پوتین و نتانیاهو؛ چالشی دوگانه و جدی برای دیپلماسی ترامپ

در دو عرصه مهم سیاست خارجی که بخش زیادی از وقت و انرژی دولت ترامپ را صرف خود کرده‌اند، در کمتر از ۲۴ ساعت، دو بحران عمده سر برآوردند.

حمله هوایی اسرائیل به دفاتر حماس در دوحه و ورود و نفوذ یک پهپاد روسی به عمق حریم هوایی لهستان، دو دردسر بزرگ برای کاخ سفید به شمار می‌آید.

و شاید بتوان گفت این دو رویداد ضربه‌ای جدی به اقتدار رئیس‌جمهور آمریکا است.

به هر حال، درگیری‌های اوکراین و غزه همان درگیری‌هایی هستند که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، وعده داده بود سریع و قاطع با آن‌ها برخورد خواهد کرد.

در هر دو مورد، رهبرانی که ترامپ آن‌ها را هم‌پیمانانی مسلم اما دردسرساز می‌بیند، یعنی ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، و بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، به‌شدت تلاش‌های کاخ سفید برای برقراری صلح را مختل کرده‌اند.

به زمان‌بندی دقت کنید؛ حمله به دوحه تنها دو روز پس از ارائه جدیدترین طرح‌های پیشنهادشده دولت ترامپ برای پایان دادن به جنگ غزه رخ داد.

ترامپ در شبکه‌های اجتماعی به حماس گفت که این آخرین فرصت است.

او در شبکه اجتماعی تروث سوشال نوشت: «به حماس درباره پیامدهای نپذیرفتن [طرح صلح] هشدار داده‌ام. این آخرین هشدار من است و هشدار دیگری نخواهد بود!»

در دوحه، رهبران ارشد حماس گرد آمدند تا درباره پاسخ خود تصمیم بگیرند، اما اسرائیل منتظر نماند. این حمله نه‌تنها آخرین طرح‌های پیشنهادی آمریکا را بی‌اثر کرد، بلکه احتمالاً تمام ساختار شکننده دیپلماسی غزه که دولت ترامپ به آن تکیه داشت را فرو ریخت.

گمانه‌زنی‌ها ادامه دارد که آمریکا چگونه و چه زمانی از حمله اسرائیل باخبر شد و آیا می‌توانست برای متوقف کردن آن کاری انجام دهد. حضور یکی از مهم‌ترین پایگاه‌های هوایی ایالات متحده در قطر باعث شده بسیاری به این نتیجه برسند که بعید است واشنگتن متوجه نزدیک شدن جنگنده‌های اسرائیلی نشده باشد.

اگر واشنگتن واقعاً چراغ سبز نشان نداده باشد، با وجود اینکه بسیاری خلاف این را باور دارند این موضوع چه چیزی درباره میزان نفوذ ترامپ بر اقدامات بنیامین نتانیاهو نشان می‌دهد؟

در دو سال گذشته، پس از تحقیر ناشی از حمله مسلحانه حماس در ۷ اکتبر ۲۰۲۳، اسرائیل در سراسر خاورمیانه قدرت‌نمایی نظامی کرده است؛ که بیشتر با تأیید ضمنی یا آشکار ایالات متحده همراه بوده است.

اسرائیل خود را به‌عنوان قدرت بی‌چون‌وچرای منطقه تثبیت کرده و هر زمان که بخواهد می‌تواند حتی کشورهایی دوردست مانند یمن و ایران را هدف قرار دهد.

اما در هر دو مورد، ایالات متحده نیز دخیل بود و اهداف مشترکی را دنبال می‌کرد؛ از توقف حملات حوثی‌ها علیه اسرائیل و مسیرهای کشتیرانی در دریای سرخ گرفته تا مهار جاه‌طلبی‌های هسته‌ای ایران.

اما حمله به قطر، متحد کلیدی ایالات متحده در منطقه، ماجرایی کاملاً متفاوت است.

دونالد ترامپ اعلام کرد که از این ماجرا «بسیار ناراحت» است. بر اساس روایت کاخ سفید، خبر حمله اسرائیل آن‌قدر دیر رسید که امکان هشدار موثر به قطر وجود نداشت.

کارولین لویت، سخنگوی کاخ سفید، به خبرنگاران گفت: «بمباران یک‌جانبه در خاک قطر، کشوری مستقل و متحد نزدیک آمریکا، که برای میانجیگری صلح سخت تلاش می‌کند و شجاعانه خطر می‌پذیرد، نه به اهداف اسرائیل کمک می‌کند و نه به اهداف آمریکا.»

این سخنان شاید نتواند تردیدها درباره همدستی آمریکا را برطرف کند، اما نشانه‌ای از خشم واقعی بود.

نتانیاهو نیز به نوبه خود مشتاق بود تأکید کند که این اقدام کاملاً مستقل انجام شده است.

با وجود این‌که آمریکا و اسرائیل پیش‌تر تضمین داده بودند که رهبران حماس در قطر هدف قرار نخواهند گرفت، اسرائیل عملیاتی را که «قله آتش» نامید، اجرا کرد.

