دختران دانشآموز افغان دهها سال است سیاه میپوشند
- نویسنده, بهار جویا
- شغل, بیبیسی
پیشینه تاریخی انتخاب لباس سیاه و روسری سفید برای مکاتب/مدارس دخترانه افغانستان چندان مشخص نیست؛ چه وقت این رنگ برای دختران دانش آموز برگزیده شده است؟
زمانی که ثریا، همسر امان الله خان، پادشاه وقت افغانستان از سفر اروپا در ۱۹۲۸ برگشت، با شماری از زنان در کابل دیدار کرد و برنامه رفع حجاب را روی دست گرفت. شاه نیز با دیدن حضور فعال زنان در زندگی اجتماعی در اروپا، در پی آن شد که این برنامه را عملی کند تا حجاب مانع آموزش و کار زنان در افغانستان نباشد.
در جشن استقلال سال بعد از سفر اروپا، از همه مقامهای دولت خواسته شد تا با همسران خود در مراسم رژه شرکت کنند.
در یک مقاله تحقیقی به نام 'پیشینه چادری'، از یکی از شهروندان شبرغانی در جوزجان نقل شده که او نخستین بار در کودکی، زنانی را دیده که برای شرکت در مراسم جشن استقلال، بدون برقع و به اصطلاح "روى لوچ" با همسرانشان بیرون آمدند و زمانی که آنها از بازار شهر عبور میکردند، همه دکانها بسته شد و مردها وادار شدند خود را پنهان کنند تا زنان راحتتر به محل جشن بروند.
او لباس زنان را این گونه تصویر میکند: "بالاپوش سیاه، جورابهای ضخیم و تیره، دستکش و عینکهای سیاهرنگ."
اوایل دهه بیست، لباسهای زنان در اروپا از جمله در فرانسه و ترکیه نیز بیشتر سیاهرنگ بود. این رنگ از سویی با شکوه بود و از طرفی با طبیعت سرد اروپا همخوانی بهتری داشت. آن زمان در اروپا نیز لباس زنان و رنگ آنها محدودیتهای معینی داشت.
اما چرا رنگ لباس مکاتب دختران افغان، سیاه انتخاب شد؟ شاید دلیل این گزینش، همین پیشینه تاریخی باشد.
رنگ عزا
در افغانستان استنباط کلی این است که رنگ سیاه، رنگ عزا است تا رنگ شکوه و جلال. همچنان که در هند رنگ سفید، نشان اندوه است.
این رنگ سیاه در لباس زنان افغان، ریشههایی برگرفته از حجاب عربی نیز دارد ولی در افغانستان حتی رنگ برقع هم بیشتر آبی یا رنگ های روشن بوده است تا سیاه.
به روایت تاریخ، از نخستین سالهای ایجاد مکاتب دخترانه در افغانستان پس از استقلال این کشور در سال ۱۹۱۹، لباس دختران پیراهن سیاه، جوراب سفید و روسرى سفید انتخاب شده و تا سالهای پسین و امروز همین بوده است.
باری در برخی مکاتب دخترانه مهاجران افغان در پیشاور که زیر نظر سازمان ملل متحد فعال بودند، لباس دختران رنگ آبی داشته تا با طبیعت آفتابی و گرم پاکستان سازگار باشد. البته این رنگ تحت تاثیر لباس مکاتب دخترانه پاکستان که رنگ آبی و سفید است، گزیده شده بود.
سیاه؛ رنگ دلگیر
لیسه/دبیرستان زرغونه در مرکز شهر، یکى از مکاتب دخترانه با پیشینه طولانی در کابل است. دانش آموزان در اینجا حتی در زمان ورزش با لباس سیاه به میدان میآیند. دختران با آنکه ورزش را دوست دارند اما لباسهای سیاه زیر آفتاب آنها را دلگیر میکند.
سحر یکی از دانشآموزان لیسه زرغونه است. او از وزارت معارف/آموزش و پرورش کشور میخواهد تا در سال جدید رنگی روشن برای لباس مکاتب انتخاب کند.
دانشآموزان میگویند یکی از عیبهای این لباس این است که گرما را بیشتر جذب میکند و آنها بعد از پیاده روی زیر آفتاب، خسته میشوند و حس و حال درس خواندن را از دست میدهند.
نرگس دانش آموز سال آخر لیسه زرغونه میگوید در تابستانها، وقتی ناگزیر است زیر آفتاب پیاده به مکتب بیاید، کاملا قدرت تمرکز خود را از دست میدهد. گرمای بیش از حد، او و همشاگردیهایش را از حال میبرد.
مکاتب خصوصی
شرایط برای کسانی که به مکاتب خصوصی میروند، متفاوت است. در افغانستان شمار زیادی مکاتب خصوصی با امکانات بیشتر رفاهی و درسی، تعداد زیادی از دانشآموزان را به خود جذب کردهاند.
اما مکاتب خصوصی فراگیر نیستند و فقط فرزندان خانوادههایی به این مکاتب میروند که بضاعتش را دارند.
فرختاش مسکان در صنف/کلاس ششم در یکی از مکاتب خصوصی کابل درس میخواند. او میگوید که رنگ لباس مکتبش را که رنگ شاد و روشن است، دوست دارد. رنگ سفید به او انرژی مثبت میدهد و خودش را در آن راحت احساس میکند.
در یکی از کودکستانهای شهر کابل که با معیارهای اروپایی فعالیت میکند، به انتخاب رنگها خیلی دقت شده است.
زهرا حسینی، روانشناس و مشاور خانواده در این کودکستان میگوید که رنگ سیاه حس ترس و انزوا را به شاگردان منتقل میکند.
صدای اعتراض دختران
در حال حاضر سه میلیون دانشآموز دختر در ۱۷ هزار مکتب در سراسر افغانستان درس میخوانند.
مقامهای مسئول در وزارت معارف میگویند که صدای دختران دانش آموز را شنیدهاند. به گفته این مسئولان، تغییر رنگ لباس دختران مکاتب در برنامههای اجرایی وزارت معارف مد نظر گرفته شده و قرار است به زودی رنگ جدیدی برای دانش آموزان انتخاب کنند.
اما حتی تغییر رنگ لباس دختران دانش آموز در جامعه سنتی مثل افغانستان، به رایزنی و مشورت با اقشار مختلف، از جمله با روحانیون نیاز دارد.
