چرا بعضی از مردم آفریقای جنوبی از خارجی‌ها متنفرند؟

در آفریقای جنوبی یک گروه ضد مهاجران موسوم به «عملیات دادولا»، به دلیل یورش به کسب و کارهای متعلق به اتباع خارجی و مجبور کردن آنان به بستن مغازه‌هایشان، شهرت بدی پیدا کرده است. در یکی از موارد نادر، خبرنگاران بی‌بی‌سی موفق شده‌اند با اعضای این گروه که مهمترین جنبش خیابانی ضد مهاجران محسوب می‌شوند، تماس بگیرند.

در آشپزخانه مدرسه‌ای در کوا ثما، شهرکی در شرق ژهانسبورگ، دیماکاتسو ماکونا، سرگرم درست کردن ساندویچ است. او دست‌ تنها سرپرست سه فرزند است. ۵۷ سال دارد بیش از ۱۰ سال است که آشپز است.

در حالی که نمی‌خواهداشک‌هایش سرازیر شود می‌گوید: «به شما راستش را می‌گویم، من از خارجی‌ها متنفرم. چقدر دلم می‌خواهد که آنها اسباب و اثاثیه‌شان را جمع کنند و از کشور ما بروند بیرون.»

تا موقعی که خانم ماکونا عکس پسرش را در تلفن نشان نداده بود می‌شد دلیل یک چنین نفرت شدیدی درک کرد. در این عکس پسرش با بدن ضعیف و لاغر و چشمان بی‌حالت و بی‎‌نور و آثار سوختگی در سراسر بدنش، بازوانش و تمام صورتش دیده می‌شود.

خانم ماکونا می‌گوید پسرش چهارده ساله که بود استفاده از مواد مخدر را شروع کرد. خیلی اوقات برای خرید مواد مخدر دزدی می‌کرد ولی یک روز وقتی می‌خواست چند کابل برق را برای فروش بدزدد، دچار برق‌گرفتگی شد و بدنش سوخت.

پسرش مخدر موسوم به شیشه و نیااُپ، مصرف می‌کرد که بسیار اعتیادآور است و مردم را در سراسر آفریقای جنوبی بدبخت کرده است. خانم ماکونا خارجیان را مسبب فروش این مواد می‌داند و به همین جهت است که از گروه ضد مهاجران موسوم به عملیات دادولا حمایت می‌کند.

او به بی‌بی‌سی می‌گوید دادولا تنها چیزی است که او را سر پا نگهداشته است.

«عملیات دادولا»، دو سال قبل در شهرک سیاه‌پوست‌نشین سوئتو به راه افتاد و اولین گروهی است که حملات پارتیزانی ناشی از بیگانه‌ستیزی را که تاریخ آن به اندکی پس از پایان حکومت اقلیت سفیدپوست در سال ۱۹۹۴ باز می‌گردد، رسمی کرد. این گروه خود را جنبشی مدنی می‌خواند و یک پلتفرم ضد مهاجران به نام «دادولا» را که در زبان زولو به معنی «مجبور به خروج» است، اداره می‌کند.

شهرک سوئتو، در خط مقدم مقاومت ضد مهاجران قرار داشت و محل زندگی نلسون ماندلا، اولین رئیس‌جمهور آفریقای جنوبی بعدش از پایان آپارتاید، بود که به طور دموکراتیک انتخاب شده بود. اکنون این شهرک اقامتگاه معروف‌ترین گروه ضد مهاجران آفریقای جنوبی است.

در کشوری که از هر سه نفر یک نفر بیکار است و دارای یکی از نابرابرترین جوامع در دنیاست، خارجیان هدف آسانی شده‌اند.

ولی رقم مهاجران در آفریقای جنوبی رقم بسیار اغراق‌آمیزی است. موسسه مطالعات امنیتی، که سازمان تحقیقاتی مستقل مستقر در پرتوریا، پایتخت آفریقای جنوبی، است، در گزارشی که در سال ۲۰۲۲ انتشار داد شمار مهاجران در این کشور را سه میلیون و ۹۵۰ هزار نفر یعنی حدود ۶ و نیم درصد کل جمعیت این کشور اعلام کرده، رقمی که با موازین بین‌المللی همخوانی دارد. این رقم شامل تمام مهاجران است بدون در نظر گرفتن وضعیت حقوقی آن‌ها یا این که از کجا آمده‌اند.

