پزشکیان و پوتین توافق جامع راهبردی ایران و روسیه را در کرملین امضا کردند

مسعود پزشکیان،‌ رئیس جمهور ایران و ولادیمیر پوتین،‌ رئيس جمهور روسیه،‌ «معاهده جامع راهبردی» بین ایران و روسیه را امضا کردند. امضای این قرارداد بین دو کشوری که با تحریم‌های شدید غرب رو به رو هستند و قرار است موجب تقویت روابط نظامی و اقتصادی دو کشور شود،‌ می‌تواند باعث نگرانی قدرت‌های غربی شود.

آقای پزشکیان در دیدار با آقای پوتین گفت که علی خامنه‌ای، رهبر ایران، «سلام ویژه» به رئیس‌جمهور روسیه رسانده است.

مسعود پزشکیان،‌ رئیس جمهور ایران، به همراه عباس عراقچی،‌ وزیر خارجه و هیئت همراهشان روز جمعه ۲۸ دی ماه، وارد مسکو شد و در فرودگاه مورد استقبال سرگئی سیویلیوف،‌ وزیر انرژی روسیه قرار گرفتند.

‌آقای پزشکیان در پاسخ به خوش‌آمدگویی آقای سیویلیوف گفت: «ما هم خوشحالیم خدمت شما هستیم،‌ امیدواریم توافق خوبی با هم داشته باشیم.»

آقای پوتین پس از امضای این قرارداد به خبرنگاران گفت که ایران و روسیه قاطعانه با «فشارهای خارجی» مقابله خواهند کرد.

او گفت «کشورهای ما قاطعانه از اصول حاکمیت حقوق بین‌الملل و اصل عدم مداخله در امور داخلی» پیروی می‌کنند و قاطعانه با هر نوع «دستوری که از خارج» تحمیل شود، مخالفت می‌کنند.

آقای پزشکیان هم این قرارداد را فصل جدیدی در همکاری راهبردی بین دو کشور توصیف کرد و گفت که «روسیه از جایگاهی ممتاز در سیاست همسایگی ایران دارد.»

به گزارش خبرگزاری فرانسه،‌ آقای پوتین پیش از امضای این قرارداد به مسعود پزشکیان گفت که توافق جدید دو کشور «به ما این فرصت را می‌دهد که تقریبا به همه زمینه‌های همکاری شتاب بیشتری بدهیم.»

آقای پوتین گفت: «هدف این سند پیشرفت و ایجاد شرایط برای توسعه پایدار روسیه، ایران و کل منطقه اوراسیا ما است.»

امضای توافق ایران و روسیه در آستانه مراسم تحلیف و سوگند دونالد ترامپ، رئیس جمهور جدید آمریکا انجام شده است.

آقای پوتین در کنفرانس خبری مشترک با مسعود پزشکیان همچنین از افزایش همکاری‌های دو کشور در زمینه انرژی خبر داد.

آقای پوتین گفت که میزان صادرات گاز روسیه به ایران می‌تواند تا ۵۵ میلیارد متر مکعب در سال برسد. این در حالی است که صادرات گاز روسیه به اروپا در پی حمله این کشور به اوکراین در سال ۲۰۲۲ به شدت کاهش یافته است.

آقای پوتین گفت که صادرات گاز روسیه به ایران از مقدار کم، تا ۲ میلیارد مترمکعب، شروع شود اما به طول کلی می‌تواند به میزان ۵۵ میلیارد متر مکعب در سال برسد.

تابستان گذشته شرکت ملی نفت ایران با شرکت دولتی گازپروم روسیه یک تفاهمنامه امضا کردند که احداث خط لوله صادرات گاز از روسیه به ایران،‌ بخشی از این قرارداد است. رویترز میگوید مسیرهای احتمالی خط لوله فاش نشده است.

دومین بانک روسیه در ایران شعبه می‌زند

در همین حال خبرگزاری رویترز به نقل از آندری کاستین،‌ مدیر عامل بانک وی‌تی‌بی روسیه، که دومین بانک بزرگ در این کشور است اعلام کرد که قصد دارد تا پایان سال جاری میلادی، شعبی را در ایران تاسیس کند.

این بانک دولتی روسیه از جمله بانک‌هایی است که هدف تحریم‌های اتحادیه اروپا قرار گرفته است.

در پی تحریم‌های اتحادیه اروپا،‌ پیشتر بانک وی تی بی اعلام کرده بود که آمادگی آن را دارد تا از بازارهای مالی و بر مبنای ارزهای دیگر استقراض کند.

سخنگوی کرملین گفته است که این سند «روابط نظامی،‌ سیاسی،‌ تجاری و اقتصادی تهران و مسکو را تقویت خواهد کرد.»

بر اساس متنی که کرملین روز جمعه منتشر کرده است دو کشور توافق کردند که به یکدیگر در مقابله با آنچه که «تهدیدات امنیتی» خواندند،‌ کمک کنند.

ایران و روسیه همچنین توافق کردند که اگر هر یک از طرفین مورد حمله کشوری قرار گیرد،‌ طرف دیگر از ارائه کمک «به حمله کننده خودداری کند.» این یعنی که توافق جدید یک پیمان دفاعی مشترک نیست که ایران یا روسیه بخواهند از یکدیگر در برابر حمله احتمالی طرف ثالث دفاع کنند.

این مطابق همان چیزی است که کاظم جلالی، سفیر ایران در مسکو اعلام کرد.

رسانه‌های روسی طی روزهای اخیر به نقل از آقای جلالی گزارش دادند که سند جدید مشابه توافق روسیه با کره شمالی و بلاروس نخواهد بود و بند دفاع مشترک نخواهد داشت.

