ترکیه و پ‌ک‌ک؛ خانواده‌هایی که در انتظار پایان یکی از طولانی‌ترین درگیری‌های جهان هستند

زمانی که حزب کارگران کردستان (پ‌ک‌ک) اعلام کرد که قصد دارد خود را منحل کند و به چند دهه شورش مسلحانه علیه دولت ترکیه پایان دهد، لیلا امیدوار شد که شاید بتواند به زودی پسرش را دوباره ببیند.

سه سال پیش پسرش که ساندویچ‌فروش بود، خانه را ترک کرد و به این گروه پیوست. ترکیه، آمریکا، بریتانیا و اتحادیه اروپا این گروه را که در کوه‌های دورافتاده قندیل، نزدیک مرز ایران و عراق، فعالیت می‌کند، یک سازمان تروریستی می‌دانند.

از آن زمان، لیلا فقط دو ویدیو از پسرش دریافت کرده و او را از نزدیک ندیده است. آخرین بار در ماه مارس ارسال شده بود.

لیلا که نامش به دلیل ترس از انتقام‌جویی این گروه تغییر داده شده، می‌گوید: «وقتی برای اولین بار خبر اعلامیه آن‌ها را شنیدم، خیلی خوشحال شدم. اما با گذشت زمان هیچ چیزی تغییر نکرده است.»

درگیری پ‌ک‌ک با ترکیه که از ۴۰ سال پیش آغاز شد، یکی از طولانی‌ترین درگیری‌های جهان به شمار می‌رود. این جنگ بیش از ۴۰ هزار کشته به جا گذاشته که بسیاری از آن‌ها غیرنظامی بوده‌اند.

برخی از خانواده‌ها در گفت‌وگو با بی‌بی‌سی به شدت از پ‌ک‌ک انتقاد کردند، در حالی که برخی دیگر با افتخار از اینکه اعضای خانواده‌شان در راه این گروه جان باخته‌اند سخن گفتند و باور داشتند این فداکاری زمینه‌ساز مذاکرات صلح شده است.

اعلام پ‌ک‌ک مبنی بر توقف جنگ، لحظه‌ای تاریخی برای ترکیه، اقلیت کرد آن کشور، و کشورهای همسایه‌ای تلقی می‌شود که این درگیری به آن‌ها سرایت کرده است.

اما از آن زمان تاکنون، هیچ روند رسمی صلحی با ترکیه آغاز نشده و آتش‌بسی نیز به طور رسمی برقرار نشده است، و همچنان گزارش‌هایی از تلفات از هر دو طرف منتشر می‌شود.

پ‌ک‌ک در ابتدا با هدف تشکیل یک کشور مستقل کرد در ترکیه تاسیس شد، اما از دهه ۱۹۹۰ میلادی تمرکز خود را به مطالبه خودمختاری فرهنگی و سیاسی بیشتر برای کردها تغییر داد.

لیلا که ساکن اقلیم نیمه‌خودمختار کردستان عراق در مرز با ترکیه است، می‌گوید اسم پ‌ک‌ک را نشنیده بود تا وقتی که پسرش - یک کرد عراقی بیست و چند ساله - روزی به خانه آمد و درباره طرز تفکر این گروه صحبت کرد.

او این گروه را متهم می‌کند که «پسرم را شست‌وشوی مغزی داده‌اند» و او را قانع کرده‌اند که در حال دفاع از اقلیت‌های قومی کرد در ترکیه، عراق، سوریه و ایران هستند. کردها چهارمین گروه قومی بزرگ خاورمیانه هستند اما کشور مستقلی ندارند.

لیلا می‌گوید پسرش به مرور مستقل‌تر شد، خودش رختخوابش را مرتب می‌کرد، لباس می‌شست و ظرف‌ها را می‌شست. حالا باور دارد که پ‌ک‌ک او را برای زندگی سخت در کوه‌ها آماده می‌کرده است.

روز رفتنش، با سه «رفیق» دیگر به خانه آمد و به مادرش گفت که قصد دارد برای طی شش ماه دوره آموزشی به کوهستان برود.

لیلا می‌گوید بارها تلاش کرده بود او را از پیوستن به پ‌ک‌ک منصرف کند، اما پسرش مصمم بود که این کار را انجام دهد.

او می‌گوید: «آن‌قدر مصمم بود که بحث کردن با او فایده‌ای نداشت.»

از آن زمان، لیلا بارها به کوه‌های قندیل رفته تا شاید لحظه‌ای پسرش را ببیند، اما هرگز موفق نشده است.

او می‌گوید: «اگر فقط اجازه بدهند سالی یک بار او را ببینم، خوشحال خواهم بود.»

