امنیت غذایی؛ آیا بشقاب غذای افغان‌ها سالم است؟

امسال سازمان بهداشت جهانی (WHO) برای بزرگداشت روز جهانی بهداشت (۷ آوریل)، شعار "امنیت غذایی؛ از مزرعه تا بشقاب" را برگزیده است.

بنابر تعریف بانک جهانی، امنیت غذایی به معنای "دسترسی همگان، در همه وقت به غذای کافی و متنوع برای داشتن یک زندگی سالم" است.

سازمان بهداشت جهانی در <link type="page"><caption> گزارشی</caption><url href="http://www.who.int/mediacentre/news/releases/2015/food-safety/en/" platform="highweb"/></link> که اواخر هفته گذشته منتشر شده، گفته است که آمار تازه از شیوع بیماری‌های ناشی از مواد غذایی ناسالم، ضرورت اقدام جهانی و هماهنگ برای بهبود سلامت در چرخه تولید غذا را برجسته کرده است.

به گفته این سازمان ، مصرف غذای ناسالم می‌تواند عامل بروز بیش از ۲۰۰ بیماری مختلف در انسان باشد؛ از عفونت روده و اسهال گرفته تا چاقی مفرط، بیماری‌های قلبی، دیابت و سرطان.

محصولات گوشتی نیم‌پخته، میوه و سبزیجاتی که با استفاده از کود حیوانی تولید شده‌اند و غذاهای دریایی حاوی بیوتوکسین، غذاهایی هستند که سازمان بهداشت جهانی از آنها به عنوان نمونه‌هایی از غذاهای ناسالم نام برده است.

بر اساس یافته‌های این سازمان در سال ۲۰۱۰، در حدود ۵۸۲ میلیون مورد ابتلا به ۲۲ بیماری مختلف ناشی از مصرف مواد غذایی آلوده ثبت شده که ۳۵۱ هزار مورد آن منجر به مرگ شده است.

امنیت غذایی در افغانستان؛ بحران خاموش

امنیت غذایی یکی از اهداف سند توسعه هزاره سوم سازمان ملل متحد است.

افغانستان در سال ۲۰۰۴ این سند را امضا کرده و متعهد شده است که تا سال ۲۰۲۰ به اهداف ۸ گانه آن دست یابد. با این وجود افغانستان در ده سال گذشته پیشرفت قابل ملاحظه‌ای در تامین امنیت غذایی نداشته است.

آمارهایی که از سوی مقام‌های بهداشتی افغانستان ارائه شده است، نشان می‌دهد که نزدیک به ۷۰ درصد جمعیت این کشور فاقد امنیت غذایی هستند. بر اساس این آمار بیشتر از ۵۰ درصد کودکان زیر پنج سال در افغانستان از اختلال در رشد رنج می‌برند و بیشتر از ۳۰ درصد آنها نیز کمبود وزن دارند که این هر دو ناشی از عدم تغذیه سالم و مناسب است.

تنها در سال گذشته میلادی حدود چهار میلیون مورد ابتلا به عفونت روده و بیماری اسهال کودکان در مراکز درمانی این کشور به ثبت رسیده است.

نتیجه برآوردهای <link type="page"><caption> IPC</caption><url href="http://www.ipcinfo.org/ipcinfo-detail-forms/ipcinfo-map-detail/en/c/271490/" platform="highweb"/></link> که ابزاری برای سنجش و طبقه‌بندی امنیت غذایی در مناطق مختلف بر اساس استانداردهای جهانی است، در پایان سال ۲۰۱۴ نشان می‌دهد که ساکنان ولایت بدخشان در شمال شرق افغانستان که حدود ۴.۵ درصد جمعیت این کشور را تشکیل می‌دهند، از نظر امنیت غذایی در حالت اضطراری به سر می‌برند.

بر اساس همین برآورد وضعیت ساکنان ۱۵ ولایت افغانستان "بحرانی" و وضع ساکنان ۱۷ ولایت دیگر "زیر فشار" توصیف شده است.

تنها ولایت افغانستان که مطابق این بررسی وضعیت نسبتا قابل قبولی از نظر دسترسی ساکنان آن به امنیت غذایی دارد، کابل است که شمار قابل توجه جمعیت افغانستان را در خود جا داده است.

چنین آماری که گهگاه از سوی نهادهای مختلف منتشر می‌شود، سبب شده است تا خیلی‌ها فقر، گرسنگی و فقدان امنیت غذایی را برای افغان‌ها، خطری جدی‌تر از تروریسم بدانند و از آن به عنوان "بحران خاموش" یاد کنند.

توسعه کشاورزی، اصلاح چرخه تولید

افغانستان در زمره کشورهای فقیر جهان به شمار می‌رود.

بر اساس آمار سازمان غذایی و کشاورزی سازمان ملل متحد (فائو)، از هر پنج نفر افغان، چهار نفر از راه کشاورزی امرار معاش می‌کنند؛ چیزی نزدیک به هشتاد درصد کل جمعیت افغانستان.

هم افغانستان و هم جامعه جهانی در یک دهه گذشته، به سرمایه‌گذاری در بخش کشاورزی توجه کرده‌اند. محمد اشرف غنی، رئیس جمهوری افغانستان در نخستین روز سال نو خورشیدی، در پیامی به مناسبت روز دهقان، گفت که دولت او "برنامه‌های مهمی برای بهبود امنیت غذایی و توسعه کشاورزی" در این کشور دارد.

با این وجود محدود بودن زمین‌های قابل کشت، کمبود آب، عدم دسترسی به تخم اصلاح شده و حوادث طبیعی که در مواردی باعث از بین رفتن محصولات کشاورزی می‌شود، عمده‌ترین چالش‌ها بر سر راه رشد صنعت کشاورزی در افغانستان است.

از سوی دیگر جنگ، فقر گسترده، قیمت بالای مواد غذایی در بازار و مسدود شدن راه‌های ارتباطی در فصل‌هایی از سال باعث می‌شود که کشاورزان از یک طرف نتوانند محصولات خود را به خریداران عرضه کنند و از طرف دیگر غذای سالم مورد نیاز خود را به دست آورند.

سازمان غذایی و کشاورزی سازمان ملل متحد یکی از راهکارهای مناسب برای دسترسی شهروندان این کشور را رشد و بهبود کیفیت صنعت کشاورزی و اصلاح چرخه تولید مواد غذایی در مراحل مختلف تولید، فرآوری، بسته‌بندی، دخیره، توزیع و در نهایت رسیدن به دست مصرف‌کنندگان می‌داند.

این سازمان بر نقش مصرف‌کنندگان مواد غذایی برای رسیدن به یک الگوی مصرف سالم و امن را با اهمیت دانسته است. به گفته فائو رعایت بهداشت و آموختن شیوه پخت سالم و مناسب غذاهایی که ممکن است برای سلامت انسان خطرساز باشند، به میزان قابل توجهی از موارد ابتلا به بیماری‌های ناشی از مصرف غذای آلوده خواهد کاست.