جدایی‌طلبان قره‌باغ ارتش جمهوری آذربایجان را به نقض آتش‌بس همزمان با آغاز مذکرات صلح متهم کردند

همزمان با آغاز گفتگوهای صلح نمایندگان طرف‌های درگیر در بحران قره‌باغ، منابع ارمنیان این منطقه ارتش جمهوری آذربایجان را به نقض آتش‌بس اعلام شده در روز چهارشنبه متهم کرده‌اند.

در تصاویر رسانه‌های اجتماعی، صدای تیراندازی از پایتخت قلمرو شنیده می‌شود اما مقامات جمهوری آذربایجان گزارش نقض آتش‌بس را «کاملا نادرست» خوانده‌اند.

روز گذشته و پس از اینکه نیروهای ارامنه قر‌ه باغ پس از ۲۴ ساعت درگیری شدید با ارتش جمهوری آذربایجان، با تسلیم شدن به این نیروها موافقت کردند، دو طرف برای مذاکره در مورد ادغام این منطقه در خاک جمهوری آذربایجان در شهر یولاخ حضور یافته‌اند.

روز چهارشنبه، دولت جمهوری آذربایجان اعلام کرد که پس از یک حمله نظامی کوتاه دو روزه، حاکمیت کامل خود را به قره‌باغ به عنوان بخشی از خاک این کشور بازگردانده است.

نشست صلح امروز اولین تلاش در سی سال گذشته برای بحث در مورد حقوق و امنیت ارامنه قره‌باغ به عنوان شهروندان جمهوری آذربایجان است.

شورای امنیت سازمان ملل نیز قرار است بعدا در مورد این موضوع مذاکره کند.

چند ساعت پس از موافقت نیروهای ارمنیان قره‌باغ با توقف جنگ، الهام علی‌یف، رئیس جمهوری آذربایجان، اعلام کرد که حاکمیت جمهوری آذربایجان بر قره‌باغ کوهستانی احیا شده است و «قهرمانی» ارتش را ستود.

جامعه بین‌المللی حاکمیت جمهوری آذربایجان بر قره‌باغ کوهستانی واقع در منطقه قفقاز جنوبی را به رسمیت می شناسد. حدود ۱۲۰ هزار ارمنی در این منطقه زندگی می‌کنند و جمهوری آذربایجان در نظر داشته این منطقه جدا شده را تحت کنترل کامل خود درآورد.

ارتش این کشور روز سه‌شنبه عملیاتی را با عنوان «عملیات ضد تروریسم» آغاز کرد و از نیروهای ارامنه قره‌باغ خواست که پرچم سفید برافراشته و «رژیم غیرقانونی» خود را منحل کنند. ارمنی‌های قره‌باغ بدون حمایت ارمنستان، و پس از یک محاصره موثر نه ماهه، به سرعت تسلیم شدند.

به گفته مقامات جمهوری ارمنستان، حداقل ۳۲ نفر از جمله هفت غیرنظامی در حملات ارتش جمهوری آذربایجان کشته و ۲۰۰ نفر دیگر زخمی شدند اما یک عضو سازمان مدافع حقوق بشر وابسته به جدایی‌طلبان شمار کشته‌شدگان را حداقل ۲۰۰ نفر و شمار زخمی‌ها را بیش از ۴۰۰ نفر گزارش کرده است. تایید مستقل این ارقام امکانپذیر نبوده است.

آتش‌بس پس از جنگی کوتاه

شامگاه چهارشنبه، مقامات ارمنستان دولت جمهوری آذربایجان را متهم کردند که پس از توافق آتش‌بس، به سوی نظامیان در نزدیکی شهر سوتک در مرز بین دو کشور آتش گشوده است اما جمهوری آذربایجان بلافاصله این ادعا را تکذیب کرد.

در واکنش به تحولات قره‌باغ، چند هزار تظاهرکننده در خیابان‌های ایروان، پایتخت ارمنستان، تظاهرات کردند و خواستار استعفای نخست‌وزیر نیکول پاشینیان به خاطر فقدان مدیریت بحران شدند.

قبل از اینکه دو طرف اعلام کنند که از طریق صلح‌بانان روسی با توقف کامل درگیری از ساعت ۱۳:۰۰ به وقت محلی در روز چهارشنبه موافقت کرده‌اند، ارتش جمهوری آذربایجان اعلام کرد که بیش از ۹۰ موضع متعلق به نیروهای ارمنی‌ را تصرف کرده است.

بر اساس شرایط آتش‌بس که توسط جمهوری آذربایجان و روسیه تعیین شده، نیروهای ارامنه محلی قره‌باغ باید متعهد به انحلال کامل واحدهای نظامی و خلع سلاح شوند.

در این توافق، تعهدی نیز نسبت به خروج نیروهای جمهوری ارمنستان وجود دارد هرچند دولت ارمنستان حضور نظامی در قره‌باغ را تایید نکرده است.

در مذاکرات بین مقامات جمهوری آذربایجان و نمایندگان ارامنه قره‌باغ «موضوع الحاق مجدد» این سرزمین به خاک جمهوری آذربایجان مورد بررسی قرار می‌گیرد.

آقای علی‌یف گفت آذربایجانی‌ها خصومتی با مردم ندارند و فقط با «گروه جنایتکار» خصومت دارند.

محل مذاکرات در ۱۰۰ کیلومتری شمال خانکندی، پایتخت منطقه‌ای قره باغ، واقع است که ارامنه آن را استپانکرت می‌نامند.

