ملابرادر آزاد شد، گام بعدی چیست؟
- نویسنده, کاوون خموش
- شغل, بیبیسی
در سال ۱۹۹۴ که افغانستان سخت درگیر جنگهای داخلی بین گروه های مختلف مجاهدین بود، چهار نفر در جای نامعلومی گردهم آمدند و "حرکت طالبان" را که بعدا به نام "گروه طالبان" مشهور شد، اساس گذاشتند.
از این چهار تن یکی هم ملا عبدالغنی برادر است که طرفداران طالبان در گذشتهها از او به نام "مغز متفکر" این گروه هم یاد کردهاند.
او با شکلگیری "حرکت طالبان" راهبرد جنگی طالبان را طرح کرد و توانست اعتماد رهبری این گروه را جلب کند.
اهمیت ملابرادر برای حکومت افغانستان
حکومت افغانستان شب قبل از رهایی ملاغنی برادر، اعلام کرد که اگر پاکستان او را رها کند، روند گفتوگوها با طالبان تقویت خواهد شد.
وحید مژده، نویسنده کتاب افغانستان پنج سال زیر سلطه طالبان، میگوید در سه سال و نیم گذشته که ملابرادر در زندان پاکستان بود، حکومت افغانستان همچنان با تکرار نام او و در خواست رهایی اش، به پاکستان فهماند که نمی تواند از ملابرادر بگذرد.
او میگوید که پخش خبرها در رابطه به کشته شدن ملاعبیدالله وزیر دفاع در دوره طالبان در زندان های پاکستان، افغانستان را در مورد ملاغنی برادر حساس کرده بود.
محمد اسماعیل قاسمیار مشاور روابط بینالمللی شورای عالی صلح افغانستان هم پس از رهایی ملا برادر از زندانهای پاکستان به بیبیسی گفت که خبر رهایی ملا غنی برادر، حکومت افغانستان را خوشحال کرده است.
اما او گفت که نمیداند پاکستان در مورد محل اقامت ملا برادر چه تصمیم میگیرد؛ او را به افغانستان میفرستد، در پاکستان زیر نظارت میگیرد و یا به کشور سومی منتقل میکند.
به نظر این عضو شورای عالی صلح، حکومت افغانستان به "اراده آزاد افراد" احترام میگذارد و این احترام در مورد ملا برادر هم صادق است.
قیمت آزادی
به اساس آمار غیر رسمی، در زندان های پاکستان صدها زندانی طالبان به شمول نزدیک به صد "فردی که نقش تاثیر گذار دارند" زندانی اند. بیشتر این افراد یا به دلایل سیاسی و یا هم به اتهام گسترش دهشت افگنی در اراضی پاکستان، بازداشت و زندانی شده اند.
حکومت پاکستان به دنبال تقاضاهای مکرر حکومت افغانستان تا کنون ۳۴ زندانی طالبان از جمله ملا برادر را از بند رها کرده است. سرنوشت بیشتر آزاد شده ها نامعلوم است و تا هنوز تاثیر مثبتی در روند صلح دولت افغانستان نداشتهاند.
تا هنوز بهانه شورای عالی صلح و حکومت افغانستان از بی نتیجه ماندن تلاشهای صلح یکی هم این بود که پاکستان طالبان تاثیرگذار را از بند رها نمی کند تا آن ها زیردستان خود را به کنارگذاشتن اسلحه تحریک کنند.
حالا که ملا برادر فرد مورد نظر حکومت افغانستان از بند رها شده است، افکار عمومی منتظر گام های بعدی حکومت است.
اما با توجه به این که در موضوع رهایی ملابرادر پای دو کشور افغانستان و پاکستان دخیل است، بسیاری این سوال را میپرسند پاکستان با این اقدام چه به دست میآورد و افغانستان که عامل و زمینه ساز رهایی است، چه؟
وحید مژده میگوید که حامد کرزی رئیس جمهوری افغانستان در سفر اخیر خود به اسلامآباد خواستار رهایی افرادی مثل ملابرادر شده بود.