بی‌بی‌سی با مجوز نادری که برای فیلم‌برداری از پ‌ک‌ک گرفته بود، به منطقه کوهستانی قندیل سفر کرد.

این کوهستان که جمعیت کمی در آن ساکن هستند و با زیبایی طبیعی‌‌اش شناخته می‌شود، پناهگاه هزاران جنگجوی پ‌ک‌ک در مقابل حملات هوایی ترکیه است.

برای رسیدن به آنجا باید ساعت‌ها در جاده‌های باریک و پردست‌انداز رانندگی کرد، در منطقه‌ای که جز چند کشاورز و چوپان تقریبا هیچ نشان دیگری از زندگی نبود.

هنگامی که گروه بی‌بی‌سی به ایست بازرسی پ‌ک‌ک نزدیک شد، تصاویر بزرگی از عبدالله اوجالان، رهبر و بنیان‌گذار گروه در نقاط مختلف کوه‌ها دیده می‌شد که از سال ۱۹۹۹ دوره حبس خود را در زندان انفرادی در ترکیه می‌گذراند. اما وقتی بی‌بی‌سی به ایست بازرسی رسید، پ‌ک‌ک اجازه ورود نداد.

بعدتر مقام‌های پ‌ک‌ک گفتند که این گروه در حال مذاکره است و نمی‌خواهند توجه رسانه‌ها جلب شود.

آن‌ها نگفتند موضوع مذاکرات چیست، اما فواد محمد حسین، وزیر خارجه عراق، ماه گذشته به بی‌بی‌سی گفت مذاکراتی میان پ‌ک‌ک، ترکیه، عراق و دولت اقلیم کردستان درباره نحوه تحویل سلاح‌های این گروه برگزار خواهد شد.

«خلع سلاح موضوع بحث نیست»

تا الان جزئیات توافق احتمالی صلح میان ترکیه و پ‌ک‌ک مشخص نشده است.

پ‌ک‌ک در بیانیه‌ای کتبی به بی‌بی‌سی گفت که در این روند «صادق و جدی» است و تاکید کرد که رهبرش، عبدالله اوجالان، باید آزاد شود.

زاگرس هیوا، سخنگوی اتحادیه جوامع دموکراتیک کردستان که مجموعه‌ای از سازمان‌های کرد منطقه و وابسته به پ‌ک‌ک است، گفت: «حالا توپ در زمین ترکیه است. روند صلح نمی‌تواند یک‌طرفه پیش برود.»

با این حال نشانه‌ای از چالش‌های پیش رو را می‌توان در اظهارات یکی از فرماندهان ارشد محلی پ‌ک‌ک در عراق دید که در بیانیه‌ای کتبی به بی‌بی‌سی گفت از نظر او «خلع سلاح موضوع بحث نیست».

او که همچنان به نیت‌ ترکیه مشکوک است، می‌گوید: «وقتی دلایل درگیری مسلحانه حل شود، دیگر اسلحه برای هیچ‌یک از دو طرف فایده‌ای نخواهد داشت.»

برخی تمایل ظاهری رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه، برای پایان دادن به درگیری با پ‌ک‌ک را تلاشی برای جلب حمایت کردها از قانون اساسی جدید ترکیه با هدف تمدید حکومت ۲۲ ساله‌اش می‌دانند، اما او این موضوع تکذیب می‌کند.

اردوغان تصمیم پ‌ک‌ک برای انحلال را گامی مهم در مسیر رسیدن به «ترکیه‌ای بدون تروریسم» توصیف کرده و در شبکه ایکس نوشته است که پس از «حذف ترور و خشونت» دوره‌ای تازه آغاز خواهد شد.

برای بعضی خانواده‌ها که عزیزانشان در جنگ برای پ‌ک‌ک کشته شده‌اند، فکر پایان یافتن این درگیری‌ها احساسی تلخ و شیرین است.

کاوا تکور دو سال پیش در سن ۲۱ سالگی کشته شد. خواهرش، روندک، که در شهر سلیمانیه عراق زندگی می‌کند، آخرین بار او را در سال ۲۰۱۹ در کوه‌های قندیل دید.

روندک در خانه‌شان، جایی که عکس‌های کاوا دیوارهای اتاق نشیمن را پر کرده، می‌گوید مرگ برادرش زندگی خانواده را دگرگون کرد. او با چشمانی اشکبار می‌گوید: «همیشه خوابش را می‌بینم.»

روندک که در دهه بیست زندگی‌اش است، هنوز آخرین گفت‌وگویشان را به یاد دارد.

