کشورهای خارجی در سوریه چه می‌خواهند؟

احمد شرع، رئیس جمهور موقت سوریه، می‌کوشد تا با تثبیت دولت خود پس از یک جنگ داخلی ۱۳ ساله وحدت را در این کشور برقرار کند.

در همان حال، او باید با فشارهای سیاسی کشورهایی مانند ترکیه و آمریکا مقابله کند که هر کدام در پی منافع خود در سوریه هستند.

سوریه در حال حاضر چگونه تقسیم شده است؟

در دسامبر ۲۰۲۳، گروه مسلح اسلامگرای هیئت تحریر شام و متحدانش دمشق پایتخت سوریه را تصرف و بشار اسد، رئیس‌جمهور را مجبور به فرار به روسیه کردند. بعدا احمد شرع، رهبر این گروه، رئیس جمهور موقت سوریه شد.

با این حال، هیئت تحریر شام هنوز نتوانسته است حاکمیت خود را در سراسر خاک این کشور برقرار کند.

دکتر پل سالم، پژوهشگر موسسه خاورمیانه، یک اندیشکده مستقر در واشنگتن، می‌گوید: «هیئت تحریر شام باریکه‌ای از غرب سوریه را از جنوب ادلب تا دمشق در اختیار دارد، اما بخش‌های بزرگی از خاک این کشور هنوز تحت حاکمیت این گروه نیست.»

ترکیه یک نیروی نظامی متشکل از حدود ۱۰ هزار نفر را به سوریه اعزام کرده که عمدتا در مناطق مرزی بین دو کشور مستقر هستند.

همچنین دولت ترکیه از شبه‌نظامیان مستقر در شمال سوریه حمایت تسلیحاتی سیاسی و پشتیبانی نظامی به عمل می‌آورد. اکثر این شبه‌نظامیان خود را عضو تشکل موسوم به ارتش ملی سوریه می‌دانند و در زمانی که اسد در قدرت بود، با او مبارزه می‌کردند.

بر اساس برخی برآوردها، ارتش ملی سوریه بین ۷۰ هزار تا ۹۰ هزار شبه‌نظامی مسلح دارد.

ایالات متحده نیز حدود ۹۰۰ نظامی به سوریه فرستاده که از گروه موسوم به نیروهای دموکراتیک سوریه به رهبری کردها حمایت می‌کند. این گروه مناطق شمال شرق و شرق سوریه را در اختیار دارد و شامل یگان‌های مدافع خلق به رهبری کردهاست.

برخی منابع شمار نفرات نیروهای دموکراتیک سوریه را بین ۴۰ هزار تا ۶۰ هزار تخمین زده‌اند که بین ۲۰ هزار تا ۳۰ هزار نفر از آنها اعضای یگان‌های مدافع خلق هستند.

مناطق جنوب سوریه با جمعیت زیاد دروزی‌ها در تسلط گروه‌های شبه‌نظامی مانند جبهه جنوبی و اتاق عملیات جنوب است.

با این حال، دکتر سالم معتقد است که «ساکنان روستاهای دروز تا حد زیادی حکومت هیئت تحریر شام را پذیرفته‌اند.»

ترکیه در سوریه چه می‌خواهد؟

ترکیه در زمانی که استان ادلب را در اختیار داشت، تسهیلاتی مانند برق و مخابرات برای ساکنان این منطقه فراهم می‌کرد.

پس از تصرف دمشق توسط هیئت تحریر شام، ترکیه اولین کشور خارجی بود که مقامات خود را به سوریه فرستاد. از جمله آنان ابراهیم کالین، رئیس سازمان اطلاعات ترکیه بود.

به گفته دکتر ننار هاواچ، عضوگروه بین‌المللی بحران که یک اندیشکده مستقر در بروکسل است، ترکیه دو هدف را در سوریه دنبال می‌کند.

به گفته او «ترکیه می‌خواهد سوریه به اندازه کافی ثبات داشته باشد تا سه میلیون آواره سوری در ترکیه به کشورشان بازگردندد و همچنین می‌خواهد گروه‌های مسلح کرد سوریه را از مرزهای خود دور کند زیرا معتقد است که آنها متحدان گروه حزب کارگران کرد – پ‌ک‌ک – هستند که دشمن دولت ترکیه است.»

دکتر سالم گفته است: «ترکیه از سوریه می‌خواهد که تمام شبه‌نظامیان نیروهای دموکراتیک سوریه را در ارتش خود ادغام و منطقه خودمختار کردها را از آنها بگیرد. هدف احمد شرع هم همین است.»

آمریکا در سوریه چه می‌خواهد؟

هدف اصلی آمریکا در سوریه سرکوب و جلوگیری از ظهور مجدد گروه مسلح دولت اسلامی (داعش) بوده است. ایالات متحده در سال ۲۰۱۴ با نفرات داعش در خاک سوریه جنگید و از گروه‌های مسلح کرد مخالف داعش حمایت می‌کند.

یکی دیگر از دلایل حمایت ایالات متحده از این گروه این است که شبه‌نظامیان کرد از زندان‌های شمال شرق سوریه محافظت می‌کنند که هزاران تن متهم به عضویت در داعش در آنها زندانی هستند.

دکتر هاواچ می‌گوید: «این زندانیان افرادی جنگ‌آزموده و بسیار با تجربه‌ای هستند که در صورت آزادی می‌توانند باعث بی‌ثباتی سوریه شوند.»

زمانی که بشار اسد در قدرت بود، ایالات متحده به دلیل نقض حقوق بشر توسط رژیم او تحریم های شدیدی را علیه سوریه اعمال می‌کرد. این تحریم‌ها هنوز سر جای خود هستند.