آقای جلالی در مصاحبه‌ای به خبرگزاری تاس گفت: «این توافق به دلیل تأکید ایران بر حفظ استقلال، امنیت ملی کشور، فاقد بندهای دفاعی است.» او توضیح داد که ایران به دنبال تقویت همکاری‌های اقتصادی و سیاسی و دیگر بخش‌های غیرنظامی با روسیه است و «هیچ تمایلی به پیوستن به هیچ بلوکی ندارد.»

این در حالی است که توافقات پیشین روسیه با کره شمالی و بلاروس شامل تعهدات دفاعی مشترک بوده است.

آقای جلالی گفت توافق استراتژیک بدون جنبه دفاعی در جهت تلاش برای حفظ «خودکفایی در امنیت» و تاکید بر همکاری‌های غیرنظامی است.

بلاروس در اکتبر ۲۰۲۴ برنامه امنیتی نظامی مشترک و کره شمالی در نوامبر همین سال توافق‌نامه‌های دفاعی مهمی را با روسیه به تصویب رساندند.

کره شمالی، پیشتر در بیانیه‌ای که توسط خبرگزاری رسمی این کشورمنتشر شد، اعلام کرده بود که اتحاد این کشور با مسکو در حال «بازداشتن ایالات متحده و غرب از گسترش نفوذ بدخواهانه آن‌ها» است.

به گفته کاظم جلالی،‌ سفیر ایران در روسیه، توافق تهران و مسکو شامل ۴۷ بند است. این سند باید در مجلس ایران و پارلمان روسیه تصویب شود.

جزئیاتی از «معاهده مشارکت جامع راهبردی» ایران و روسیه

خبرگزاری ایرنا ساعتی پس از امضای توافق،‌ متن آن را منتشر کرد. بر اساس متن این معاهده بر اساس «همه توافق‌های موجود» بین روسیه و ایران از جمله توافق دولت ایران و دولت شوری در هفتم اسفند ۱۲۹۹ خورشیدی تنظیم شده است.

در این قرارداد از ایران و روسیه به عنوان «طرف‌های متعاهد» یاد شده است.

در بند سوم آمده که ایران و روسیه نباید از کشورهایی که به دو طرف حمله کند،‌ حمایت کنند و به کشور متجاوز کمک کنند و اجازه ندهند که از قلمرو آنها برای حمایت از «تحرکات جدایی‌طلبانه،‌ و سایر اقداماتی که ثبات و تمامیت ارضی طرف متعاهد دیگر را تهدید کند،‌ استفاده شود.

بر اساس بند چهارم، ایران و روسیه تبادل اطلاعات و تجربیات و سطح همکاری‌های امنیتی خود را ارتقا خواهند داد و نهادهای اطلاعاتی و امنیتی روسیه و ایران «در چارچوب موافقتنامه جداگانه همکاری» خواهند کرد.

بر اساس این معاهده ایران و روسیه از تعامل در زمینه حفاظت از نظم عمومی و حفظ امنیت عمومی، حفاظت از تأسیسات مهم دولتی و کنترل دولتی بر انتقال تسلیحات حمایت خواهند کرد و «در زمینه مبارزه با تروریسم بین‌المللی و سایر چالش‌ها و تهدیدها به ویژه افراط گرایی» به شکل دو جانبه همکاری خواهند کرد.

تعهد به حمایت از حقوق و منافع مشروع شهروندان خود در ایران و روسیه،‌ و همکاری در امور مدنی و کیفری از جمله استرداد و انتقال محکومین به حبس از جمله مفاد این قرارداد است.

روسیه و ایران متعهد شدند که «صلح و امنیت در منطقه خزر، آسیای مرکزی، ماورای قفقاز و خاورمیانه» را تسهیل کنند و «به منظور جلوگیری از مداخله در مناطق مذکور و حضور بی‌ثبات‌کننده دولت‌های ثالث در آنجا همکاری خواهند نمود و در مورد وضعیت در سایر مناطق جهان تبادل نظر خواهند کرد.»

همکاری، تبادل نظر و تجربه در زمینه مدیریت منابع آبی و مشارکت چند بعدی با دولت‌های منطقه دریای خزر بر اساس معاهدات لازم‌الاجرایی که در حال حاضر موجود است،‌ از دیگر مواد این قرارداد است.

آشنایی مردم ایران و روسیه با فرهنگ و سنت‌های یکدیگر و تسهیل امکان یادگیری زبان روسی و فارسی،‌ «تشویق برای ارتباط بیشتر میان اصحاب ادب،‌ هنر و موسیقی» از دیگر تعهدات دو کشور روسیه و ایران است.

همچنین قرار است که دو طرف شرایط مساعد را برای فعالیت مرکز فرهنگی ایران در مسکو و مرکز فرهنگی روسیه در تهران بر اساس توافقنامه‌ای که در ۲۴ فروردین سال ۱۴۰۰ امضا شده بود،‌ فراهم کنند.

در ماده ۳۳ این معاهده درباره فعالیت رسانه‌های دو کشور آمده: «طرف‌های متعاهد رسانه‌های جمعی خود را به همکاری گسترده جهت افزایش آگاهی عمومی و حمایت از انتشار آزادانه اطلاعات، به منظور مقابله مشترک با اخبار کذب و تبلیغات منفی علیه جمهوری اسلامی ایران و فدراسیون روسیه و مقابله با پخش اطلاعات جعلی دارای اهمیت عمومی که منافع و امنیت ملی هر یک از طرف‌های متعاهد را تهدید می‌کند، و همچنین سایر اشکال سوء‌استفاده رسانه‌ای، تشویق خواهند کرد.»