حالا که رهبر حماس کشته شده، چرا آتش‌بس در غزه اتفاق نمی‌افتد؟

اظهارات بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر اسرائیل، مبنی بر اینکه جنگ در غزه «تمام نشده است»، امیدها به پایان سریع درگیری‌ها را از بین برد. این در حالی است که برخی تصور می‌کردند با کشته شدن یحیی سنوار، رهبر حماس، ممکن است جنگی که بیش از یک سال به طول انجامیده، به زودی خاتمه یابد.

رهبران غربی، از جمله جو بایدن، امیدوار بودند که مرگ سنوار بتواند به پایان جنگ کمک کند، اما بسیاری از تحلیلگران بر این باورند که احتمال رسیدن به توافقی برای صلح بسیار کم است؛ چرا که هیچ‌یک از طرفین تمایلی به آن نشان نمی‌دهند.

نتانیاهو چند ساعت پس از تأیید خبر کشته شدن سنوار، این واقعه را «یک دستاورد مهم» توصیف کرد، اما متعهد شد که جنگ را ادامه دهد.

در هفته‌های اخیر، شدت درگیری‌ها بیشتر شده است و از نبرد با حماس در غزه و افزایش تنش‌ها در کرانه غربی اشغالی فراتر رفته و به حمله به جنوب لبنان و بمباران‌های گسترده در بخش‌های بزرگی از این کشور گسترش یافته است.

در این میان، حزب‌الله لبنان متعهد شده که به نبرد با اسرائیل ادامه دهد و ایران نیز اعلام کرده که با مرگ سنوار، هم‌پیمان فلسطینی‌اش در غزه، «روحیه مقاومت» تقویت خواهد شد.

معمار حمله ۷ اکتبر

سنوار، که در صدر فهرست افراد تحت تعقیب اسرائیل قرار داشت، گمان می‌رود یکی از افرادی باشد که نقشی کلیدی در حملات حماس در ۷ اکتبر به جنوب اسرائیل داشته است. در این حملات، حدود ۱۲۰۰ نفر کشته شدند و ۲۵۱ نفر به گروگان گرفته شدند.

فواز جِرجِس، استاد روابط بین‌الملل در مدرسه اقتصاد و علوم سیاسی لندن (ال‌اس‌ای)، به بی‌بی‌سی می‌گوید که بی‌اعتمادی مداوم و اهداف متضاد دو طرف، همچنان عامل اصلی ادامه درگیری‌ها است و امید به آتش‌بس را بسیار کم‌رنگ کرده است.

این استاد روابط بین‌الملل توضیح می‌دهد که نتانیاهو به‌صراحت هدف نهایی خود را مشخص کرده است: «نتانیاهو بعد از ابراز شادی از کشته شدن یحیی سنوار، تأکید کرد که جنگ همچنان ادامه خواهد یافت زیرا هنوزپیروزی کامل مورد نظر او به دست نیامده است. از نظر نتانیاهو، این پیروزی تنها زمانی محقق می‌شود که گروگان‌ها آزاد شوند و حماس کاملاً شکست داده شود.»

«این پایان جنگ در غزه نیست»

نتانیاهو در ویدئویی که در شبکه ایکس منتشر کرد، گفت: «یحیی سنوار کشته شده است. اگرچه این پایان جنگ در غزه نیست، اما آغاز پایان آن است.»

پروفسور جرجس اضافه می‌کند: «نتانیاهو در اصل می‌گوید که جنگ تنها در صورتی متوقف می‌شود که حماس مقاومت نظامی خود را پایان دهد. این وضعیت برای حماس چاره‌ای جز مبارزه باقی نمی‌گذارد.»

«جبهه‌های متعدد»

ادی کوهن، پژوهشگر مرکز استراتژیک اسرائیل، دیدگاه متفاوتی دارد و می‌گوید که اهداف نتانیاهو فراتر از آزادی گروگان‌ها است.

نتانیاهو بر این نکته تأکید کرده که هدف اصلی این است که «حماس دیگر بر غزه حکمرانی نکند و هیچ نهاد دیگری نیز کنترل غزه را به دست نگیرد.»

کوهِن بر این باور است که تنها راه برای پایان دادن به این درگیری، تضمین این است که نه حماس و نه هیچ جانشینی برای سنوار، نقشی در آینده غزه نداشته باشند.

او همچنین بر لزوم تضمین امنیت مرزهای نوار غزه، به‌ویژه جلوگیری از قاچاق اسلحه به داخل این منطقه تأکید می‌کند.

جرجس می‌گوید نتانیاهو در جبهه‌های متعددی در حال جنگ است؛ در غزه، کرانه غربی و تهاجم به لبنان. او می‌گوید: «البته که نتانیاهو همچنین تلاش می‌کند ایالات متحده و بریتانیا را به این درگیری بکشاند.»