حرف‌های بیگانه‌ستیزانه که بعضی از مقامات دولتی، سیاستمداران و گروه‌های ضد مهاجران می‌زنند این قصه ساختگی را که کشور لبریز از مهاجران است تقویت کرده است. بررسی دیدگاه‌های اجتماعی آفریقای جنوبی در سال ۲۰۲۱ نشان می‌دهد که تقریبا نیمی از ۶۰ میلیون جمعیت این کشور باور دارند که شمار مهاجران بین ۱۷ تا ۴۰ میلیون نفر است.

نظرسنجی‌ها حاکی از این است که حمایت از حزب حاکم کنگره ملی آفریقا، که زمانی نلسون ماندلا رهبر آن بود، برای اولین بار به زیر ۵۰ درصد رسیده است.

زندیل دابولا، که در رای‌گیری ژوئن ۲۰۲۳ به رهبری عملیات دادولا، انتخاب شد، با لحنی آرام، قاطعانه و پرجذبه می‌گوید: «خارجیان مسبب اصلی تنگنای اقتصادی آفریقای جنوبی هستند.»

هنگامی که به او گفته شد این مبارزه صرفا بر اساس تنفر صورت می‌گیرد، به بی‌بی‌سی گفت: «اینجا ما باید واقع‌بین باشیم و قبول کنیم که بیشترِ مشکلاتی که داریم به دلیل سیل اتباع خارجی است.»

«کشور ما وضعیت آشفته‌ای دارد. اتباع خارجی روی یک برنامه ۲۰ ساله برای تصاحب آفریقای جنوبی کار می‌کنند.»

هنگامی که از خانم دابولا در باره واقعیت این برنامه ۲۰ ساله سئوال شد، اذعان کرد که شایعه است ولی او معتقد است که صحت دارد.

«شما همه جا مواد مخدر را می‌بینید و بیشتر معتادان به این مواد آفریقایی جنوبی‌ها هستند نه اتباع خارجی. خب چه اتفاقی دارد می‌افتد؟ آیا دارند این مواد را به خورد خواهران و برادران ما می‌دهند تا تصاحب کشور برایشان آسان‌تر شود؟»

ولی اقدامات ناشی از خشمی که متوجه مهاجران است ممکن است مهاجرانی را که به طور قانونی وارد کشور شده و به صورت قانونی کار می‌کنند، هدف قرار بدهد. یک نیجریه‌‌ای، که افراد را برای بازاریابی آموزش می‌دهد و در اوایل سال جاری میلادی در ژهانسبورگ هدف حمله گروه عملیات دادولا قرار گرفت، به بی‌بی‌سی گفت دو زن با تیزر به او حمله کردند، لباس‌هایش را داخل جوی آب انداختند و سئوال‌پیچش کردند.

وی گفت این دو زن دادزنان به او ناسزا می‌گفتند: «تو باید برگردی به نیجریه …. ماها دادولا هستیم، ما اهل آفریقای جنوبی هستیم.»

او که همه چیزش را از دست داده حالا در خیابان‌ها می‌خوابد. می‌گوید: «من در این کشور رای دادم. من شهروند اینجا هستم. من هیچ کشوری را ندیده‌ام که با مردم این طور رفتار کنند. اگر کار غیرقانونی می‌کنم اخراجم کنید. ولی من که کار غیرقانونی نمی‌کنم. اما حالا شما من را بدبخت کرده‌اید. من نمی‌توانم اجاره‌ام را پرداخت کنم. می‌خواهم بروم. تحملم تمام شده.»

عملیات دادولا همچنان می‌گوید نگران سرازیر شدن مواد مخدر به طرف محروم‌ترین طبقات این کشور است و موضوع شکایت اصلی آنها همین است، ولی داده‌هایی که ادعای آنان مبنی بر این که فروشندگان مواد مخدر شهروند آفریقای جنوبی نیستند را ثابت کند، وجود ندارد.

در دیپکلوف، در شرق سوئتو، خبرنگار بی‌بی‌سی به کسانی ملحق می‌شود که خود را نیروی ضربت می‌خوانند. آن‌ها که در کامیون‌ها نشسته‌اند خیال دارند به سراغ یک دکاندار موزامبیکی بروند که صاحبخانه‌اش که اهل آفریقای جنوبی است می‌گوید اجاره‌اش را پرداخت نکرده است.

قرار بود این یک گفت‌وگو باشد ولی به‌سرعت به برخورد منجر شد. ماندلا لنکوسی، یکی از این افراد، دکاندار را به کتک تهدید کرد. وقتی بی‌بی‌سی از آنها در باره رفتار قلدرمآبانه‌شان پرسد، گفتند آنان قانون را اجرا می‌کنند.

