چرا بهترین کشور دنیا برای زنان هم مثل «بهشت» نیست

ایسلند به‌عنوان یکی از کشور‌هایی که در آن بالاترین میزان برابری جنسیتی در جهان وجود دارد شناخته شده و به مدت ۱۵ سال در بالاترین رتبه جدول میزان فاصله جنسیتی در جهان قرار داشته است. شرایط مرخصی زایمان برای مادران و پدران چنان عالی است که حدود ۹۰ درصد زنان این کشور در سن کار دارای شغل هستند و حدود نیمی از اعضای پارلمان ایسلند را زنان تشکیل می‌دهند. پروژه ۱۰۰ زن بی‌‌بی‌سی روش‌های صحیحی که این کشور به کار بسته را بررسی کرده است. همچنین، به این پرسش پاسخ می‌دهیم که آیا شرایط زنان در این کشور واقعا همان طوری است که به نظر می‌رسد؟

در یک صبح یخ‌زده زمستانی در شهر ریکیاویک ده‌ها دختر کوچک با عزم و اراده‌ای قوی کنده‌های چوبی سنگینی را از روی زمین بلند می‌کنند.

و از ته دل فریاد می‌زنند: «من قوی هستم!»

آنها در یکی از ۱۷ مهد‌کودک ایسلند هستند که با روش یالی (Hjalli) اداره می‌شود. روشی که در آن شخصیت کودکان به طور کامل فارغ از کلیشه‌های مرسوم جنسیتی موجود پرورش می‌یابد.

مارگاریت پالا اولافسدوتیر، بنیان‌گذار این روش می‌گوید: «بچه‌های دو ساله به خوبی این تصور در ذهن‌شان شکل گرفته است که دختر بودن یا پسر بودن چه معنایی دارد. این تصویر در تمام زندگی آنها را محدود می‌کند».

ولی در مدارس یالی دختران و پسران در بیشتر ساعات روز جدا از هم هستند و تشویق می‌شوند کارهایی را انجام دهند که به طور مرسوم به جنس مخالف آنها تعلق دارد.

به دختران آموزش داده می‌شود که جسور و سرسخت باشند و گاهی چوب پرتاب کنند یا پا‌برهنه روی برف راه بروند.

پسران موهای همدیگر را شانه می‌زنند، همدیگر را ماساژ می‌دهد و از همدیگر تعریف می‌کنند.

اولافسدوتیر می‌گوید: «پسرها بیشتر فرد‌گرا و خواهان استقلال هستند. ما به آنها یاد می‌دهیم مهربان و غمخوار دیگران باشند و تلاش کنند تا حرف‌های یکدیگر را بشنوند».

روش یالی به طور روز‌افزون در ایسلند رواج بیشتری پیدا می‌کند، کشوری که همین حالا هم پیشگام عرصه برابری جنسیتی در جهان است.

ایسلند تنها کشوری در جهان است که بنابر سنجش مجمع جهانی اقتصاد توانسته‌ تا حدود ۹۰ درصد با فاصله جنسیتی در بهداشت و درمان، تحصیل و آموزش و فرصت‌های اقتصادی مقابله کند.

در سال ۲۰۱۸، ایسلند اولین کشور جهان بود که کارفرمایان را واداشت تا ثابت کنند برای کار برابر به کارکنان زن و مرد خود حقوق برابر می‌دهند وگرنه با جرایم سنگینی رو‌به‌رو می‌شوند.

حدود ۹۰ درصد زنان این کشور در سن کار دارای شغل هستند که به طور قابل‌ توجهی از میزان زنان شاغل در اروپا بیشتر است. به گفته کمیسیون اروپا در سال ۲۰۲۱ فقط ۶۸ درصد از زنان اروپا شاغل بوده‌اند. بنا‌بر آمار بانک جهانی میزان سهم زنان در نیروی کار جهانی حدود ۵۰ درصد، در مقایسه با ۸۰ درصد برای مردان، است.

