جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران؛ فعالان حقوق بشر از شرایط «نگرانکننده» زندانیان در ایران خبر میدهند
منبع تصویر، IRNA
بعد از حملات نظامی اخیر آمریکا و اسرائیل به مراکز نظامی و امنیتی ایران و تشدید فضای جنگی در شهرهای مختلف، نگرانیها درباره وضعیت نگهداری زندانیان افزایش یافته است و در پی هشدار اسرائیل برای خالی کردن منطقه اوین در تهران، فعالان حقوق بشر و خانواده زندانیان سیاسی هشدار دادند که «جان زندانیان در خطر است.»
روز گذشته گزارشهایی از زندان تهران بزرگ یا فشافویه در جنوب تهران به بیبیسی فارسی رسید که حاکی از صدای چند انفجار در محدوده این زندان بود.
گفته میشود که پادگان فشافویه که در نزدیک زندان است، دیروز هدف حمله اسرائیل و آمریکا قرار گرفته است.
یک منبع آگاه از قول یکی از زندانیان تهران بزرگ به ما گفت: «حدود پنج صدای انفجار شدید شنیده شد، ساختمان اداری بهشدت آسیب دید و شیشهها شکست و چند دیوار زندان خراب شد. همه زندانیان بیرون ریختند و گارد آنان را بهشدت سرکوب کرد و نمیدانم چند نفر زخمی یا کشته شدند، چون ماموران بهشدت تیراندازی میکردند.»
روز گذشته، ۱۱ اسفند، کمیته آزادی زندانیان سیاسی در ایران، مستقر در بریتانیا، در اطلاعیهای نسبت به گزارشهای مربوط به هدف قرار گرفتن بخش اداری زندان فشافویه ابراز نگرانی کرد.
مقامهای قضایی هنوز در این باره اظهار نظری نکردهاند ولی کمیته آزادی زندانیان سیاسی در ایران تائید کرده که بر اثر شدت انفجار در بخش اداری، تعدادی از بندهای عمومی نیز آسیب دیده و زندانیان از نظر جانی و روانی متحمل خسارت شدهاند.
این کمیته با انتقاد از نبود مدیریت شفاف و اطلاعرسانی رسمی، هشدار داده است که این روند میتواند خطرات جبرانناپذیری برای سلامت و جان زندانیان به همراه داشته باشد.
در این اطلاعیه همچنین تاکید شده که مسئولیت کامل حفظ جان و امنیت تمامی زندانیان، مطابق قوانین داخلی و تعهدات بینالمللی، بر عهده مقامات جمهوری اسلامی ایران است.
بر اساس مصوبه شماره ۲۱۱ شورای عالی قضایی (۲۲ دی ۱۳۶۵)، قوه قضائیه موظف است در شرایط جنگی و اضطراری، از ابزارهای قانونی برای کاهش خطر نسبت به جان زندانیان استفاده کند؛ از جمله اعطای مرخصی اضطراری، آزادی موقت، تبدیل قرار تأمین و انتقال به مکانهای امن.
همچنین ایران بهعنوان عضو میثاق بینالمللی حقوق مدنی و سیاسی، متعهد به حفاظت از حق حیات و امنیت افراد محروم از آزادی است.
با این حال، گزارشهایی که پس از آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران منتشر شده، از امنیتیتر شدن فضای زندانها، محدودیت شدید ارتباطات، اختلال در توزیع غذا و خدمات درمانی و افزایش حضور نیروهای امنیتی در برخی زندانها حکایت دارد.
وقوع انفجارهایی در جریان جنگ ۱۲ روزه در محدوده زندان اوین و آسیب دیدن برخی ساختمانهای آن، نگرانیها درباره تکرار اینگونه حوادث و به خطر افتادن جان زندانیان را تشدید کرده است. فعالان مدنی گفتهاند که در این شرایط، حفاظت از جان زندانیان یک الزام قانونی و انسانی است.
