جام ملت‌های آسیا؛ افت قطر و جهانی شدن قدرت ژاپن

از دی ماه ۲۰۱۹ که دوره قبلی جام ملت‌های آسیا برگزار شد تا امروز، چهره فوتبال آسیا تغییرات گسترده‌ای داشته است. برخی تیم‌ها افت کرده‌اند و برخی تیم‌ها پیشرفت محسوسی داشته‌اند. در مقیاسی دیگر، چندین ستاره تازه به فوتبال آسیا معرفی شده‌اند.

دوره قبلی مسابقات در حالی برگزار شد که قطر خودش را آماده برگزاری جام جهانی می‌کرد و با قهرمانی در آن تورنمنت به نظر می‌رسید که این تیم پس از سرمایه‌گذاری گسترده خودش را وارد جمع تیم‌های نخبه آسیا کرده است، اما پس از عملکرد ناموفق در جام خانگی به نظر می‌رسد که این تیم از روزهای اوجش فاصله گرفته است

این مطلب نگاهی دارد به وضعیت مدافع عنوان قهرمانی و دیگر تیم‌های قدرتمند آسیا و تفاوت وضعیت فوتبال این قاره نسبت به دوره گذشته بازی‌ها.

عربستان و ازبکستان؛ از افت شدید، تا رشد محسوس

در دوره قبلی جام ملت‌ها تیم‌هایی مثل عربستان و ازبکستان در بدترین دوران افت خود را سپری می‌کردند. عربستان در آن تورنمنت در مرحله گروهی، در گروهی که قطر و کره‌شمالی و عراق قرار داشتند، مقابل قطر شکست خورد و به عنوان تیم دوم به مرحله دوم صعود کرد و در این مرحله هم به ژاپن باخت و از مسابقات کنار رفت.

سرمربی عربستان در آن دوره خوان آنتونیو پیتزی اسپانیایی بود و پس از حذف در دور دوم، برکنار شد.

اکنون اما عربستان یکی از مدعیان قهرمانی در جام ملت‌های ۲۰۲۳ است؛ تیمی که با سرمربیگری روبرتو مانچینی، چهره‌ای ویژه پیدا کرده است.

جالب اینکه مانچینی پس از چند نتیجه ضعیف در ابتدای حضور در تیم عربستان، تغییرات اساسی در فرم بازی و نفرات تیمش ایجاد کرد و چند بازیکن سرشناس مثل یاسر شهرانی و سلطان غنام مدافعان کناری الهلال و النصر را هم از فهرست نهایی عربستان بیرون گذاشت و با تیمی جوان‌تر از سال‌های قبل، به قطر رفته است.

تیم دیگری که در دوره قبلی جام ملت‌ها شرایط و عملکرد بدی داشت اما اکنون چهره یک مدعی را پیدا کرده، ازبکستان است.

ازبکستان در آن دوره همگروه ترکمنستان، عمان و ژاپن بود. شکست مقابل ژاپن، پیروزی مقابل عمان در یک بازی نزدیک و دشوار و پیروزی مقابل ترکمنستان این تیم را به مرحله دوم رساند.

اما از همان نمایش‌های مرحله گروهی ازبکستان، مشخص بود که این تیم شانس چندانی برای موفقیت مقابل استرالیا در مرحله دوم ندارد.

هکتور کوپر، سرمربی آرژانتینی، که در اواخر دهه ۱۹۹۰ با والنسیا به فینال لیگ قهرمانان اروپا رسیده بود، یک تیم بسیار تدافعی را در ازبکستان شکل داده و مقابل استرالیا هم با نمایشی دفاعی بازی را به پنالتی کشید اما آن جا شکست خورد و ازبکستان از تورنمنت کنار رفت.

ازبکستان پس از این تورنمنت، در مقدماتی جام جهانی ۲۰۲۲ هم چنان ضعیف ظاهر شد که حتی به مرحله نهایی مقدماتی جام جهانی نرسید.

پس از همین شوک بزرگ بود که سرچکو کاتانچ اسلونیایی به عنوان سرمربی تازه انتخاب شد و ازبکستان با این مربی پیشرفت محسوسی داشته و حالا آماده رقابت با بهترین تیم‌های آسیاست.

عراق و اردن هم دیگر تیم‌هایی هستند که از سال ۲۰۱۹ به تدریج وارد دوره افت شدند و سپس رشد فنی کردند و حالا تیم‌های قدرتمندی در آستانه شروع جام ملتهای پیش رو هستند.

قطر و چین؛ ورود به دوره افت

در نقطه مقابل چند تیم هستند که چهار سال پیش در اوج شرایط فنی بودند اما حالا در افت هستند. مهم‌ترین نمونه، قهرمان دوره پیشین یعنی قطر است؛ تیمی که با اقتدار قهرمان جام ملتهای ۲۰۱۹ شد اما حدود یک سال قبل در شرایطی که میزبان جام جهانی بود، در این تورنمنت بسیار ضعیف ظاهر شد و با ۳ شکست در مرحله گروهی، به کارش در جام جهانی پایان داد.

افت قطر فقط مربوط به شرایط فنی تیم ملی این کشور نیست. السد و الدحیل که تا سال ۲۰۲۱ از بهترین تیم‌های غرب آسیا بودند و هر فصل برای حضور در فینال این تورنمنت رقابت می‌کردند، در فصل جاری در بدترین شرایط سال‌های اخیرشان قرار دارند.

السد از گروهی که چندان دشوار نبود، نتوانست صعود کند و در اردن مغلوب الفیصلی شد که یک نتیجه باورنکردنی برای مدیران این باشگاه ثروتمند بود.

