اسرائیل برای پاسخ به ایران چه گزینه‌هایی دارد؟

بعد از حمله تاریخی ایران به اسرائیل، حالا همه منتظر واکنش اسرائیل هستند؛ واکنشی که برای تنش فزاینده میان دو کشور اهمیت بسیار بالایی دارد و ابعاد و چگونگی ادامه تنش به آن وابسته است. تا همین جا برخی رسانه‌های اسرائیلی گزارش‌هایی درباره اختلاف نظ‍ر بر سر نوع و ابعاد واکنش احتمالی اسرائیل در میان تصمیم‌گیران عالی‌رتبه این کشور منتشر کرد‌ه‌اند.

این روزها اسرائیل توسط یک کابینه ائتلافی به عنوان «کابینه جنگ» اداره می‌شود که علاوه بر بنیامین نتانیاهو و متحدان دست راستی‌اش، تعدادی از مخالفان سیاسی او نیز در کابینه حضور دارند. این کابینه بعد از حمله ایران بر سر یک دو راهی قرار گرفته است: گروه قابل توجهی از هواداران سفت و سخت نتانیاهو و احزاب متحد او خواستار پاسخ قاطع و شدید اسرائیل به این تابوشکنی ایران هستند.

در مقابل، موقعیت بین‌المللی اسرائیل و به ویژه موضع‌گیری صریح غرب در مخالفت با حمله نظامی اسرائیل به ایران نیز موجب شده تا تصمیم‌گیری درباره این واکنش و از آن مهم‌تر، شدت و عمق آن آسان نباشد. اسرائیل برای پاسخ دادن به ایران با گزینه‌های بسیار متفاوتی روبه‌روست که ابعاد و اثراتی به کلی متفاوت خواهند داشت.

واکنش نظامی نشان ندهد (احتمال: بسیار ضعیف)

اسرائیل لزوما مجبور نیست به ایران واکنش نظامی نشان بدهد. اگر هدف اصلی اسرائیل، «بازدارندگی» و «تامین امنیت» است، جمهوری اسلامی ایران اعلام کرده که اگر اسرائیل واکنشی نشان ندهد، حملات سپاه به پایان رسیده است.

برای کسانی که خواستار کاهش تنش هستند، این بهترین گزینه است.

این نگرانی وجود دارد که سوء‌محاسبه در ارتباط با واکنش اسرائیل به جنگی گسترده‌تر بیانجامد که علاوه بر ضربه زدن به منافع جمهوری اسلامی ایران، منافع غرب در منطقه را نیز با چالش روبه‌رو کند و همزمان، پای اسرائیل را به نبردی باز کند که اولویت اول این کشور برای تامین امنیت در این لحظه به نظر نمی‌رسد.

اسرائیل آخرین باری که در موقعیتی مشابه قرار گرفت و یک کشور خارجی به سوی خاک این کشور موشک شلیک کرد، هیچ واکنشی نشان نداد. در سال ۱۹۹۱، بعد از حملات آمریکا برای آزادی کویت که به اشغال عراق درآمده بود، صدام حسین، رهبر عراق در آن زمان تهدیدهای قدیمی‌اش را عملی کرد و به سوی اسرائیل موشک‌های اسکاد شلیک کرد.

اگرچه گفته شد که در پی شلیک این موشک‌ها بیش از ۷۰ تن از شهروندان اسرائیلی به شکل غیرمستقیم جانشان را از دست دادند (از جمله در پی سکته قلبی، یا فشار ماسک‌های ضد تسلیحات شیمیایی و ...)، اما اسرائیل توصیه آمریکا را پذیرفت و به حملات هیچ واکنشی نشان نداد.

به محل‌ شلیک موشک‌ها، خارج از خاک ایران حمله کند (احتمال: بسیار بالا)

اسرائیل پیشتر هم بارها به اهداف وابسته به ایران در منطقه حمله کرده است. اگرچه حالا ایران می‌گوید که معادله تغییر کرده و از این پس به همه حملات پاسخ می‌دهد، اما اگر بر سر واکنش متقابل ایران نگرانی وجود داشته باشد، این چه بسا بهترین گزینه برای اسرائیل است. و به همین دلیل نیز احتمال وقوع آن بسیار بالاست.

در این سناریو، اسرائیل بر روی تنبیه متجاوز تاکید خواهد کرد و در عین حال، بدون حمله مستقیم به خاک ایران، تنش را در سطح کنترل‌شده حفظ خواهد کرد.

