دلیل سقوط بازارهای مالی جهان چیست؟

برای سومین روز کاری پیاپی بازارهای سهام عمده جهان شاهد افت شدید شاخص‌هایشان بوده‌اند. سؤال این است که چرا تصمیم رئیس‌جمهوری آمریکا برای افزایش عوارض گمرکی واردات کالا به این کشور چنین تأثیر گسترده‌ای گذاشته است.

پاسخ به حجم عظیم اقتصاد آمریکا برمی‌گردد؛ کشوری که به تنهایی یک چهارم اقتصاد و تولید ناخالص داخلی جهان را به خود اختصاص داده است.

دونالد ترامپ چهارشنبه‌شب اعلام کرد روی محصولات وارداتی از تقریباً همه کشورهای دنیا بین ۱۰ تا ۴۹ درصد عوارض گمرکی می‌گذارد.

این تعرفه‌ها باعث می‌شود اجناس در بازار آمریکا گران‌تر شوند؛ چه محصولات وارداتی و چه کالاهایی که بعضی از مواد یا قطعات اولیه‌شان وارداتی هستند.

در کنار آن، کشورهای دیگری مثل چین هم گفته‌اند که عوارض گمرکی محصولات آمریکا را افزایش می‌دهند که به گرانی اقلام در بازار داخلی‌شان می‌انجامد.

این افزایش قیمت‌ها احتمالاً باعث بالا رفتن نرخ تورم در آمریکا و کشورهای دیگر و در نتیجه کاهش قدرت خرید مردم می‌شود. در نتیجه تقاضا و در پی آن تولید کاهش پیدا می‌کند.

همین کاهش تقاضا و افزایش هزینه‌ها باعث کاهش سودآوری شرکت‌ها می‌شود که در نتیجه به افت ارزش سهام آن‌ها، هم در آمریکا و هم در بقیه نقاط دنیا منجر شده است.

فراتر از تعرفه‌ها

دونالد ترامپ امیدوار است که افزایش عوارض واردات، شرکت‌ها را تشویق کند که خطوط تولیدشان را به داخل آمریکا منتقل کنند.

ولی ساخت کارخانه و انتقال تولید به داخل آمریکا - یا حتی کشورهایی که مشمول تعرفه پایین‌تری هستند - به سرمایه‌گذاری نیاز دارد.

این هزینه اضافه دیگری است که بسیاری از شرکت‌های بزرگ جهان ممکن است مجبور بشوند بپردازند و حداقل در کوتاه‌مدت سوددهی آن‌ها را پایین می‌آورد.

علاوه بر این، خیلی از شرکت‌ها، از سازندگان گوشی و محصولات الکترونیکی گرفته تا تولیدکنندگان کفش و لباس، در دهه‌های گذشته به این دلیل خط تولیدشان را به کشورهایی مثل چین منتقل کرده بودند که هزینه تولید در آن‌جا پایین‌تر است.

تولید همان کالاها در آمریکا، هزینه بالاتری دارد. این به این معناست که یا حاشیه سود شرکت‌ها کمتر می‌شود یا مجبور می‌شوند محصولاتشان را با قیمت بالاتری بفروشند که این احتمالاً میزان فروش یا تقاضا را پایین می‌آورد.

معمای نرخ بهره

یک عامل دیگر نگرانی بازار، نرخ بهره و هزینه تأمین مالی است.

بانک‌های مرکزی معمولاً برای مقابله با تورم، نرخ بهره را بالا می‌برند تا با کاهش تقاضا، روند رشد قیمت‌ها را کند کنند. چیزی که معمولاً رشد اقتصادی را هم کاهش می‌دهد.

یکی از اثرات افزایش نرخ بهره، تقویت ارزش پول است. برای مثال اگر بانک مرکزی آمریکا نرخ بهره را بالا ببرد، احتمالاً ارزش دلار در برابر ارزهای دیگر بالا می‌رود.

این تقویت دلار باعث می‌شود که قیمت نسبی محصولات وارداتی پایین بیاید و قدرت رقابتی آن‌ها بیشتر شود. به عبارت دیگر، برای تشویق شرکت‌ها به انتقال خط تولیدشان به داخل آمریکا، لازم است که ارزش دلار ثابت بماند یا حتی تضعیف شود.

شاید به همین خاطر است که دونالد ترامپ در پستی در شبکه‌های اجتماعی از رئیس بانک مرکزی آمریکا خواسته بود که نرخ بهره را کاهش دهد.

ولی نگرانی از تشدید تورم از یک سو، و افزایش احتمالی تقاضای وام شرکت‌ها (برای ساخت کارخانه‌های جدیدی که آقای ترامپ به دنبالشان است) ممکن است میل بانک مرکزی آمریکا به کاهش نرخ بهره را کاهش دهد.

افت قیمت جهانی نفت

ولی جدی‌ترین نگرانی بازارها، بالا گرفتن جنگ تجاری بین آمریکا با چین و کشورهای دیگر است؛ اتفاقی که می‌تواند باعث کند شدن رشد اقتصاد جهان یا حتی رکود شود.

از رونق افتادن اقتصاد دنیا به کاهش تقاضا برای مواد خام می‌انجامد. همین است که قیمت جهانی نفت خام و مس نسبت به هفته پیش حدود ۱۵ درصد افت کرده و در مورد نفت برنت از بشکه‌ای ۷۵ دلار به کمتر از بشکه‌ای ۶۴ دلار رسیده است.‌