اسماعیل کاداره شاعر و نویسنده آلبانیایی درگذشت

اسماعیل کاداره (قادری) ، شاعر و نویسنده آلبانیایی، در ۸۸ سالگی درگذشت.

او نخستین نویسنده‌ای بود که جایزه ادبی بوکر بین‌المللی را در سال ۲۰۰۵ برای مجموعه کارهایش دریافت کرد.

با وجود آنکه نوشته‌های اسماعیل کاداره بیشتر در تاریخ و اسطوره‌های آلبانی ریشه دارد، اما منتقدان می‌گویند آثارش جذابیتی جهانی دارد.

اسماعیل کاداره (قادری)، از قلم خود به عنوان یک سلاح مخفی برای بقا در برابر انور خوجه، دیکتاتور کمونیست در آلبانی استفاده می‌کرد.

شیوه داستان‌گویی پیچیده او، که اغلب با آثار جورج اورول یا فرانتس کافکا مقایسه می‌شود، از استعاره و طنز برای آشکار کردن ماهیت استبداد تحت حاکمیت خوجه در آلبانی، بهره می‌گرفت.

انور خوجه، که به استالین آلبانی مشهور بود، انقلابی را بر اساس انقلاب فرهنگی چین در کشورش به راه انداخت که بیشتر ضدمذهب بود. در این دوره، کاداره برای اولین بار ترس خود را از اقدامات انور خوجه اعلام کرد. او همچنین رمان مهمی نوشت که با ترجمه به زبان‌های خارجی به مشهورترین و در عین حال مناقشه‌برانگیزترین رمانش تبدیل شد: "زمستان سخت".

او در این رمان، موضوعی معاصر را دستمایه داستان ‌پردازی قرار می‌دهد: جدایی آلبانی از شوروی. قهرمان داستان نیز خود انور خوجه است.

باوجود آنکه این رمان از جهاتی، حتی همسو با حکومت خوجه بود، بازهم هواداران او را که معتقد بودند ستایش کافی در آن صورت نگرفته، خشمگین کرد و خواستار اعدام نویسنده شدند.

کاداره در کتاب «مشاجره در قله» که در آن به رابطه انور خوجه با ادبیات می‌پردازد، می‌نویسد: «آثار من فقط از قانون ادبیات پیروی می‌کند.» او علاوه بر این ترجیع‌بند که «سرکوب نمی‌تواند توجیهی برای خلق نکردن باشد»، اضافه می‌کند: "در دوران ظلمت، ادبیات گاهی آثاری فوق‌العاده تولید می‌کند. انگار چاره بدبختی‌هاست."

کاداره نه ساله بود که حزب کمونیست آلبانی تشکیل شد و وقتی سی و شش ساله شد به عضویت این حزب درآمد. اما سال‌های پس از آن، با دشواری‌های بیشتری همراه بود. با پاکسازی‌های گسترده‌ای که صورت گرفت، در فاصله سال‌های ۱۹۷۵ تا ۱۹۷۸ ممنوع القلم شد و عنوان «نماینده» که در سال ۱۹۷۰ به او داده شده بود، در سال۱۹۸۲ از او گرفته شد.

این نویسنده پرکار سرانجام در سال ۱۹۹۰، چند ماه قبل از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی و استقلال مجدد آلبانی، از کشورش گریخت و به فرانسه مهاجرت کرد.

با این که شدیدا علاقه‌مند به پاریس و دلبسته ادبیات فرانسه بود و اساسا ترجمه آثارش به زبان فرانسه او را به شهرت جهانی رساند، از این که وطنش را ترک می‌کرد، عمیقا متأسف بود: «راه دیگری برای بیان شفاف و کامل عقایدم نداشتم، زیرا در آلبانی چنین فرصتی وجود نداشت. بنابراین این راه را انتخاب کردم که هرگز دوست نداشتم آن را در پیش بگیرم و به هیچ کس توصیه نمی‌کنم.»

رمان‌ها، مقالات و اشعار کاداره به بیش از ۴۵ زبان ترجمه شده‌اند که او را به شناخته‌شده‌ترین رمان‌نویس مدرن بالکان تبدیل کرده‌اند.

از او چندین رمان هم به زبان فارسی ترجمه شده است، از جمله شاهکارش «کاخ رویاها».

«زمستان سخت»، «ژنرال ارتش مرده»، «کنسرت در پایان زمستان»، «هبوط در شهر سنگی»، «چه کسی دورونتین را بازآورد؟» و «مرثیه بر کوزوو» از نمونه‌های دیگر آثار اسماعیل کاداره است که به فارسی بازگردانده شده است.