می‌گوید: «از او پرسیدم دوست دارد با من به خانه برگردد، گفت 'هرگز'. حتی از من خواست به کوهستان بروم و به او ملحق شوم.»

برای روندک و خانواده‌اش که حامی پ‌ک‌ک هستند، انحلال این گروه لحظه‌ای پر از «غرور و درد است، به ویژه بعد از چنین فقدان بزرگی.»

او معتقد است: «این فداکاری‌ها و شهیدانی که از دست دادیم، راه را برای رهبران باز کرد تا از صلح حرف بزنند.»

مشخص نیست در آینده چه رخ خواهد داد.

سوال‌هایی مطرح است درباره سرنوشت هزاران جنگجوی ترک عضو پ‌ک‌ک و این که آیا اجازه خواهند یافت دوباره به جامعه ترکیه بازگردند یا نه.

مقام‌های ترکیه هنوز نگفته‌اند که آیا این جنگجویان به عنوان مجرم تحت پیگرد قرار می‌گیرند یا خیر. اما گزارش‌ رسانه‌های ترکیه حاکی است جنگجویانی که در ترکیه مرتکب جرمی نشده‌اند شاید بتوانند بدون ترس از پیگرد قانونی بازگردند، هرچند رهبران پ‌ک‌ک ممکن است مجبور به تبعید به کشورهای دیگر شوند یا در عراق بمانند.

همچنین هنوز مشخص نیست انحلال پ‌ک‌ک چه معنایی برای دیگر گروه‌های کرد که ترکیه آن‌ها را شاخه‌های این گروه می‌داند، به ویژه در شمال شرق سوریه، خواهد داشت.

در جریان جنگ داخلی سوریه، نیروهای ترکیه و جنگجویان سوری مورد حمایت ترکیه، مجموعه‌ای از حملات را برای تصرف مناطق مرزی تحت کنترل شبه نظامیان کرد سوری موسوم به «یگان‌های مدافع خلق» انجام دادند.

یگان‌های مدافع خلق (ی‌پ‌گ) رهبری ائتلافی از شبه نظامیان کرد و عرب موسوم به «نیروهای دموکراتیک سوریه» را بر عهده دارد که با کمک ائتلاف چند ملیتی به رهبری آمریکا، گروه موسوم به دولت اسلامی (داعش) را از یک‌چهارم خاک سوریه بیرون راندند.

ی‌پ‌گ می‌گوید گروهی مستقل از پ‌ک‌ک است، اما ترکیه این موضوع را نمی‌پذیرد و این گروه را سازمانی تروریستی می‌داند.

اردوغان گفته تصمیم پ‌ک‌ک برای انحلال باید «شامل تمام شاخه‌های این سازمان در شمال عراق، سوریه و اروپا» شود. مظلوم عبدی، فرمانده نیروهای دموکراتیک سوریه، گفته است تصمیم پ‌ک‌ک «راه را برای فرآیند سیاسی و صلح‌آمیز تازه‌ای در منطقه هموار خواهد کرد».

اما او هم‌زمان گفته است که خلع سلاح پ‌ک‌ک شامل نیروهای دموکراتیک سوریه نمی‌شود، چرا که آن‌ها در ماه دسامبر گذشته توافق جداگانه‌ای برای ادغام با ارتش سوریه امضا کردند.

در ایران، گروه پژاک که بخشی از اتحادیه جوامع دموکراتیک کردستان است، به بی‌بی‌سی ترکی گفت که از «روند جدید» در ترکیه حمایت می‌کند اما قصد ندارد خلع سلاح یا منحل شود.

پژاک از نظر ترکیه و ایران سازمانی تروریستی محسوب می‌شود. از سال ۲۰۱۱ میان این گروه و دولت ایران آتش‌بس نانوشته‌ای برقرار بوده است.

ترکیه می‌گوید پژاک شاخه ایرانی پ‌ک‌ک است، اما گروه‌های کرد این مسئله را رد می‌کنند.

«این شهر چیزی جز درد برایم نداشته است»

برای مادرانی مانند لیلا، تمام پیچیدگی‌های سیاسی و موازنه‌های ظریف قدرت نظامی در منطقه بی‌اهمیت است. تنها چیزی که برای او اهمیت دارد، بازگشت پسرش است.

می‌گوید: «وقتی از سختی‌های زندگی در کوه‌ها خسته شود، بالاخره برمی‌گردد. یک روز می‌فهمد دیگر نمی‌تواند دوام بیاورد.»

اگر این اتفاق بیفتد، لیلا می‌خواهد شهری را که پسرش در آن به عضویت پ‌ک‌ک در آمد، ترک کند.

او می‌گوید: «این شهر چیزی جز درد برایم نداشته است.»