اگر واقعاً چنین تضمین‌هایی داده شده باشد، نادیده گرفتن این تضمین‌ها، بی‌تردید در خلیج فارس به‌عنوان نشانه‌ای از ضعف آمریکا تلقی خواهد شد.

و بعد از آن، نوبت لهستان است.

کمتر از یک ماه پیش، ترامپ در نشستی در آلاسکا با فرش قرمز از پوتین استقبال کرد، معمار جنگ اوکراین را گرم در آغوش گرفت و چند روز بعد، در لحظه‌ای که میکروفونش روشن مانده بود، به امانوئل مکرون، رئیس‌جمهور فرانسه، گفت: «پوتین می‌خواهد با من معامله‌ای بکند، هرچند که این حرف عجیب به نظر برسد».

اما به جای هرگونه پیشرفتی به سوی توافق، هفته‌های اخیر تنها تشدید تنش را به همراه داشته است؛ حملات بی‌سابقه پهپادها و موشک‌های روسیه به اوکراین و اکنون نخستین نفوذ آشکار به حریم هوایی ناتو.

این نخستین بار نیست که پرتابه‌های روسی در لهستان فرود می‌آیند، اما موارد قبلی نزدیک مرز و ظاهراً تصادفی بوده‌اند.

اما نفوذهای صبح چهارشنبه کاملاً عمدی بود. مقام‌های لهستان گزارش دادند که ۱۹ پهپاد روسی وارد حریم هوایی لهستان شده‌اند و برخی تا عمق خاک این کشور پرواز کرده‌اند.

دونالد توسک، نخست‌وزیر لهستان، به پارلمان گفت: «از زمان جنگ جهانی دوم تاکنون هرگز تا این اندازه به یک درگیری آشکار نزدیک نشده‌ایم.»

با وجود انکار روسیه، تقریباً همه متفق‌اند که این اقدام تلاشی عمدی از سوی مسکو برای سنجیدن عزم و قاطعیت ناتو بوده است.

و از آن‌جا که ایالات متحده همچنان قدرتمندترین عضو این ائتلاف است، این عملاً به معنای آزمودن عزم و قاطعیت دونالد ترامپ نیز هست.

بی‌میلی آشکار رئیس‌جمهور به واکنش نشان دادن بر خلاف موضع‌گیری‌اش درباره حمله دوحه از نگاه‌ها پنهان نماند.

روزنامه کی‌یف پست نوشت: «سکوت شگفت‌انگیز کاخ سفید در واکنش به این خبرکه برای نخستین بار یک متحد ناتو تجهیزات نظامی روسیه را هدف قرار داد و سرنگون کرد.»

سرانجام و البته به طور اجتناب‌ناپذیر پستی در تروث سوشال منتشر شد.

رئیس‌جمهور آمریکا نوشت: «ماجرای نقض حریم هوایی لهستان با پهپادهای روسیه چیست؟» و با لحنی کمی مبهم افزود: «خب، شروع شد!»

اما سکوت اولیه او، همراه با بی‌میلی‌اش برای اجرای تهدیدهایش به اعمال تحریم‌های تازه علیه روسیه، بار دیگر متحدان غربی اوکراین را در همان وضعیت همیشگی قرار داده است: این‌که همچنان نمی‌دانند ترامپ واقعاً جانب چه کسی را می‌گیرد.

این وضعیت ممکن است به‌زودی تغییر کند، زیرا مقام‌های اروپایی همراه با همتایان آمریکایی خود در حال تهیه یک بسته تحریمی هماهنگ هستند؛ نخستین بسته از این نوع از زمان بازگشت ترامپ به کاخ سفید.

اما با توجه به موضع دوگانه پیشین رئیس‌جمهور درباره ناتو، اعضای این ائتلاف می‌خواهند مطمئن شوند که اگر حاکمیت یکی از متحدان تهدید شود، می‌توان به واکنش واشنگتن اعتماد کرد.

توافق تازه‌ای که به اعضای ناتو اجازه می‌دهد برای اوکراین تجهیزات نظامی آمریکا بخرند، همراه با تعهد این کشورها به افزایش بودجه دفاعی خود، روابط درون ائتلاف را به‌طور چشمگیری بهبود داده و ترامپ هم از لحن تند و خصمانه‌ای که در دوره نخست ریاست‌جمهوری‌اش نسبت به ناتو داشت، دست برداشته است.

اعضای اروپایی ناتو هم پذیرفته‌اند که باید برای حفظ امنیت خود بیشتر تلاش کنند و گشت‌زنی در حریم هوایی لهستان نمونه روشنی از این رویکرد است.

اما توان آمریکا، چه نظامی و چه سیاسی، همچنان ستون اصلی این ائتلاف است و پرسش‌ها درباره میزان تمایل این رئیس‌جمهور برای به‌کارگیری آن همچنان ادامه دارد.

دو روز، دو بحران و دو معما. برای ترامپی که نه دوست دارد و نه انتظار دارد به چالش کشیده شود، این تجربه‌ای دشوار بوده و همه منتظرند ببینند آیا از پس این آزمون برمی‌آید یا نه.