نتانیاهو در سخنرانی پس از کشته شدن رهبر حماس گفت: «ما فرصت بزرگی داریم که محور شرارت را متوقف کنیم و آینده‌ای متفاوت بسازیم.» اشاره او به ایران و متحدان شبه‌نظامی این کشور در منطقه، از جمله غزه، لبنان، سوریه، عراق و یمن بود.

مرگ سنوار چه تأثیری بر وضعیت گروگان‌ها در غزه دارد؟

کوهن تأکید می‌کند که مسئله گروگان‌ها باید در اولویت قرار گیرد و می‌گوید که یحیی سنوار مانع اصلی مذاکرات بوده است.

او می‌گوید: «اسرائیل هیچ هدف خاصی در غزه ندارد، اما گروگان‌هایی داریم که باید آزاد شوند.»

او پس از کشته شدن سنوار دیدگاهی خوش‌بینانه‌تر دارد و می‌گوید که مرگ او می‌تواند زمینه‌ساز انعطاف‌پذیری بیشتر در مذاکرات آتی باشد.

به گفته کوهن: «وضعیت به‌تدریج بهتر خواهد شد» و پیش‌بینی می‌کند که به‌زودی توافقی برای آزادی گروگان‌ها به دست خواهد آمد.

انجمن خانواده‌های گروگان‌ها اعلام کرده است که خانواده‌ها «نگرانی عمیقی برای عزیزانشان که بیش از یک سال است در اسارت حماس به سر می‌برند، دارند و از دولت می‌خواهند که این دستاورد نظامی را به یک موفقیت دیپلماتیک تبدیل کند - و برای بازگرداندن ۱۰۱ گروگان به توافق برسد».

در اکتبر ۲۰۲۳، نتانیاهو در شبکه تلویزیونی ان‌بی‌سی آمریکا گفت: «اگر صلح می‌خواهید، حماس را نابود کنید. اگر امنیت می‌خواهید، حماس را نابود کنید. اگر به دنبال آینده‌ای برای اسرائیل، فلسطینی‌ها و خاورمیانه هستید، حماس را نابود کنید.»

نتانیاهو تأکید کرده که برای بازگرداندن تمامی گروگان‌های باقی‌مانده از هیچ گونه تلاشی فروگذار نخواهد کرد.

با این حال، در ماه اوت، اینبال آلبینی پری - دختر خاییم پری، گروگانی که جسدش از غزه بازگردانده شد - به رادیو ۴ بی‌بی‌سی گفت: «حتی یک کلمه از حرف‌هایش را باور نمی‌کنم».

او افزود: «ما می‌خواهیم دولت و نخست‌وزیر ما توافقی انجام دهند تا گفتگویی صورت گیرد، به جای اینکه بارها و بارها جان سربازان‌مان را به خطر بیندازند تا اجساد را بازگردانند.»

مذاکرات آتش‌بس در غزه

جرجس می‌گوید هدف اصلی نخست‌وزیر اسرائیل تغییر ساختار ژئوپلیتیک خاورمیانه است. او معتقد است که به همین دلیل، بحث‌ها درباره آتش‌بس در غزه پس از مرگ سنوار اهداف وسیع‌تر نتانیاهو را نادیده می‌گیرند.

او می‌گوید این اهداف فراتر از شکست حماس است و شامل هدف قرار دادن متحدان این گروه شبه‌نظامی در کرانه غربی، حزب‌الله و در نهایت مقابله با ایران می‌شود.

یحیی سنوار به عنوان مانع اصلی در دستیابی به توافق برای آزادی گروگان‌ها شناخته می‌شد.

اما متیو داس، معاون اجرایی مرکز سیاست بین‌الملل (CIP)، به این نکته اشاره می‌کند که اگر سنوار واقعاً مانع اصلی رسیدن به آتش‌بس بود، اکنون این مانع از میان برداشته شده است.

به گفته داس در یک پست در شبکه اجتماعی ایکس، این اتفاق فرصتی برای آمریکا و متحدانش ایجاد می‌کند تا جلوی تشدید تنش‌ها و رفتن به سمت یک جنگ منطقه‌ای گسترده‌تر را بگیرند.

داس همچنین می‌گوید که بخش بزرگی از رهبری حماس اکنون خارج از غزه و به‌ویژه در دوحه، پایتخت قطر، مستقر است.

به گفته داس این موضوع می‌تواند دستیابی به توافق را آسان‌تر کند.

اما او هشدار می‌دهد که هر توافقی برای پایدار بودن باید واقعاً به جنگ پایان دهد و نه اینکه مرحله جدیدی از حضور نظامی اسرائیل در غزه را آغاز کند.