"به این امید که با رهایی چنین مهرههایی به طالبان امتیاز میدهد و طالبان هم باید در بدل آن برای رسیدن به قدرت از در گفتوگو پیش بیآیند نه جنگ."
آقای مژده معتقد است که فرایند رهایی ملاغنی برادر به این که او به کجا منتقل میشود بستگی دارد. به نظر او اگر ملابرادر برای زندگی به کابل منتقل شود، مثل سایر مقام های پیشین طالبان چون ملا عبدالسلام ضعیف سفیر طالبان در اسلام آباد و مولوی وکیلاحمد متوکل وزیر خارجه دوره طالبان مشغول زندگی عادی "بخور و نمیر" خواهد شد.
کارشناسان همچنین گفته اند در صورتی که ملاغنی در پاکستان بماند و یا به کشور سومی منتقل شود، به اساس طرحهای آمریکا در هر دو صورت از او به عنوان یک میانجی برای زمینه سازی مذاکرات صلح استفاده خواهد شد.
باجدهی به طالبان
منتقدان حکومت، رویکرد حامد کرزی رئیس جمهوری افغانستان در برابر طالبان را نوعی باجدهی به مخالفان مسلح دولت میدانند که تا هنوز چراغ سبزی برای کنار آمدن با دولت نشان نداده اند.
آصف آشنا، عضو هیات رهبری حزب حق و عدالت میگوید که این حزب از نفس آزادی زندانیان طالب به منظور ایجاد فضای اعتماد بین دو طرف خوشبین است اما با توجه به چگونگی آزادی این زندانیان، تردید دارد که فایدهای در روند صلح داشته باشد.
به نظر آقای آشنا "آزادی زندانیان طالب توسط پاکستان از لحاظ روش و شکلیات به نحوی انجام شده که چیزی فراتر از امتیاز دهی معنی نمیشود."
احمد سعیدی، تحلیلگر مسائل پاکستان میگوید پاکستان که زیر فشار جامعه جهانی قرار دارد با رهایی ملاغنی برادر خواست "حسن نیت" خود را در روند صلح دولت افغانستان نشان بدهد.
با این همه آقای مژده که با اعضای گروه طالبان در ارتباط است، میگوید اگر ملابرادر به صف طالبان برگردد، مساله فرق میکند چون او میتواند موقف سابق خود (معاونیت رهبری گروه) را احیا کند.
رهبر بیمار؟
اما آنچه از تاثیرگذاری نقش ملابرادر در سطح رهبری طالبان میکاهد این است که او در چند سال اخیر با طالبان و نزدیکان رهبری گروه طالبان در تماس نبوده است و به همین دلیل برخی ها معتقدند که این مساله سبب شده که جایگاهی را که او به عنوان فرد شماره دوم این گروه داشت، دیگر نخواهد یافت.
احمد سعیدی میگوید که ملا برادر در سالهای اخیر زیر نظر حکومت پاکستان بوده و اگر رها شود از نظر روانی مطابق تمایلات سازمان جاسوسی آن کشور رفتار خواهد کرد.
از سویی دیگر گزارشها در مورد وضعیت زندانیان طالبان در زندان های پاکستان در سال های گذشته حاکی از بدرفتاری با آنها بوده است.
منابع نزدیک به طالبان می گویند که تعدادی از طالبان قبل از سفر به قطر برای شرکت در دفتر مذاکرات گروه طالبان، با ملا برادر دیدار کرده اند که وضعیت روحی او را خوب نمیدانند.
یک منبع آگاه نزدیک به طالبان، گفت که ملاغنی برادر بیماری شکر دارد و در سال های زندان به او غذاهایی داده شده که نباید به یک بیمار با میزان بلند قند داده میشد.
این منبع گفت که ملابرادر همچنین گفته که دچار "تکلیف عصبی" شده است و در وضعیت خوب روانی قرار ندارد.
با آن هم کارشناسان میگویند که برای مقام های افغان، تحصیل اطمینان از زنده بودن ملابرادر نسبت به رهایی او اهمیت بیشتری داشته است؛ به این معنی که حکومت فکر میکند با استفاده سمبولیک از او به افکار عمومی طالبان تاثیر بگذارد.