آقای لنکوسی، که او هم اهل سوئتو و در حال حاضر بیکار است در حمله به خانه‌ها و محل کسب و کار مهاجران، کسانی که مظنون به ارتکاب همه چیز از فروش مواد مخدر گرفته یا ماندن در کشور پس از پایان اعتبار ویزایشان هستند، شرکت می‌کند.

«ما در دوران آپارتاید بزرگ شدیم، وقتی که همه چیز بهتر از حالا بود.» بعد با اشاره به مشکلات مواد مخدر اضافه می‌کند: «در آن‌موقع قانون، قانون بود.» دوستش با تایید این سخنان می‌گوید: «آفریقای جنوبی باید به همان آفریقای جنوبی سابق که ما می‌شناسیم برگردد. پدران ما دکان‌های بقالی را باز کردند ولی حالا تمام بقالی‌ها در دست خارجی‌ها به خصوص بنگلادشی‌ها، سومالیایی‌ها و اتیوپیایی‌هاست. چرا؟»

سیریل رامافوزا، رئیس جمهوری آفریقای جنوبی، از تظاهرات ضد مهاجران انتقاد کرده و گروه‌های شبه‌نظامی را که به مهاجران حمله می‌کنند ملامت کرده است. وی رفتار این گروه‌ها را مشابه سرکوب جوامع سیاه‌پوست در دوره رژیم آپارتاید دانسته است.

آقای رامافوزا در سال ۲۰۱۹ برای مقابله با نژادپرستی و بیگا‌نه‌ستیزی برنامه اقدام ملی را پیاده کرد ولی کمپین‌کنندگان خواهان اقدام بیشتر دولت هستند.

آنی میکائیل، از فعالان پنل مشورتی مهاجران ژهانسبورگ، به بی‌بی‌سی می‌گوید مهاجران فقیرترین مردم هستند و در حقیقت باید آنان را تحسین کرد که برای بقای خود تلاش می‌کنند.

ولی خانم دابولا، به نوبه خود می‌گوید منتقدان عملیات دادولا که معتقدند این گروه جمعی از پارتیزان‌های پرخشونت است، اشتباه فکر می‌کنند.

«ما خشونت را تشویق نمی‌کنیم و نمی‌خواهیم مردم احساس اذیت و آزار کنند... ولی نمی‌خواهیم خارجی‌ها بر ما چیره شوند و ما هم فقط نظاره‌گر باشیم.»

در ماه مه گذشته صدها نفر از طرفداران این گروه برای شرکت در اولین کنفرانس سراسری عملیات دادولا به ژهانسبورگ رفتند و برای ثبت گروه به عنوان یک حزب سیاسی رای دادند.

آنان در حالی که پرچم‌های آفریقای جنوبی را همراه داشتند با رقص و آواز در خیابان‌های ژهانسبورگ به سوی سالن شهرداری به راه افتاده بودند، مثل مراسم جشن و سرور.

ولی اشعاری که آنها می‌خوانند حاوی پیام تهدیدآمیز است: «خارجی‌ها را بسوزانید. ما می‌رویم، کمی بنزین می‌خریم و خارجی‌ها را می سوزانیم.»

لباس نظامی آنان یادآور زمانی است که آفریقای جنوبی برای آزادی مبارزه می‌کرد. تمام اینها نشان‌دهنده آمادگی برای نبرد است.

خانم ماکونا هم که لبخند به لب دارد و تی‌شرت حزبش را پوشیده در بین جمعیت است. می‌گوید: «عملیات دادولا امروز تاریخ‌ساز خواهد شد.»

آیساک لسول، مشاور فنی عملیات دادولا، که روی صحنه است از طرفداران حزب که در حال هورا کشیدن هستند می‌پرسد: «آیا ما با خارجی‌های غیرقانونی کنار می‌آییم؟»

حاضران یک صدا با فریاد می‌گویند «نه».

طبق قانون آفریقای جنوبی ثبت یک حزب به این معنی نیست که خود‌به‌خود واجد شرایط شرکت در انتخابات می‌شود- باید مسیرهایی را طی کند.

این حزب دارای مانیفست یا هر گونه سیاست دیگری جز موضعش در برابر خارجی‌ها نیست، اگر چه خانم دابولا می‌گوید حزب در تمام استان‌های آفریقای جنوبی جز کیپ شمالی حضور دارد.

به نظر می‌رسید طرفداران حزب جدید هنگام صحبت با بی‌بی‌سی واقعا خواستار تثبیت وضعیت در جوامعشان هستند؛ مردمی که از اوضاع کنونی به‌ستوه آمده‌اند نشان‌دهنده تغییر جو در چشم‌انداز سیاسی آفریقای جنوبی هستند.