در زندانها چه خبر است؟
در روزهای گذشته خانوادههای زندانیان سیاسی با به اشتراک گذاشتن پیامهای متعدد در شبکههای اجتماعی از امنیتیتر شدن زندانها، نگهداری زندانیان در شرایط نامناسب و انتقال آنها به مکانهای نامعلوم خبر دادهاند.
شایلین اسداللهی، خواهر علی اسداللهی، شاعر، مترجم و از اعضای زندانی کانون نویسندگان ایران که در بند ۲۰۹ اوین زندانی است، به بیبیسی فارسی گفت که وضعیت و شرایط زندانیان سیاسی به شدت خطرناک است.
خانم اسداللهی گفت: «از زمانی که جنگ شروع شده ما از عزیزانمان هیچ خبری نداریم و حتی نمیدانیم که در کجا نگهداری میشوند.»
او با بیان این که قرار بوده برادرش روز شنبه با وثیقه آزاد شود اما با شروع جنگ مصادف شده، گفت «مسئولان زندان با وجود تامین وثیقه با خشونت با آنها برخورد کردند و پاسخگوی خانواده زندانیان سیاسی نیستند.»
شایلین اسداللهی به تلویزیون فارسی بیبیسی گفت حتی پیش از شروع جنگ، تماسهایی که برادرش با خانواده داشته بسیار کوتاه بوده و مشخص نبوده که او به چه اتهامی در بازداشت به سر میبرد.
بنا به گفته خانم اسداللهی زندانیانی که همچنان در بند ۲۰۹ ماندهاند با مشکلاتی از جمله تامین مواد غذایی و لوازم بهداشتی روبرو هستند.
خواهر علی اسداللهی پیشتر هم در اینستاگرام گفته بود: «مطلع شدیم زندانیان سیاسی را از بند ۲۰۹ اوین به بخش نامعلومی منتقل کردند.»
همسر مصطفی محمدحسن، از زندانیان سیاسی، هم در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «الان زندان دست نیروهای نوپو است و درهای زندان رو کامل بستند و همه مسئولان زندان را ترک کردهاند. تهیه غذا بسیار سخت شده است و فروشگاهی هم دیگه نیست.»
حسین رزاق، فعال سیاسی به بیبی سی فارسی گفت: «زندانیان در تهران بزرگ را به شدت سرکوب کردند. اکثر کادر زندان رفتهاند و کنترل زندان در دست یگان ویژه افتاده. برای همین زندانیان در تامین نیازهای روزانه با مشکل روبرو شدند و در تنگنا هستند. درهای سالن ها بسته است و اجازه تردد نمیدهند و شرایط فوقالعاده امنیتی است.»
او همچنین درباره بازداشتیهای اعتراضات دیماه گفت: «در برخی از زندانهای کشور، بازداشتیهای اخیر را به پادگانهای سپاه منتقل کردهاند. جمهوریاسلامی میخواهد از مخالفان خود سپر انسانی بسازد.»
گزارشهایی درباره زندانهای قزلحصار کرج و لاکان رشت نیز منتشر شده که از محدودیت دسترسی به خدمات و تشدید فضای امنیتی آنها حکایت دارد.
در همین حال، کمیته آزادی زندانیان سیاسی در اطلاعیهای خبر داد که شماری از زندانیان سیاسی و بازداشتشدگان روز نهم اسفندماه ۱۴۰۴ با چندین دستگاه اتوبوس از زندان دستگرد اصفهان به مکانی نامعلوم منتقل شدهاند.
این کمیته اعلام کرده است که انتقال این زندانیان بدون اطلاع به خانوادهها و وکلای آنان صورت گرفته و همین موضوع نگرانی درباره وضعیت جسمی و امنیت جانی آنها را افزایش داده است.
سازمان حقوق بشری ههنگاو اعلام کرده است که در پی بمباران مراکز نظامی مریوان، تمامی زندانیان زندان مرکزی این شهر آزاد شدهاند. اما دادستان مرکز استان کردستان این موضوع را تکذیب و اعلام کرد که به زندانهای استان آسیبی وارد نشده و خبر آزادی زندانیان صحت ندارد.
