتکاف، مذاکرهکننده بینالمللی ارشدش، بهطور مستقیم و از طریق کانالهای پشت پرده دیپلماتیک به سراغ ایرانیها رفتند.
از واشنگتن، تیم ترامپ تلاش میکرد سریعا چیزی را سرهم کند که از نظر رئیسجمهور آمریکا از هر چیزی ارزشمندتر است، اما خاورمیانه از آن بسیار گریزان بوده است: یک توافق.
گزارشهایی از موفقیت و انکارهای متقابل شروع به چرخیدن کرد اما آرام و پیوسته، شتابی برای پیشرفت شکل گرفت.
سپس، کمی پس از ساعت ۱۱ بهوقت بریتانیا، رئیسجمهور دوباره وارد شبکههای اجتماعی شد. پیامش با این جمله آغاز شد: «تبریک به همه.»
او نوشت: «آتشبس کامل و تمامعیار میان ایران و اسرائیل توافق شده است. مهلت موقتی برای ماموریتهای نهایی در حال انجام وجود خواهد داشت و شش ساعت بعد آتشبس به اجرا درمیآید.»
ترامپ نوشت: «از این پس این درگیری باید به نام «جنگ ۱۲ روزه» شناخته شود.»
هزاران کیلومتر آنسوتر، روز تازهای در خاورمیانه در حال طلوع بود.
«آخرین دور موشکها»
منبع تصویر، EPA
۲۲:۰۰ واشنگتن / ۰۳:۰۰ لندن / ۰۵:۰۰ تلآویو / ۰۵:۳۰ تهران
در سرتاسر اسرائیل، آژیرها به صدا درآمد و به مردم دستور داده شد به پناهگاه بروند. ارتش اسرائیل هشدار داد که موشکهای ایرانی در راه هستند.
در کمتر از ۶۰ دقیقه، اسرائیل گفت که ایران سه موج موشکی پرتاب کرده است. ارتش اسرائیل گفت موجهای بیشتری در طول صبح پرتاب شد.
در بئرشبع، یک ساختمان چند طبقه مسکونی مستقیما هدف قرار گرفت. چهار نفر که دستکم سه نفر از آنها در اتاقی امن پنهان شده بودند، در حالی که موشکی از میان ساختمان عبور کرد، کشته شدند.
نخستوزیر اسرائیل ایران را به استفاده از یکی از بزرگترین موشکهای زرادخانهاش علیه خانههای مسکونی متهم کرد.
در همان زمان، رسانهها در ایران گزارش دادند که طی شب گذشته، ایران هدف حملات سنگینی از سوی اسرائیل قرار گرفته است که منجر به کشته شدن ۹ نفر در شهر آستانه اشرفیه در شمال شده است. گزارش شد که محمدرضا صدیقی صابری، دانشمند هستهای، در میان کشتهشدگان بوده است.
معاون فرماندار منطقه گفت: «چهار آپارتمان بهطور کامل تخریب شد و بسیاری از خانههای اطراف هم بر اثر انفجار آسیب دیدند.»
تصاویر صحنهای را نشان میدادند که آوار در خیابانی پر از خانه پخش شده بود.
منبع تصویر، BBC Persian
ایران اسرائیل را به پرتاب «آخرین دور موشکها» برای پیشیگرفتن از مهلت آتشبس متهم کرد.
ارتش اسرائیل بعدا تایید کرد که عملیاتهایی را در طول شب انجام داده است، در حالی که دولت عراق مدعی شد پهپادهایی پایگاههایی در خاک آن کشور را هدف گرفتهاند. نیروهای شبهنظامی طرفدار ایران در عراق فعال هستند، اما مشخص نیست چه هدفی مورد حمله قرار گرفت.
آنچه روشن بود اینکه جنگ تا آخرین لحظه ادامه داشت.
«آتشبس اکنون به اجرا درآمد»
منبع تصویر، Reuters
۰۱:۰۰ واشنگتن / ۰۶:۰۰ لندن / ۰۸:۰۰ تلآویو / ۰۸:۳۰ تهران
ترامپ در پستی در شبکههای اجتماعی آغاز آتشبس را اعلام کرد و نوشت: «آتشبس اکنون به اجرا درآمد. لطفا آن را نقض نکنید!»
کمی بعد، دولت اسرائیل رسما آتشبس تعیین شده را پذیرفت.