به گفته او، «آنچه سوریه بیش از همه از آمریکا می‌خواهد این است که تحریم‌های خود را بردارد تا جامعه بین‌المللی بتواند در این کشور سرمایه‌گذاری کند.»

کشورهای عرب خلیج فارس در سوریه چه می‌خواهند؟

اولین سفر خارجی شرع در مقام رئیس جمهور موقت به عربستان سعودی بود.

دکتر اچ اِی هلیر، پژوهشگر موسسه سلطنتی نیروهای متحد، یک اندیشکده مطالعات دفاعی و امنیتی مستقر در لندن، بر این نظر است که «کشورهای خلیج فارس مانند عربستان سعودی و امارات به دلیل پیشینه جهادی شرع و هیئت تحریر شام نسبت به او تردیدهایی دارند.»

او گفته است که «با این حال، آنها تصریح کرده‌اند که می‌خواهند سوریه بازسازی شود؛ آنها می‌خواهند سوریه بخشی از جهان عرب باشد و دیگر یک نیروی نیابتی ایران نباشد.»

دکتر سالم نیز می‌گوید که با توجه به نتایج جنگ داخلی سوریه، دولت ترکیه هم پیشنهاد کمک به بازسازی سوریه را مطرح کرده است اما کشورهای حاشیه خلیج پول نقد بیشتری دارند.

روسیه از سوریه چه می‌خواهد؟

روسیه از سال ۲۰۱۵ از رژیم اسد حمایت کرد و اسد در ازای آن پایگاه‌های نظامی را در خاک سوریه به روس‌ها داد.

پایگاه دریایی طرطوس به روسیه امکان حضور در دریای مدیترانه را داده بود، و پایگاه هوایی حمیمیم، سکوی عملیاتی سپاه آفریقا محسوب می‌شد - یک نیروی روسی در خارج که خدمات امنیتی را در اختیار چندین کشور آفریقایی قرار می‌دهد.

روسیه دارایی‌های استراتژیک خود مانند ناوها و هواپیماهای نظامی را از سوریه خارج کرده است و اکنون در مورد نحوه استفاده از این پایگاه‌ها در آینده با هیئت تحریر شام در حال مذاکره است.

دکتر هاواچ گفته است «سوریه نمی‌تواند با روسیه دشمنی کند زیرا ممکن است روسیه با تحریک تنش بین‌ گروه‌های قومی برای این کشور مشکلاتی را ایجاد کند.»

چه کشورهایی ممکن است برای سوریه مشکل ایجاد کنند؟

دکتر سالم می‌گوید که «این موضوع به نفع شرع است که اکثر کشورها در حمایت از ثبات در سوریه هم نظر هستند و اکثر جناح‌های آن کشور هم از دولت موقت حمایت کرده‌اند.»

با این حال، به گفته اندیشکده آمریکایی مؤسسه مطالعات جنگ، ارتش ملی سوریه مورد حمایت ترکیه با نیروهای دموکراتیک سوریه به رهبری کردها در شرق استان حلب درگیر شده است.

دکتر سالم خطر را در این احتمال می‌‌داند که اگر نیروهای دموکراتیک سوریه حاضر به انحلال خود نشوند، ترکیه ممکن است از ارتش ملی سوریه بخواهد تا حملات خود را به آن تشدید کند.

به گفته او: «این گزینه، اولویت ترکیه نیست اما یکی از گزینه‌ها ترکیه محسوب می‌شود.»

دکتر هاواچ می‌گوید: «تاکنون، ایالات متحده مانع از برخورد عمده ترکیه با کردها شده است اما هنوز هیچ کس نمی‌داند که آیا دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا به حضور نیروهای آمریکایی در سوریه ادامه خواهد داد یا نه. او در ماه دسامبر گفت که وضعیت سوریه «جنگ ما نیست.»

اسرائیل نیز در سوریه حضور نظامی دارد.

اندکی پس از سقوط رژیم اسد، اسرائیل نیروهای خود را به بخش سوری بلندی‌های جولان اعزام داشت و نوار حائل بین نیروهای سوری و اسرائیلی را به تصرف در آورد.

این کشور همچنین واحدهایی را به مواضعی در آن سوی منطقه حال اعزام کرده و تقریبا ۵۰۰ مورد حمله هوایی را به پایگاه‌های نیروهای مسلح سوریه انجام داده و بخش بزرگی از تجهیزات آنها را از بین برده است.

ترس از دخالت ایران در سوریه نیز وجود دارد.

ایران از زمان انقلاب اسلامی سال ۱۹۷۹ متحد سوریه بود و گفته می‌شود در جریان جنگ داخلی سوریه، از رژیم بشار اسد حمایت گسترده‌ای به عمل آورد.

دکتر سالم می‌گوید: «سقوط اسد ضربه شدیدی به ایران زد، زیرا از سوریه به عنوان مسیر ارسال تسلیحات به متحد خود، یعنی حزب‌الله لبنان استفاده می‌کرد.»

او معتقد است که «در حال حاضر، ایران نمی‌تواند راهی برای بازپس‌گیری نفوذ خود در سوریه پیدا کند، اما اگر دولت انتقالی شکست بخورد و جناح‌های مختلف سوریه به جنگ با یکدیگر بپردازند، آنگاه ایران می‌تواند با حمایت از برخی گروه‌های مسلح علیه گروه‌های دیگر، راهی برای بازگشت پیدا کند.»

او می‌افزاید: «ایران عاشق کشورهایی با دولت‌های درمانده است.»