حمله اسرائیل به رهبران حماس در قطر تلاشهای دیپلماتیک را از بین برد
- نویسنده, جرمی بوئن
- شغل, سردبیر اخبار بینالمللی بیبیسی
تقریبا یک سال پیش بود که با خلیل الحیه، رهبر و مذاکرهکننده ارشد حماس در دوحه مصاحبه کردم. او را در خانهای دیدم که فاصله چندانی با ساختمانی که اسرائیل سهشنبه بعدازظهر به آن حمله کرد، نداشت.
از آغاز جنگ در غزه، الحیه مذاکرهکننده ارشد حماس بود و از طریق واسطههای قطری و مصری پیامهایی را به اسرائیلیها و آمریکاییها ارسال و دریافت میکرد.
در لحظاتی که احتمال آتشبس وجود داشت، الحیه به همراه مردان دیگری که سهشنبه بعدازظهر هدف حمله قرار گرفتند، تنها فاصله کمی با هیئتهای اسرائیلی و آمریکایی داشتند. هنگام حمله، الحیه و دیگر رهبران ارشد حماس در حال بحث در مورد آخرین پیشنهادات دیپلماتیک آمریکا برای پایان دادن به جنگ در غزه و آزادی گروگانهای باقیمانده اسرائیلی بودند.
اعلام سریع اسرائیل درباره عملیاتش، بلافاصله گمانهزنیهایی را در رسانههای اجتماعی برانگیخت مبنی بر اینکه آخرین پیشنهادات آمریکا صرفا بهانهای برای جمع کردن رهبران حماس در یک محل و هدف قرار دادن آنها بوده است.
سوم اکتبر سال گذشته، وقتی خلیل الحیه وارد محل ملاقات ما در یک ویلای ساده و کمارتفاع شد، از اینکه امنیت کمی داشت، تعجب کردم. مجبور شدیم تلفنهایمان را تحویل دهیم و تنها چند محافظ با او به داخل خانه آمدند.
پلیسهای قطری با لباس شخصی در یک خودرو شاسی بلند نشسته بودند و سیگار میکشیدند. همین بود و بس. صد محافظ هم نمیتوانستند جلوی حمله هوایی را بگیرند، اما الحیه و افرادش آرام و مطمئن بودند.
نکته این بود که قطر قرار بود محلی امن باشد و آنها به اندازه کافی احساس امنیت میکردند تا نسبتا آزادانه رفت و آمد کنند.
چند ماه قبل، در ۳۱ ژوئیه ۲۰۲۴، اسرائیل اسماعیل هنیه، رهبر سیاسی حماس را در جریان سفر به تهران برای شرکت در مراسم تحلیف مسعود پزشکیان به عنوان رئیس جمهور ایران، ترور کرده بود.
با شدت گرفتن جنگ در غزه، از خودم پرسیده بودم که آیا نشستن در یک اتاق با خلیل الحیه ممکن است خطرناک باشد یا نه. اما من هم مثل او فکر میکردم قطر منطقهای امن و خارج از درگیریهاست.
در چند دهه گذشته، قطر تلاش کرده است تا جایگاهی را به عنوان سوئیس خاورمیانه برای خود دست و پا کند، یعنی جایی که حتی دشمنان نیز میتوانند در آن با هم مذاکره و معامله کنند.
آمریکاییها با طالبان افغانستان در دوحه مذاکره کردند. تقریبا در دو سال گذشته، پس از حملات هفتم اکتبر ۲۰۲۳، قطر مرکز تلاشهای دیپلماتیک برای مذاکره در مورد آتشبس و شاید حتی پایان جنگ بوده است.
تلاشهای صلح، که توسط استیو ویتکاف، فرستاده دونالد ترامپ، هدایت میشد، به شدت متزلزل بود. اما اکنون این تلاشها کلا نابود شدهاند. به گفته یک دیپلمات ارشد غربی، «دیپلماسی به کلی از بین رفته است.»
بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر اسرائیل، به اسرائیلیها گفته است که دشمنانشان هرگز نمیتوانند راحت بخوابند و بهای دستور حملات هفتم اکتبر را میپردازند.
منبع تصویر، Reuters
همزمان حمله اسرائیل به غزه شدت میگیرد. چند ساعت قبل از حمله به دوحه، ارتش اسرائیل به همه فلسطینیهای شهر غزه گفت که آنجا را ترک کنند و به سمت جنوب بروند. برآورد میشود که حدود یک میلیون غیرنظامی تحت تأثیر این دستور قرار گیرند.
نتانیاهو در اظهارات تلویزیونی خود به فلسطینیهای غزه گفت: «اجازه ندهید این آدمکشها شما را از مسیر خودتان منحرف کنند. برای حقوق و آینده خود بایستید. با ما صلح کنید. پیشنهاد دونالد ترامپ را بپذیرید. نگران نباشید، میتوانید این کار را انجام دهید و ما میتوانیم آیندهای متفاوت از حال را به شما تضمین دهیم، اما باید این افراد را از سر راهتان بردارید. اگر این کار را انجام دهید، هیچ محدودیتی برای آینده مشترک ما وجود ندارد.»
اگر فلسطینیهای غزه بتوانند سخنان او را بشنوند، این اظهارات برایشان بسیار توخالی به نظر خواهد رسید. اسرائیل خانههای صدها هزار نفر از آنها و همچنین بیمارستانها، دانشگاهها و مدارس را ویران کرده است.
غزه که پیشتر درگیر گرسنگی و قحطی بود، حالا با بحران انسانی گستردهای در سراسر این منطقه روبهرو است. کوچ اجباری تعداد بیشتری از مردم، فشار مرگبار اسرائیل بر غیرنظامیان را تشدید میکند.
اسرائیل تاکنون بیش از ۶۰ هزار فلسطینی را در غزه کشته است که اکثر آنها غیرنظامی بودهاند. خود نتانیاهو با حکم بازداشت دادگاه کیفری بینالمللی به اتهام جنایات جنگی روبهرو است و دیوان بینالمللی دادگستری در حال بررسی اتهام نسلکشی اسرائیل است.
حمله در دوحه نشانهای است که نتانیاهو و دولتش نه تنها در غزه، بلکه در تمام جبههها با تمام توان به پیش خواهند رفت. آنها مطمئن هستند که با حمایت آمریکا، ارتش آنها میتواند اراده خود را اعمال کند.
حمله دوحه با واکنش نادر کاخ سفید مواجه شد. قطر یک متحد ارزشمند است که میزبان یک پایگاه بزرگ نظامی آمریکا بوده و سرمایهگذار عمدهای در ایالات متحده به شمار میرود.
اما به نظر میرسد نتانیاهو چنین محاسبه میکند که دونالد ترامپ، تنها رهبری که احساس میکند باید به حرفش گوش دهد، در مورد حمله به قطر فقط به یک تذکر نرم دیپلماتیک به اسرائیل بسنده خواهد کرد.
حمله اسرائیل به غزه ادامه دارد. با نزدیک شدن به زمان به رسمیت شناختن «کشور فلسطین» در سازمان ملل که قرار است اواخر این ماه توسط بریتانیا، فرانسه، کانادا، استرالیا و سایر کشورهای غربی انجام شود، متحدان ملیگرای افراطی کابینه نتانیاهو درخواست خود برای واکنش به این اقدام از طریق الحاق سرزمینهای اشغالی فلسطینی در کرانه باختری را دو چندان خواهند کرد.