منبع تصویر، Getty Images
نگرانی فعالان حقوق بشر
سازمانهای حقوق بشری از جمله هرانا در گزارشهایی اعلام کردند که در اعتراضات دیماه ۱۴۰۴ بیش از ۵۰ هزار نفر در سراسر ایران بازداشت شدند.
درباره کم و کیف نگهداری این افراد در زندانها و بازداشتگاهها، اطلاعاتی در دست نیست و همین امر باعث تشدید موج نگرانی از اوضاع زندانها و نحوه نگهداری زندانیان در این شرایط جنگی شده است.
شیرین عبادی، فعال حقوق بشر و یکی از دو برنده ایرانی جایزه صلح نوبل در کانال تلگرامش با اشاره به کنوانسیون چهارم ژنو و آییننامه سازمان زندانها، خواستار توقف فوری اعدامها، اعلام وضعیت و محل نگهداری زندانیان، دسترسی به وکیل و درمان و نظارت مستقل بر زندانها شد.
خانم عبادی نوشته است: «در دوشنبه ۱۱ اسفند ۱۴۰۴، در سومین روز جنگ، خبرهای بسیار نگرانکنندهای از وضعیت زندانیان و بازداشتیهای اعتراضات اخیر به دست میرسد. برخی منابع از تلاشهایی در زندان قزلحصار برای اعدام زندانیان گفتهاند که خوشبختانه تا این لحظه با حضور گسترده خانوادهها مقابل زندان ناکام مانده است. همزمان خبرها از سرکوب شدید زندانیان و برخورد با خانوادهها گزارش میدهند.»
این فعال حقوق بشر در ادامه با ابراز تاسف از حمله اسرائیل به زندان اوین در جنگ ۱۲ روزه و تکرار آن نوشته است:
«گزارشهایی هم هست که در حملات موشکی صبح ۱۱ اسفند به اماکن نظامی و امنیتی در سنندج، چند بازداشتگاه نیز هدف قرار گرفتهاند؛ بازداشتگاههایی که میدانیم دستکم تا هفته گذشته محل نگهداری زندانیان سیاسی بودهاند، اما تا این لحظه جزئیاتی درباره وضعیت زندانیان آنها منتشر نشده است. در چنین آشوبی، جمهوری اسلامی به جای حفاظت از جان انسانها، در تلاش است با اعدام گسترده هزاران زندانی فضا را برای بازداشتهای جدید باز کند.»
همچنین بنیاد نرگس محمدی، فعال حقوق بشر و دیگر برنده ایرانی جایزه صلح نوبل، با انتشار اطلاعیهای آزادی یا اعطای مرخصی موقت به زندانیان سیاسی در شرایط جنگی را حق آنان دانست و خواستار ورود فوری نهادهای بینالمللی از جمله سازمان ملل، کمیته بینالمللی صلیب سرخ و پزشکان بدون مرز برای راستیآزمایی وضعیت زندانها شد.
این بنیاد تأکید کرد بر اساس حقوق بینالملل، زندانها، اماکن غیرنظامی حفاظتشده محسوب میشوند و هدف قرار دادن آنها میتواند مصداق جنایت جنگی باشد.
بنیاد نرگس محمدی با اشاره به کشته شدن شماری از دانشآموزان دبستان دخترانه میناب براثر حملات نظامی نوشته است: «بار دیگر غیرنظامیان، از کودکان تا زندانیان، در این درگیریها بهطور مستقیم در معرض خطر قرار گرفتهاند. در این میان، گزارش وقوع انفجارها در محدوده محله اوین تهران و نزدیک زندان اوین و نیز نزدیک زندان شهر زنجان، نگرانیهای عمیقی برانگیخته است؛ چرا که این حملات نظامی جان هزاران زندانی را در معرض خطری جدی قرار میدهد.»