در چنین حالتی هنوز راهی برای پایان «آبرومند» تنش برای هر دو طرف وجود دارد، چرا که برای دستگاه تبلیغاتی جمهوری اسلامی، عدم واکنش به پاسخ اسرائیل و رفتن به سوی کاهش تنش، بسیار آسان‌تر خواهد بود. خاک ایران هدف قرار نگرفته و سپاه می‌تواند به همین بهانه، به دومینوی تلافی‌جویی پایان بدهد.

ضمن این‌که در چارچوب همین سناریو، این احتمال نیز مطرح است که اسرائیل فراتر از محل‌هایی که موشک‌ها از آن‌ها شلیک شده به اهداف وابسته به ایران در منطقه حمله کند.

چنین حمله‌ای نیز به رغم این‌که می‌تواند نتایج نظامی بسیار مهمی در پی داشته باشد و مثلا توان نظامی یا موشکی برخی گروه‌های وابسته به سپاه را به شکل معناداری کاهش دهد، کماکان گزینه‌ راحت‌تری برای کسانی است که در تلاش هستند سطح تنش به یک جنگ تمام عیار نرسد.

به محل‌ شلیک موشک‌ها، داخل و خارج از ایران حمله کند (احتمال: بالا)

اسرائیل می‌تواند علاوه بر دیگر کشورها، به خاک ایران نیز حمله کند. اما این حمله را به محل‌هایی که موشک‌ها و پهپادهای ایرانی از آن‌جا به سوی اسرائیل روانه شده‌اند، محدود کند.

احتمال چنین سناریویی، از سناریوی قبلی کمتر است، چرا که حمله به خاک ایران می‌تواند از سوی برخی «تحریک‌آمیز» توصیف شود و همزمان آن بخش از نظامیان سپاه را که به دنبال افزایش تنش هستند، تقویت کند.

در این سناریو، همچنان احتمال عملیات تلافی‌جویانه جمهوری اسلامی ایران و ادامه روند دومینوی زد و خورد دو کشور وجود خواهد داشت، اما در عین حال، شکل و حجم اقدام تلافی‌جویانه ایران با ابعاد حمله اسرائیل به خاک ایران و تلفات احتمالی نیز بی‌ارتباط نخواهد بود.

چه بسا حمله‌ای مستقیم و علنی – مثلا بمباران توسط جنگنده‌های اف-۳۵ – می‌تواند از سوی تندروهای اسرائیلی پاسخی مناسب برای حملات ایران توصیف شود. برای ایران اما اگر همین حملات به شکل حساب شده و با حداقل تلفات جانی انجام شوند، با حملاتی که در آن تعداد نظامیان یا حتی غیرنظامیان کشته شوند، یکی نخواهد بود.

داخل خاک ایران فراتر از محل موشک‌ها، به حملات هدفمند دست بزند (احتمالات گوناگون)

در این سناریو که نگرانی اصلی در سطح بین‌المللی است، کماکان اسرائیل گزینه‌های متفاوتی برای واکنش دارد که ابعاد و تبعات هرکدامشان با دیگری بسیار متفاوت است و به همین دلیل نیز، احتمال وقوع هرکدام با گزینه‌های دیگر بسیار متفاوت است.

یکی از مهم‌ترین پرسش‌ها در ارتباط با حمله هدفمند به خاک ایران این است که اسرائیل به چه مراکزی حمله خواهد کرد و استدلال این حمله چه خواهد بود.

در دو دهه اخیر بارها احتمال حمله اسرائیل به تاسیسات هسته‌ای جمهوری اسلامی ایران مطرح شده است و این کشور به شکل فعالی در این تاسیسات دست به خرابکاری زده است. آیا الان زمان مناسبی است که این کشور به تهدیدی قدیمی جامه عمل بپوشاند و این تاسیسات را نابود کند؟

با توجه به عدم همراهی آمریکا با چنین حمله‌ای در حال حاضر، احتمال حمله اسرائیل به تاسیسات هسته‌ای چندان بالا نیست. چنین حمله‌ای می‌تواند اعلان جنگ به ایران تعبیر شود و تهران عملا گزینه‌ای نخواهد داشت جز این‌که تهدیدهایش را عملی کند و به شکلی جدی سعی کند از نظر نظامی به اسرائیل آسیب بزند.