بسیاری به سیاست‌های نگهداری از کودک در این کشور به عنوان دلیل میزان اشتغال زنان اشاره می‌کنند. هر یک از والدین هنگام تولد فرزند شش ماه مرخصی با پرداخت ۸۰ درصد حقوق دریافت می‌کند و همچنین شش هفته مرخصی اضافی که می‌تواند بین آن دو تقسیم شود.

کاترین تورهالسدوتیر که به عنوان تکنسین آبزیان در مزرعه پرورش ماهی سالمون کار می‌کند پنج فرزند زیر ۱۰ سال دارد. او همراه با همسرش به طور برابر از مرخصی مراقبت از کودک استفاده کردند. کاترین می‌گوید: «هرگز به دلیل شغلم چنان تحت فشار قرار نگرفتم که نتوانم فرزندانی داشته باشم».

«اینجا بهشت فمینیست‌ها نیست»

گروهی از زنان به قدری از دولت ایسلند خشمگین هستند که لایحه‌ای را علیه دولت به دادگاه حقوق بشر اروپا برده‌اند.

شاکیان همه در یک مورد هم نظر هستند. همه آنها برای گزارش تجاوز یا آزار جنسی به پلیس مراجعه کرده‌اند و پرونده پیش از ارجاع به دادگاه رد شده است.

آنها می‌گویند سیستم قضایی کشور به طور سیستماتیک زنان را دلسرد و ناامید می‌کند.

آمار نشان می‌دهد که یک‌ چهارم زنان ایسلند تجربه تجاوز یا قصد تجاوز داشته‌‌اند و بنا بر آمار سازمان بهداشت جهانی ۴۰ درصد از آنها مورد خشونت جسمی یا جنسی قرار گرفته‌اند. میزان متوسط جهانی چنین خشونت‌های ۳۰ درصد است.

زنان می‌گویند تعداد معدودی از مردان به این دلیل محاکمه می‌شوند چون پلیس ایسلند در مورد شکایت‌های آزار و تجاوز جنسی رسیدگی و تحقیق کافی انجام نمی‌دهد که بخشی از آن به دلیل کمبود بودجه دولتی است.

گودرون جانسدوتیر، از سازمان مردم‌نهاد استیگموت که در این زمینه فعالیت می‌کند، می‌گوید: «در بسیاری موارد شاهدان اصلی مورد پرسش قرار نمی‌گیرند و گزارش‌های پزشکان و روان‌پزشکان نادیده گرفته می‌شود. حتی اعتراف فرد متجاوز جدی گرفته نمی‌شود».

«کاملاً غیر‌قابل‌ قبول است که شکایت‌های زنان جدی گرفته نمی‌شود. ما نمی‌توانیم چنین روالی را تحمل کنیم».

آمار دولتی نشان می‌دهد در ۸۰ درصد موارد وقتی زنان خشونت جنسی را گزارش می‌کنند شکایت آنها به جایی نمی‌رسد.

هولدا روند، بنیان‌گذار اوفگار، سازمان فمینیستی حامی قربانیان خشونت‌های جنسیتی می‌گوید: «کشور ما به عنوان بهشت فمینیستی در جهان مطرح می‌شود در حالی که چنین نیست. این نمایشی تبلیغاتی است. این نوعی فریبکاری سیاسی است».

ماریا، یکی از زنانی که دولت را متهم کرده است می‌گوید او با شواهد و مدارک کافی به پلیس مراجعه کرده از جمله عکس‌هایی از زخم‌های بدنش و پیام‌هایی که متجاوز برای او فرستاده و به آزار جنسی اعتراف کرده است.

رئیس دادگستری به او گفت مدارک و شواهد کافی برای پیگیری قانونی وجود دارد اما پلیس آنقدر در پیگیری موضوع تعلل کرد که پرونده منقضی شد.

ماریا می‌گوید: «حدود سه سال نمی‌توانستم از خانه بیرون بروم. هرگز دیگر شب‌ها تنها بیرون نمی‌روم. اینجا کشور کوچکی است و من مدام باید حواسم به پشت سرم باشم».