الدحیل هم در گروهی که پرسپولیس و النصر و استقلال تاجیکستان قرار داشتند، سوم شد و در میانه مسابقات هم پس از کسب نتایج ضعیفش، سرمربی نامدارش، هرنان کرسپو، برکنار شد.

قطر کمتر از دو ماه مانده به شروع جام ملت‌ها با کارلوس کی‌روش قطع همکاری کرد و با سرمربی تازه اسپانیایی خود در تورنمنت حاضر خواهد بود.

قطر با چین و تاجیکستان و لبنان همگروه است و با توجه به شرایط گروه‌های دیگر، گروه قطر چندان دشوار به نظر نمی‌رسد.

چین تیم دیگری است که در دوره قبلی جام ملت‌ها، در اوج سرمایه‌گذاری روی فوتبال باشگاهی و ملی خود بود.

بازیکنانی مثل هالک برزیلی در لیگ چین بازی می‌کردند و سرمربی تیم ملی چین مارچلو لیپی ایتالیایی بود که به عنوان گران‌ترین سرمربی شاغل در فوتبال آسیا، در جام ملت‌ها حاضر شد.

هرچند چین در مرحله یک‌چهارم نهایی مقابل ایران شکست خورد و از تورنمنت کنار رفت اما وضعیت چین در آن روزها بهتر از امروز بود.

پس از جام ملت‌های ۲۰۱۹، چین در مقدماتی جام جهانی هم نتایج ضعیفی گرفته و در گروهی که عربستان و استرالیا و ژاپن و عمان و ویتنام در آن حضور داشتند، در رده پنجم قرار گرفت.

پس از آن چین سرمربی بومی خود را برکنار کرد و حالا الکساندر یانکوویچ صربستانی سرمربی این تیم است که قبلا چند سال به عنوان سرمربی تیم زیر ۱۹ سال چین کار کرده بود.

رسیدن از لیپی با قرارداد بیش از ۱۰ میلیون دلار در سال، به یک مربی صربستانی تقریبا ناشناس، سیمای روشنی از شرایط فوتبال چین و تغییر رویکرد نسبت به فوتبال در این کشور بزرگ را نشان می‌دهد.

ژاپن؛ قدرت آسیایی که جهانی شد

ژاپن در جام ملت‌های ۲۰۱۹ با هاجیمه موریاسو که همچنان سرمربی این تیم است، نمایش خوبی داشت و پس از پیروزی ۳ بر صفر در نیمه نهایی مقابل ایران، به فینال رسید و البته در دیدار نهایی مقابل قطر شکست خورد.

ژاپن پس از این تورنمنت اما به رشد فنی خود ادامه داد و در جام جهانی ۲۰۲۲ آلمان را در مرحله گروهی حذف کرد و پس از نمایشی خوب مقابل اسپانیا، به مرحله دوم صعود کرد.

پس از جام جهانی هم ژاپن در بازی‌های دوستانه مقابل تیم‌های بزرگ جهان آنقدر خوب نتیجه گرفته که روی این تیم به عنوان یکی از مدعیان رسیدن به مراحل بالای جام جهانی ۲۰۲۶ حساب می‌‎‌شود.

به این ترتیب ژاپن از معدود تیم‌های قاره آسیاست که چهار سال پیش در شرایط خوبی قرار داشت و نسبت به آن مقطع، پیشرفت محسوسی هم داشته است.

در ترکیب ژاپن هم چند ستاره تازه می‌بینیم که این متاثر از تعداد زیاد بازیکنان ژاپنی حاضر در اروپاست.

ستارگان نوظهور و ستارگانی که خاموش شدند

این نام‌ها رو مرور کنیم: مسعود شجاعی، اشکان دژاگه، سلمان فرج و محمد البریکی.

اینها نام ۴ بازیکن بزرگ تیم ملی ایران و عربستان است که در دوره قبلی جام ملت‌ها، از مهره‌های مهم تیم‌های خود بودند و در تورنمنت پیش رو حضور نخواهند داشت.

عبدالکریم حسن، مدافع چپ قطر، هم داستان جالبی دارد؛ انتخاب به عنوان مرد سال آسیا در سال ۲۰۱۸ و سپس اخراج از السد قطر به دلیل انتشار پستی که از سوی مدیران باشگاه السد تعبیر به «تمسخر مردم قطر» شد.

البته نام عبدالکریم حسن در فهرست نهایی قطر برای جام ملت‌ها دیده می‌شود اما شاید این بازیکن که افت کرده، در ترکیب اصلی قطر هم قرار نگیرد.

در نقطه مقابل با ستارگانی نو ظهور مواجه هستیم؛ تاکفوزا کوبو و کائورو میتوما، دو هافبک هجومی ژاپنی، که در سطح اول فوتبال اروپا برای رئال سوسیداد اسپانیا و برایتون انگلیس بازی می‌کنند و شاید فصل بعد آنها را در دو باشگاه بزرگ اروپایی ببینیم.

سعود عبدالحمید، دفاع راست عربستان، که در جام جهانی ۲۰۲۲ درخشید و حالا یکی از بازیکنان برجسته آسیا در این پست است.

کانگ اینگ لی از کره جنوبی که در ۲۲ سالگی به ترکیب اصلی پاری‌سن‌ژرمن رسیده است و در بازی‌های بزرگ لیگ قهرمانان اروپا بازی می‌کند.

به این ترتیب حالا می‌توان گفت فوتبال آسیا به جایگاهی رسیده است که چند چهره جوان آن، به عنوان ستارگان تازه در سطح اول فوتبال آسیا و اروپا بازی می‌کنند.