حمله به مراکز فرماندهی و پایگاه‌های مهم ارتش و سپاه نیز کمابیش شبیه به حمله به تاسیسات هسته‌ای است و حساسیت بسیار بالایی را بر می‌انگیزد. در این میانه اگرچه احتمال حمله اسرائیل به مراکز فرماندهی سپاه بیشتر از پایگاه‌های فرماندهی ارتش است، اما در نهایت، هر دو سناریو در میان گزینه‌هایی هستند که احتمال وقوع آن‌ها چندان بالا نیست.

یکی دیگر از گزینه‌های اسرائیل برای «تنبیه» ایران یا تلاش برای جلوگیری از حملات مشابه در آینده، ترور فرماندهان و تصمیم‌گیرندان سپاه پاسداران در داخل و خارج از کشور است. مشخصا کسانی که در حملات ایران به اسرائیل دست داشته‌اند، بیش از دیگران با خطر چنین ترورهایی روبه‌رو هستند.

اسرائیل سابقه‌ای بسیار طولانی در این زمینه دارد و البته در انجام این ترورها هم، عموما از خود حوصله بسیار نشان داده است. به همین دلیل، اگرچه احتمال ترورهایی از این دست بالاست، اما این اتفاق شاید لزوما در کوتاه مدت رخ ندهد.

همچنین گسترش جنگ سایبری و افزایش خرابکاری در زیرساخت‌های کشور، یکی دیگر از گزینه‌های اسرائیل است که می‌‌تواند برای این کشور بسیار کم‌هزینه باشد، اما اثراتی ویرانگر برای ایران به بار بیاورد. احتمال وقوع این سناریو بسیار بالاست و چه بسا همین حالا نیز، نظامیان اسرائیلی با تمام توان در تلاشند تا از این راه به ایران ضربه بزنند.

دیپلماسی و گزینه‌های دیگر

اسرائیل گزینه‌های دیگری هم دارد که از آن‌ها بهره خواهد برد. از آن جمله، گزینه‌های دیپلماتیک است. این کشور قطعا به تلاش‌هایش برای شکل‌دهی ائتلاف سیاسی علیه ایران ادامه خواهد داد؛ تلاش‌هایی که در سال‌های اخیر به نتایج مهمی نیز منجر شده و مثلا روابط این کشور با امارات و بحرین، عادی شده است.

این کشور تلاش خواهد کرد تا این روابط را تقویت کند. ضمن این‌که بعد از حمله ایران، ارزش عادی‌سازی روابط اسرائیل و عربستان نیز به شکل قابل ملاحظه‌ای برای این کشور افزایش پیدا کرد.

افزایش حملات محرمانه و خرابکاری‌های مخفیانه در تاسیسات نظامی و فنی ایران، یکی دیگر از گزینه‌های اسرائیل است که چه در کوتاه مدت و چه در درازمدت، به عنوان یک استراتژی کم‌هزینه‌تر برای ضربه‌زدن به ایران پیش پای اسرائیل قرار دارد. انتظار می‌رود که این دست عملیات افزایش یابند.

و در نهایت، اسرائیل این گزینه را خواهد داشت که با تقویت قوای نظامی و عمق بخشیدن در ائتلاف‌هایش با قدرت‌های بزرگ مانند آمریکا، بریتانیا و فرانسه، از میزان آسیب‌پذیری‌اش در برابر سپاه پاسداران انقلاب اسلامی بکاهد.

در سال ۱۹۹۱ و در پی حملات موشکی عراق به سوریه، ایالات متحده تجهیزات مدرن و قدرتمند «دفاع موشکی پاتریوت» را در اختیار اسرائیل گذاشت. در ادامه دو دهه همکاری‌های نظامی آمریکا و اسرائیل که بعد از حملات صدام آغاز شد، سپر دفاع موشکی «گنبد آهنین» به طور ویژه برای اسرائیل و نیازهایش ساخته شد.

عجیب نیست که اسرائیل تلاش کند تا این سپر دفاع موشکی را به سرعت ارتقا ببخشد. «گنبد آهنین» برای مقابله با راکت‌های با برد کوتاه طراحی شده و در برابر تسلیحات با برد بلند به ویژه موشک‌های بالستیک کارآیی ندارد.

علاوه بر این، تجربه فشارهای غرب و حمایت‌های مشروط کشورهایی مانند بریتانیا و فرانسه، بار دیگر به این باور در اسرائیل دامن خواهد زد که این کشور در تامین امنیت خود، در نهایت باید فقط بر روی خودش حساب کند؛ یک ذهنیت استراتژیک کلیدی که در ۷۰ سال گذشته موجب شده تا بخشی از جامعه نظامی و دفاعی اسرائیل همواره به دنبال آخرین و بهترین ادوات نظامی باشد.