چرا افغانستان و پاکستان در تورخم درگیر شدند؟

وزارت خارجه افغانستان امروز اعلام کرد که دوشنبه، ۲۰ جون/ژوئن هیاتی از افغانستان برای گفت‌وگو در مورد مشکلات مرزی به وجود آمده در گذرگاه تورخم در مرز میان افغانستان و پاکستان، به اسلام‌آباد سفر خواهد کرد.

گذرگاه تورخم پس از آنکه یک هفته پیش (یکشنبه، ۱۲ جون) در پی بروز درگیری میان نیروهای مرزی افغانستان و پاکستان مسدود شده بود، امروز دوباره بازگشایی شد.

درگیری میان دو طرف چطور آغاز شد؟

روز دوشنبه گذشته (۱۳ ژوئن) وزارت داخله/کشور افغانستان اعلام کرد که مرزبانان پاکستانی کار ساخت تاسیسات مرزی از جمله یک ورودی جدید را در گذرگاه تورخم در نزدیکی "خط صفر" آغاز کردند ولی مرزبان‌های افغان مانع آن شدند.

این حادثه موجب درگیری میان نیروهای مرزی دو کشور شد و در اثر آن سه سرباز افغان و یک افسر ارشد ارتش پاکستان کشته شدند و ۲۰ سرباز دیگر هم زخمی شدند.

صدیق صدیقی، سخنگوی وزارت داخله افغانستان اعلام کرد که براساس "تفاهم‌نامه و قوانینی" که در مورد خط مرزی دو کشور موسوم به دیورند وجود دارند، نیروهای مرزی افغانستان "حق دارند که جلو تخلفات نیروهای نظامی پاکستان را بگیرند و ساختن تاسیسات مرزی در نقطه صفر، تخلف از این تفاهم‌نامه است."

در مقابل مقامات پاکستانی گفته‌اند که نیروهای مرزی این کشور مشغول ساختن یک دروازه جدید در منطقه تورخم و چندین متر دور تر از خط مرزی در داخل خاک پاکستان بودند که هدف گلوله‌باری نیروهای مرزی افغانستان قرار گرفتند.

پاکستان ساختن این تاسیسات را حق خود دانسته و گفته که آن را در داخل خاک این کشور می‌سازد و رفتار افغانستان را "تحریک‌آمیز" خوانده است.

هر دو کشور یکدیگر را به آغاز درگیری متهم کرده‌اند و جامعه بین‌المللی نیز خواهان پایان تنش و حل اختلافات میان دو کشور شد.

گذرگاه تورخم از چه اهمیتی برخوردار است؟

گذرگاه تورخم روزانه از سوی دها هزار افغان برای عبور و مرور به پاکستان استفاده می‌شد.

افغانستان کشور محاط به خشکی است و پاکستان برای دهه‌ها مهمترین مسیر تجارتی و ترانزیت کالا به افغانستان بوده است و تورخم هم مهمترین گذرگاه مرزی میان دو کشور است.

هزارها کامیون مملو از کالاهای تجارتی و دیگر خودروها هر هفته از این گذرگاه عبور می‌کنند و این روزها تورخم مملو از کامیون‌های پر از کالا و اتوبوس‌های پر از مسافر است.

در پی محدودیت‌های که از اوایل ژوئن دولت پاکستان اعمال کرده، این گذرگاه به روی افرادی که پاسپورت معتبر و ویزای پاکستان ندارند، مسدود شده است.

اما از یک هفته به این سو این گذرگاه به صورت کامل مسدود بود و اکنون هم تنها کسانی که "مدارک معتبر" داشته باشند، اجازه عبور از تورخم را خواهند داشت.

سرنوشت مهاجران افغان در پاکستان چه خواهد شد؟

براساس آمار سازمان ملل، حدود ۱.۵ میلیون مهاجر افغان در پاکستان زندگی می‌کنند و اعمال مقررات جدید ویزا از سوی پاکستان تاثیر جدی بر زندگی این مهاجران خواهد گذاشت که تا کنون آزادانه میان افغانستان و پاکستان در حرکت بودند.

دولت پاکستان استدلال می‌کند این سیستم جدید را برای کنترل مرز و جلوگیری از عبور و مرور "شورشیان و تروریستان" به دو سوی مرز اعمال کرده است.

اما شماری دیگر معتقدند که پاکستان از این محدودیت‌ها برای فشار آوردن به دولت‌های افغانستان و آمریکا استفاده می‌کند و به نوشته واشنگتن پست، شماری از مقامات آمریکایی گفته‌اند که پس از هدف قرار گرفتن ملا اختر منصور، رهبر طالبان از سوی آمریکا در خاک پاکستان و مخالفت کنگره آمریکا به کمک مالی به پاکستان برای خرید اف-۱۶، این کشور به فشار آوردن به پناهندگان افغان در پاکستان روی آورده است.

چرا افغانستان مرز این کشور با پاکستان یا 'خط دیورند' را به رسمیت نمی‌شناسد؟

دولت افغانستان مرز مشترک بین این کشور و پاکستان را که حدود ۲۴۰۰ کیلو متر طول دارد، به رسمیت نمی‌شناسد و مدعی است که معاهده‌ای که در این مورد در سال ۱۸۹۳ میلادی بین امیر عبدالرحمان خان پادشاه وقت افغانستان و سر مورتیمر دیورند، وزیر خارجه وقت هند بریتانیایی امضا شده، اعتبار ندارد.

اما دولت پاکستان و جامعه بین‌المللی این مرز را به عنوان مرز بین‌المللی بین دو کشور به رسمیت می‌شناسند.

رهبران افغانستان همیشه استدلال کرده‌اند که خط دیورند پشتون‌ها و بلوچ‌ها را که "روابط نزدیک و خانوادگی" باهم دارند، از هم جدا ساخته است.

حامد کرزی، رئیس جمهوری پیشین افغانستان در مصاحبه‌هایش بارها گفته که پاکستان سال‌ها از او خواهان به رسمیت شناختن خط دیورند به عنوان مرز رسمی دو کشور بوده‌ است.

تنش بر روابط دو کشور بر سر طالبان

رابطه میان افغانستان و پاکستان در بیشتر از یک دهه گذشته به دلیل اتهامات افغانستان مبنی بر حمایت پاکستان از طالبان و دیگر شورشیان مخالف دولت افغانستان گرم نبوده و پاکستان نیز در موارد افغانستان را متهم به حمایت از رهبران طالبان پاکستانی کرده است.

دولت‌ آقای کرزی و اکنون هم دولت وحدت ملی افغانستان، پاکستان را متهم به دامن زدن ناامنی در افغانستان کرده‌اند و از جامعه بین‌المللی خواسته‌اند تا بر پاکستان فشار وارد کند.

پاکستان اتهام حمایت از طالبان را رد کرده است.