رئیس پلیس ملی ایسلند در مورد شکست پیگیری‌‌های قانونی این پرونده عذر‌خواهی کرده است.

زنانی که این پرونده را به دادگاه حقوق بشر اروپا فرستاده‌اند از دادگاه‌های قضایی هم به اندازه پلیس شاکی هستند.

در سال ۲۰۱۹ وقتی مردی که متهم به تجاوز بود تبرئه شد خشم عمومی برانگیخته شد، چون قاضی معتقد بود مرد نمی‌توانسته‌ شلوار تنگ و کمردار چرمی زن را درآورده باشد. همین قاضی در پرونده دیگری که زن به دلیل زخم‌هایی در واژن خود تا سر حد مرگ دچار خون‌ریزی شده بود حکم داد که زن درگیر «سکس خشن» بوده است.

هولدا روند می‌گوید این باعث می‌شود برخی مردان مطمئن باشند که می‌توانند از مجازات خشونت جنسی در بروند.

او می‌گوید: «مردان می‌دانند که احتمال کمی دارد که برای خشونت‌های جنسی مجازات شوند. حتی اگر به دلیل ارتکاب تجاوز مجرم شناخته شوند مجازات آنها با تشخیص و صلاحیت قاضی تعیین می‌شود و حتی یک روز هم به زندان نمی‌روند».

گودرون جانسدوتیر می‌گوید: «این وضعیت سایه سیاهی بر جامعه ماست».

«این کافی نیست»

دولت ایسلند به بی‌بی‌سی گفته است که از هدف پایان‌ دادن به خشونت‌‌های جنسیتی حمایت می‌کند. سخنگوی دولت می‌گوید: «ایسلند سال‌ها پیشگام برابری جنسیتی در جهان بوده است اما همیشه اقدامات بیشتری هست که می‌توان برای بهبود وضعیت انجام داد».

رئیس‌جمهور ایسلند، هالا توماسدوتیر می‌گوید دولت اقدامات کافی انجام نمی‌دهد.

او می‌گوید: «من فکر می‌کنم هیچ دولتی اقدامات کافی انجام نمی‌دهد. ما با چالش‌ها و مشکلاتی در سیستم قضایی و به طور گسترده در عرصه فرهنگی رو‌به‌رو هستیم. تا زمانی که خشونت‌های جنسیتی وجود دارد، بدین معنی است ما اقدامات کافی انجام نداده‌ایم. موضوع به همین سادگی است».

با این حال او باور دارد که ایسلند یکی از بهترین کشور‌های جهان برای زنان است و می‌گوید که امید دارد تا سال ۲۰۳۰ به طور کامل فاصله جنسیتی در این کشور از میان برود. سازمان ملل متحد به بی‌بی‌سی می‌گوید این کشور در مسیر پیشرفت قرار داشته است.

هولدا روند با وجود نقشی که در حمایت از زنان مورد خشونت‌های جنسیتی دارد به آینده خوش‌بین است. او می‌گوید شاهد دگرگونی در جامعه ایسلند است.

«دختران من از سال اول دبستان آموزش‌های جنسی دیده‌اند. آنها از حد و مرز‌ها و مفهوم رضایت جنسی به خوبی آگاهند و همه آنچه من دلم می‌خواست در سن آنها بدانم را می‌دانند».

و شاید نسلی از دختران و پسرانی که به روش آموزشی یالی پرورش یافته‌اند خشونت‌های جنسیتی را بسیار ناپذیرفتنی‌تر از امروز بدانند.

پروژه صد زن بی‌بی‌سی هر سال ۱۰۰ زن الهام بخش و تاثیرگذار در سراسر جهان را معرفی می‌کند. محتوای مربوط به صد زن را در اینستاگرام و فیس بوک دنبال کنید. با استفاده از هشتگ #BBC100Women به این گفتگو بپیوندید.