ماروت وانیان، روزنامه‌نگار در قره باغ، گفته است که بسیاری از خانواده‌ها سه‌شنبه شب را از بیم حملات جمهوری آذربایجان در زیرزمین‌ها گذراندند.

خبرگزاری اینترفاکس روسیه گزارش داده که نیروهای حافظ صلح این کشور از زمان آغاز حمله، ۵۰۰۰ نفر را از مناطق خطرناک درگیری تخلیه کرده است.

با اعلام آتش‌بس، مقامات قره‌باغ از ساکنان خواستند در پناهگاه‌ها بمانند و از رفتن به فرودگاه محلی که در مجاور پایگاه نیروهای حافظ صلح روسیه است خودداری کنند.

با این حال، جمعیتی از غیرنظامیان به سرعت در نزدیکی فرودگاه تجمع کردند هرچند با تاریکی هوا مشخص نبود چه حمایتی از آنان به عمل خواهد آمد.

توماس دو وال، کارشناس امور قفقاز در مرکز کارنگی اروپا، گفته است که شرایط آتش‌بس و دستور کار مذاکرات عمدتا براساس خواسته‌های جمهوری آذربایجان تنظیم شده است.

به گفته او «به نظر می‌رسد این برای ارمنی‌های قره‌باغ به منزله پایان یک ماجرای ۳۵ ساله باشد و شاید برخی بگویند یک ماجرا به قدمت یک قرن برای جدایی از جمهوری آذربایجان است.»

او افزوده است: «احتمالا، متاسفانه شاهد طرحی خواهیم بود که در آن کمک جمهوری آذربایجان به ارامنه قره‌باغ چنان ناچیز خواهد بود که اکثرا، اگر نه همه آنان، آنجا را ترک می‌کنند.»

نیکول پاشینیان نخست وزیر ارمنستان تصریح کرده که دولتش در حصول آتش‌بس دخالتی ندارد و از نیروهای حافظ صلح روسیه خواست که مسئولیت کامل حفظ امنیت مردم محل را بر عهده بگیرند. او روز سه‌شنبه جمهوری آذربایجان را به «پاکسازی قومی» در قره‌باغ متهم کرده بود.

ایلچین امیربکوف، فرستاده الهام علی‌یف به بی‌بی‌سی گفت که نیروهای حافظ صلح روسیه به حصول آتش‌بس کمک کردند و افزود: «فکر می‌کنم برای اجرای آن باید روی آنها حساب کرد.»

نزاع قدیمی

از زمان فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، جمهوری آذربایجان و ارمنستان در دو جنگ بر سر قره‌باغ کوهستانی درگیر شدند که منطقه‌ای کوهستانی و محصور در خشکی در جنوب غرب جمهوری آذربایجان است.

جنگ شش هفته‌ای در سال ۲۰۲۰ به کشته شدن چند هزار نفر منجر شد، اما جمهوری آذربایجان با حمایت ترکیه توانست اراضی اطراف و داخل منطقه را پس بگیرد و ارمنی‌های آن را منزوی کند.

طی نه ماه گذشته، جمهوری آذربایجان تنها جاده ارتباطی ارمنستان به قره‌باغ موسوم به کریدورلاچین را مسدود کرد و در حالیکه ارمنیان قره‌باغ با کمبود غذا، دارو و سایر کالاهای اساسی مواجه بودند، ارمنستان قادر به کمک به آنها نبود. در روزهای اخیر، جمهوری آذربایجان اجازه داد محموله‌های کالاهای اساسی به منطقه برسد.

قرار بود حدود ۲۰۰۰ نیروی حافظ صلح روسی آتش‌بس سال ۲۰۲۰ را زیر نظر داشته باشند، اما علاقه مسکو به ارمنستان در طول جنگ خود در اوکراین کاهش یافته است، هرچند ارمنستان عضو سازمان پیمان امنیتی جمعی به رهبری روسیه است و جمهوری آذربایجان در آن عضویت ندارد. روسیه همچنین به خاطر گرایش بیشتر آقای پاشینیان به غرب از او آزرده خاطر است.

در ماه مه گذشته، به نقل از نخست وزیر ارمنستان گزارش شد که کشورش آماده به رسمیت شناختن قره‌باغ به عنوان بخشی از جمهوری آذربایجان است به شرط اینکه امنیت جمعیت ارمنی منطقه تضمین شود. نیکول پاشینیان با اشاره به وسعت جمهوری آذربایجان گفت۸۶۶۰۰ کیلومتر مربع از خاک آذربایجان شامل قره باغ کوهستانی است.

در اوایل ماه جاری، آنا هاکوبیان، همسر آقای پاشینیان در جریان نشستی در پایتخت اوکراین با رئیس جمهوری اوکراین دست داد و این هفته، ده‌ها سرباز ارمنی و آمریکایی در تمرین نظامی مشترک شرکت کردند.

مقامات روسی ادعای ارمنستان در این مورد که روسیه به اندازه کافی به متحد خود کمک نکرده را رد کرده‌اند.

ولادیمیر پوتین، رئیس جمهور روسیه هفته گذشته گفت که روسیه هیچ مشکلی با نخست وزیر ارمنستان ندارد، اما افزود: «اگر خود ارمنستان تشخیص دهد که قره‌باغ بخشی از خاک جمهوری آذربایجان است، ما چه باید بکنیم؟»

در پی تظاهرات علیه آقای پاشینیان در ایروان، او با اظهار اینکه استعفا نمی‌دهد به «نیروهای ناشناسی» که خواستار کودتا علیه او شده‌اند هشدار داد.