در بیانیهای آمده بود که اسرائیل به اهداف جنگی خود شامل حذف تواناییهای هستهای و موشکی بالستیک ایران دست یافته و جایگاهش را در میان «قدرتهای جهانی» تثبیت کرده است.
عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، شب پیشتر گفته بود تهران آماده آتشبس پیشنهادی ترامپ است. او گفته بود اگر اسرائیل قبل از ساعت ۰۴:۰۰ بهوقت محلی حملاتش را متوقف کند، «ما قصد نداریم پس از آن پاسخ ادامه دهیم.»
اما زیاد طول نکشید تا بهنظر برسد این آتشبس در خطر است.
به گفته ارتش اسرائیل، هنگام پرتاب موشکی از ایران، پدافندهای هوایی فعال شد.
ایران این مسئله را تکذیب کرد، اما وزیر دفاع اسرائیل گفت دستور «حملات شدید علیه اهداف رژیم در قلب تهران» را داده، و بزالل اسموتریچ، وزیر راستگرای افراطی دولت اسرائیل هشدار داد: «تهران خواهد لرزید.»
بهنظر میرسید توافق شتابزده ترامپ تنها چند ساعت پس از اجراییشدن در آستانه فروپاشی بود.
با نزدیکشدن جتهای اسرائیلی به پایتخت ایران، ترامپ دوباره در شبکه تروث سوشیال نوشت: «آن بمبها را پرتاب نکنید. اگر چنین کنید، نقض بزرگی در آتشبس است. خلبانان را همین حالا بازگردانید!»
«باید آرام بگیرند»
منبع تصویر، EPA
۰۷:۰۰ واشنگتن / ۱۲:۰۰ لندن / ۱۴:۰۰ تلآویو / ۱۴:۳۰ تهران
با آغاز صبح در واشنگتن، رئیسجمهور آمریکا وارد محوطه کاخ سفید شد، جایی که هلیکوپتری در انتظارش بود تا او را به اجلاس ناتو برساند.
خبرنگاران نیز منتظر بودند، مشتاق شنیدن سخنان او پس از شبی سرسامآور از اطلاعیهها، ادعاها و تکذیبها.
ترامپ به آنها گفت هر دو، اسرائیل و ایران، آتشبس را نقض کردهاند، اما تاکید کرد که توافق همچنان پا برجاست.
او با اشاره به جتهای اسرائیلی که از نتانیاهو خواسته بود بازگرداند، گفت: «یک موشک [ایرانی] بود که فکر میکنم بعد از پایان مهلت زمانی برای آتشبس شلیک شد و حالا اسرائیل در حال پاسخ است. اینها باید آرام بگیرند.»
ترامپ گفت که موشک ایرانی «شاید اشتباهی شلیک شده» و «اصابت هم نکرده است.»
رئیسجمهور آمریکا خشمگین بهنظر میرسید. او گفت که از اسرائیل «راضی نیست» بابت حملاتی «که مانندش را تاکنون ندیده است» آنهم دقیقا زمانی که توافق حاصل شده بود.
او افزود: «از ایران هم راضی نیستم.»
وقتی ترامپ رویش را برگرداند تا دور شود، ناخرسندیاش را از هر دو کشور ابراز کرد و با عبارتی رکیک گفت آنها آنقدر مدت طولانی جنگیدهاند که دیگر نمیدانند چه غلطی میکنند.
هلیکوپتر او را به پایگاه نظامی در مریلند برد تا سوار هواپیمای ایر فورس وان ریاستجمهوری شده و برای شرکت در اجلاس ناتو به هلند پرواز کند.
پس از پرواز، او با نتانیاهو تماس گرفت. تماسی که بهنظر میرسید پرتنش بوده باشد.
منبعی در کاخ سفید به شبکه خبری سیبیاس، شریک آمریکای بیبیسی، گفت که رئیسجمهور آمریکا «فوقالعاده محکم و مستقیم» با نخستوزیر اسرائیل صحبت کرده است.
او گفت که نتانیاهو «شدت اوضاع و نگرانیهایی را که دونالد ترامپ مطرح کرد» درک کرده است.
گزارش شده که ترامپ در هواپیما در گفتگو با خبرنگاران تایید کرد که از نتانیاهو خواسته هواپیماهای نظامیاش را بازگرداند. هواپیماهایی که گفته بود در آستانه حمله به ایران بودند.
درباره رهبران تهران نیز، ترامپ گفت که ساخت سلاح هستهای «آخرین چیزی است که در ذهنشان خواهد بود.»
